Νέες Χῶρες: Τὸ χρονικὸ τῆς ἀντιπαράθεσης

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.       Τὸ χρονικό της ἀντιπαράθεσης τοῦ Πατριαρχείου τῆς Κωνσταντινουπόλεως μὲ τὴν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, γιὰ τὸ ζήτημα τῆς διαποίμανσης τῶν Μητροπόλεων τῶν «Νέων Χωρῶν», κυκλοφορήθηκε ἀπὸ τὴ Μητρόπολη Καισαριανῆς σὲ δύο ὀγκώδεις τόμους. Πρόκειται γιὰ ἕνα πολύτιμο καὶ ἱστορικῆς σημασίας ἔργο πρὸς ἐνημέρωση τῆς Ἐκκλησίας, κλήρου καὶ λαοῦ.
.       Τὸ ἔργο περιλαμβάνει 2000 περίπου σελίδες καὶ φέρει τὸν τίτλο «Ἡ ρύθμιση τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Διοικήσεως τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων τῶν ἀπελευθερωθεισῶν περιοχῶν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τὸ 1914». Σ᾽ αὐτὸ δημοσιεύονται, χωρὶς σχόλια, τὰ ἐκδοθέντα ἔγγραφα, ἤτοι ἐπιστολές, εἰσηγήσεις, γνωμοδοτήσεις, ἀνακοινωθέντα, δελτία τύπου, ὅπως ἐπίσης καὶ τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριῶν τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου (ΔΙΣ) καὶ τῆς Συνόδου τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος (ΙΣΙ), ἀπὸ τὸ 1912 ἕως τὸ 2004. Ἐπίσης τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων ἐπὶ τῶν συζητήσεων ψηφίσεως τῶν Νόμων ποὺ ἀφοροῦν στὶς Μητροπόλεις τῶν «Νέων Χωρῶν», ἤτοι τῶν περιοχῶν ποὺ ἀπελευθερώθηκαν κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους καὶ μετά.
.         Τὸ ὀγκῶδες ἔργο ἀνατέθηκε τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2005 ἀπὸ τὴν Διαρκῆ Ἱερὰ Σύνοδο, ἐπὶ Ἀρχιεπισκοπίας τοῦ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, σὲ ὑπὸ τὸν Μητροπολίτη Καισαριανῆς κ. Δανιὴλ Ἐπιτροπή. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος κ. Ἱερώνυμος, ἐνημερώνοντας τοὺς Μητροπολίτες, μέλη τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, χαρακτηρίζει τὸ ἐκδοθὲν ἔργο «τεράστιο» καὶ προσθέτει:
.         «Θαυμάζει κανεὶς τὴν ὑπομονή, τὴν ἐπιμονὴ καὶ τὴ λεπτομερῆ ἐπιμέλεια στὸ κάθε τί τοῦ ἀγαπητοῦ ἀδελφοῦ (Σημ.: Μητρ. Καισαριανῆς κ. Δανιήλ). Ἐκπλήσσεται κανεὶς ἀπὸ τὸν ὄγκο τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν τέχνη τῆς χρήσης του. Εἶναι φανερόν, ὅτι ὁ Σεβασμιώτατος Καισαριανῆς, μολονότι, ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, ἔχει τὶς προσωπικές του ἀπόψεις στὸ συγκεκριμένο θέμα, ὅπως καὶ σὲ τόσα ἄλλα τῆς ἐκκλησιαστικῆς πραγματικότητος, ἐν τούτοις ἀποφεύγει νὰ τὶς ἐκφράσει ἢ νὰ τὶς ἀποτυπώσει. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀπελευθερώνει τὸ τεράστιο ὑλικὸ ἀπὸ διάφορες ὑποψίες καὶ τίθεται στὴ διάθεση τοῦ μελετητοῦ καὶ τοῦ ἱστορικοῦ».
