Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσίν· μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, μήποτε καταπατήσωσιν αὐτοὺς ἐν τοῖς ποσὶν αὐτῶν, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς.

Δευτέρα, Μαΐου 14, 2012

ΤΙ ΘΑ ΣΥΜΒΕΙ ΟΤΑΝ ΕΛΘΟΥΝ ΟΙ ΔΥΟ ΠΡΟΦΗΤΕΣ ;




Ποιοί θα πιστέψουν τελικά ώς απεσταλμένους τού Θεού τούς δύο Προφήτες, Ηλία καί Ενώχ ;




"...Αυτή τήν μεγάλη αλήθεια ότι "ο Θεός είναι πνεύμα"  πού τήν λέει ο Χριστός μόνο σέ μιάγυναίκα πόρνη πρέπει σήμερα πολύ νά μας προβληματίσει…  
Άραγε στήν εποχή τού Αντίχριστου, όταν έρθουν ό προφήτης Ηλίας καί ό προφήτης Ένώχ θά πάνε μήπως νά πουν τίς αλήθειες στους Πατριάρχες μας;  
Θα πάνε μήπως στους Αρχιερείς μας;  
Θα πάνε στους ιερείς, ή στους μοναχούς μας; Ή θά τους παρακάμψουν όλους αυτούς, όπως τους παρέκαμψε καί ό ίδιος ο Χριστός;  
Μήπως όλοι αυτοί  αγνοήσουν τους προφήτες καί  δέν τους δώσουν σημασία; Μήπως όταν μιλήσει ό προφήτης Ηλίας γιά τόν Αντίχριστο, θά μιλήσει όπως μίλησε ό Χριστός μέ σκληρά λόγια γιά τους Aρχιερείς τόν Άννα καί τόν Καϊάφα; Θυμηθείτε τί είπε ό Χριστός στους ιερείς της εποχής Του:  
Τους αποκάλεσε υποκριτές, τους είπε φίδια, τάφους ασβεστωμένους καί τί δέν τους είπε! Αντιθέτως, τή μεγαλύτερη αλήθεια τήν απεκάλυψε σέ μιά αμαρτωλή γυναίκα.