.         Σημειώνεται ὅτι τὸν Ἰούνιο τοῦ 2006, ἐπίσης ἐπὶ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, ἡ ΔΙΣ ἀποφάσισε τὴν ἔκδοση νὰ ἀναλάβει νὰ πραγματοποιήσει ἡ «Ἀποστολικὴ Διακονία» τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος σὲ χίλια ἀντίτυπα καὶ τὴ δαπάνη νὰ καλύψει ἡ Ἐκκλησιαστικὴ Κεντρικὴ Ὑπηρεσία Οἰκονομικῶν. Τὸ 2017 καὶ ἐν ὄψει τῆς ἔκδοσης ὁ Ἀρχιεπίσκοπος κ. Ἱερώνυμος ἄλλαξε τὴν ἀπόφαση. Σὲ ἔγγραφό του πρὸς τοὺς Μητροπολίτες ἔγραψε, μεταξὺ τῶν ἄλλων:
.         «Ἡ ἔκδοσις τοῦ πολύτιμου αὐτοῦ ἱστορικοῦ ὑλικοῦ μὲ τὴν σφραγίδα καὶ ἔγκριση τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας, θὰ μᾶς ἔφεραν σὲ μεγάλη ἀντιπαράθεση πρὸς ζημία τῆς Ἐκκλησίας γενικώτερα καὶ ἄλλη μία ἀπογοήτευση τοῦ πιστοῦ λαοῦ μας. Πρότασή μου, ἅγιοι ἀδελφοί, εἶναι τὸ πολύτιμο ὑλικὸ ποὺ συγκέντρωσε μὲ τόσους κόπους ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Καισαριανῆς κ. Δανιὴλ νὰ διακινηθεῖ μὲ δικό του τρόπο καὶ ὄχι μὲ τὴ σφραγίδα καὶ τὴν ἔγκριση τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ ἔκδοση τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας».
.         Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ἀναγνωρίζει ὅτι καὶ ἡ ἁπλὴ παράθεση ἀντικειμενικῶν στοιχείων ἐπὶ τῆς διαποίμανσης τῶν Μητροπόλεων τῶν «Νέων Χωρῶν» θὰφέρει τὴν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος «σὲ μεγάλη ἀντιπαράθεση» μὲ τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ αὐτὸ γιατί ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ἀναγνωρίζει στὸ ἴδιο γράμμα: «Δὲν χρειάζεται νὰ ἐπαναλάβω γνωστὰ πράγματα. Τὰ ἀδιέξοδα τῶν σχέσεών μας ἀκόμη καὶ τῶν Ἐκκλησιῶν μας (Ἀθηνῶν – Κωνσταντινουπόλεως) δυστυχῶς συνεχίζονται. Οἱ ἀφορμὲς γιὰ τὴ δημιουργία κρίσεως πλεῖστες. Μὴ γελιόμαστε, ὁ ἐχθρὸς δὲν εἶναι πέρα καὶ μακριά μας, εἶναι καὶ ἐδῶ, μέσα ἀπὸ τὰ τείχη μας». Εἶναι ἀπὸ τὶς αἰχμηρότερες δηλώσεις ποὺ ἔχουν γίνει ἀπὸ Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος σὲ βάρος τοῦ Φαναρίου. Οἱ λέξεις καὶ οἱ χαρακτηρισμοὶ «ἀντιπαράθεση», «πλεῖστες ἀφορμὲς πρὸς πρόκληση κρίσεως» καὶ «ὁ ἐχθρὸς εἶναι μέσα ἀπὸ τὰ τείχη μας» εἶναι ὀξεῖς, ἀλλὰ πραγματικοί.
.         Οἱ δύο τόμοι τοῦ ἔργου, ποὺ ἐπιμελήθηκε ἡ ὑπὸ τὸν Μητροπολίτη Καισαριανῆς κ. Δανιὴλ ἐπιτροπή, χωρίζεται σὲ ὀκτὼ περιόδους. Ἡ πρώτη εἶναι ἀπὸ τὸ 1910 ἕως τοῦ 1928, πρὶν τὴν Πατριαρχικὴ Πράξη. Ἡ δεύτερη περιλαμβάνει τὰ ὅσα διαμείφθηκαν στὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων τὸ 1928 καὶ τὴν ψήφιση τοῦ Νόμου 3615/1928, «περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως τῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις τῆς Ἑλλάδος Μητροπόλεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου». Ἐπίσης τὴν Πράξη «ἀναθέσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἐπαρχιῶν τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου εἰς τὴν Αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος» καὶ τὶς ἐπιστολὲς ποὺ ἀντηλλάγησαν τὸ 1929 μεταξὺ τοῦ Φαναρίου καὶ τῶν Ἀθηνῶν.

Οἱ ἑπόμενες περίοδοι τοῦ θέματος τῶν «Νέων Χωρῶν»

.         Ἡ τρίτη περίοδος περιλαμβάνει τὸ χρονικὸ διάστημα ἀπὸ τὸ 1929 ἕως τὸ 1977. Στὴ μακρὰ αὐτὴ περίοδο δὲν ὑπάρχει ὀξύτητα στὶς σχέσεις Φαναρίου καὶ Ἀθηνῶν γιὰ τὶς «Νέες Χῶρες». Τὸ 1952 ὁ Πατριάρχης Ἀθηναγόρας σὲ ἐπιστολή του πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπο Σπυρίδωνα καὶ μὲ βάση τὸν Τόμο τοῦ 1850 καὶ τὴν Πράξη τοῦ 1928, τὸν παρακαλεῖ νὰ μεριμνήσει «περὶ τῆς ἀναγραφῆς τοῦ ὀνόματος τοῦ κληρικοῦ …… ἐν τῷ Καταλόγῶ τῶν πρὸς Ἀρχιερατείαν ἐκλογίμων». Ὅταν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἱερώνυμος Α΄ ἐπιχείρησε νὰ προωθήσει στὴ διοίκηση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος Καταστατικὸ Χάρτη χωρὶς νὰ τηροῦνται οἱ ὄροι τῆς Πράξης τοῦ 1928, ὁ Πατριάρχης Ἀθηναγόρας σὲ ἐπιστολές του πρὸς Αὐτόν, τοῦ ὑπενθύμισε τί αὐτοὶ ὁρίζουν, χωρὶς νὰ προκαλέσει κρίση. Πλὴν τῶν πατριαρχικῶν ἐπιστολῶν ἀναγράφονται καὶ οἱ ἀπαντητικὲς ἐπιστολές τοῦ τότε Ἀρχιεπισκόπου Ἱερωνύμου.
.         Ἡ τέταρτη περίοδος περιλαμβάνει τὸ διάστημα ἀπὸ τὸ 1977 καὶ τὴν ψήφιση τοῦ ἰσχύοντος καὶ σήμερα Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἕως τὸ 2003, ὅταν ἡ ἀντιπαράθεση Φαναρίου – Ἀθηνῶν προχωροῦσε στὴν κορύφωσή της. Ἀπὸ τὰ κείμενα προκύπτει ὅτι ἡ ὀξεία ἀντιπαράθεση γιὰ τὶς «Νέες Χῶρες» ἀρχίζει νὰ κλιμακώνεται μὲ τὴν ἐκλογὴ ὡς Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ ἀπὸ Χαλκηδόνος Βαρθολομαίου, στὶς 22 Ὀκτωβρίου τοῦ 1991.
.         Στὸν Α΄ Τόμο ὑπάρχει ἐπιστολὴ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Σεραφεὶμ πρὸς τὸν Πατριάρχη Βαρθολομαῖο, πρὶν αὐτὸς κλείσει ἕνα χρόνο ἀπὸ τὴν ἐκλογή του. Σ᾽ αὐτὴν γράφει, μεταξὺ τῶν ἄλλων, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος:
.         «Ἐν ταῖς ἐσχάταις ταύταις ἡμέραις ἡ Διαρκὴς Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος πληροφορεῖται ὅτι ἡ Ὑμετέρα Παναγιότης, ἀπὸ τῆς ἀναρρήσεως αὐτῆς εἰς τὸν Οἰκουμενικὸν Θρόνον, ἤρχισεν ἀνακινοῦσα, ὡς μὴ ὤφελε, καὶ θίγουσα ζητήματα ἁπτόμενα τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἀφορῶντα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος, καλῶς δὲ καὶ παγίως κείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὅμως Αὕτη μεθοδεύει ἐπεμβάσεις καὶ μονομερεῖς ἐνεργείας καὶ νέας ρυθμίσεις».

Ὁ ἀείμνηστος Ἀρχιεπίσκοπος Σεραφεὶμ ἐξηγεῖ, τὸ 1992:

.         «Ἐξένισεν ἡμᾶς ἡ ἀκουσθεῖσα ἀπίθανος εἴδησις περὶ μελετωμένης ἀνακλήσεως τῆς ἀπὸ 4ης Σεπτεμβρίου 1928 Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως». Καὶ τονίζει: «Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἑνιαία καὶ ἀδιαίρετος. Ἡ ὀνομασία “Νέαι Χῶραι” οὐδεμίαν σύγχρονον πραγματικότητα ἐκφράζουσι. Καὶ ὁ ὅρος “ἐπιτροπικῶς” εἶναι – ἵνα μὴ εἴπωμεν σχῆμα λόγου – θὰ ἐχαρακτηρίζετο παρ’ ἡμῶν μόνον ὡς σχῆμα καὶ τρόπος ἐκχωρήσεως, χωρὶς καμμίαν ἄλλην οὐσιαστικὴν προοπτικήν. Ἀπ’ ἀρχῆς ἄλλως τε κατεφάνη ἡ ἐθνικὴ ἀναγκαιότης, ὅπως ἀκολουθηθῆ ἡ ἰσχύουσα κανονικὴ ἐπιταγὴ “τὰ ἐκκλησιαστικὰ τοῖς πολιτικοῖς εἴωθε συμμεταβάλλεσθαι”. Καὶ αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἐπαρχίαι ἠξίουν καὶ ἀνέμενον τὴν οἰκείαν θέσιν εἰς τὴν ἐλευθέραν ἤδη Ἑλλάδα καὶ εἰς τὸ Συνταγμάτιον τῆς πρὸ πολλοῦ Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος».

Στὴ συνέχεια τῆς ἐπιστολῆς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Σεραφεὶμ τονίζει:

.         «Ἀποροῦμεν πῶς σκέπτεται τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἐν προκειμένῳ. Εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀποκοπῆ ἐκκλησιαστικῶς τὸ ἥμισυ τῆς Ἑλλάδος; Ὅταν ἐθνικοὶ κίνδυνοι ἀπειλοῦν τὰς βορείους καὶ ἀνατολικὰς ἀκριτικὰς τῆς χώρας ἐπαρχίας, εἶναι ἀδιανόητον νὰ χαραχθοῦν κάτωθεν τῆς ἐπιμάχου Μακεδονίας τὰ ὅρια τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Θὰ δικαιώσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ τὰς διεκδικήσεις τῶν Σκοπίων, οἵτινες σημειωτέον ἤρχισαν ἀπὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς χειραφετήσεως, διὰ νὰ ἐξελιχθῶσιν εἰς γεωγραφικὰς ἀπαιτήσεις καὶ ἀλλοίωσιν τῆς ἱστορίας;»…. Ἀπὸ τότε ἔχουν προστεθεῖ προβλήματα στὴ Θράκη καὶ στὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου, ἀλλὰ ἡ τακτικὴ τοῦ Πατριάρχου Βαρθολομαίου ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἡ ἴδια.

Ἐν ὄψει ἐπισκέψεων τοῦ κ. Βαρθολομαίου στὶς «Νέες Χῶρες», ποὺ προγραμμάτισε γιὰ τὸ 1993 τοῦ γράφει ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Σεραφείμ:

.         «Θὰ ἔλθετε ὡς ὑψηλὸς καὶ σεπτὸς προσκεκλημένος τῆς Αὐτοκεφάλου ἡμετέρας Ἐκκλησίας. Ἀλλ’ ὡς κυριαρχικῷ δικαιώματι ἐρχόμενον- ὅπου καὶ ὡς προαναγγέλλεται – δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ σᾶς ὑποδεχθῶμεν. Καὶ θὰ λυπηθῶμεν ἑξαιρέτως διὰ τὸν ἀμοιβαῖον παραπικρασμόν, ἐνῶ διακείμεθα πρὸς Ὑμᾶς καὶ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον μετ’ ἀμειώτου ἀγάπης καὶ σεβασμοῦ».
.         Ἔκτοτε ὁ Πατριάρχης Βαρθολομαῖος συνεχίζει τὴν ἐπιθετικότητά του σὲ βάρος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἡ πέμπτη περίοδος ἀφορᾶ τὰ ἔτη 2003-2004 καὶ εἶναι πολυσέλιδη, μὲ 742 σελίδες (401-1143) στὸν Α΄ Τόμο. Σὲ αὐτὴν καταγράφεται ὁ ἀγώνας τοῦ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου πρὸς τὸ Φανάρι, τὴν ἀντιπολίτευση στὸ ἐσωτερικό τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τὴν ἀντιεκκλησιαστικὴ πολιτικὴ ἐξουσία τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ ΜΜΕ, πού, σχεδὸν στὸ σύνολό τους, ἦσαν προκατειλημμένα σὲ βάρος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Σκοπὸς τοῦ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου νὰ προστατεύσει τὸ Αὐτοκέφαλο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἐξηγήσει τὰ προφανῆ στὸν Πατριάρχη Βαρθολομαῖο καὶ νὰ συντελέσει στὴν καταλλαγὴ καὶ στὴ συνεργασία τῶν δύο ἀδελφῶν Ἐκκλησιῶν.
.         Ἡ ἀναφερόμενη ἕκτη περίοδος περιλαμβάνει τὰ ἔτη 2004 – 2005, ἡ ἑβδόμη τὰ ἔτη 2005 – 2006 καὶ ἡ ὀγδόη τὰ ἔτη 2006 – 2007. Ἀκολουθεῖ ἡ παράθεση γνωμοδοτήσεων ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ παράρτημα μὲ δημοσιεύματα πάνω στὴν ἀντιπαράθεση.
.         Συμπερασματικὰ ἐπαναλαμβάνεται ὅτι τὸ ἐκδοθὲν ἔργο εἶναι ἱστορικῶν διαστάσεων καὶ μὲ τὴν περιεχόμενη πλούσια παράθεση ντοκουμέντων καταδεικνύεται τὸ λυπηρὸ γεγονός, ὅτι ἕως καὶ σήμερα, ὁ Πατριάρχης Βαρθολομαῖος διακατέχεται ἀπὸ ἐμμονὲς σὲ βάρος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ποὺ μόνο τραγωδίες προμηνύουν στὸ Γένος τῶν Ἑλλήνων. Ἐλπίζεται ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἄρρωστη ἐκκλησιολογικὰ κατάσταση θὰ λήξει μὲ τὸν νέο Πατριάρχη.-

πηγή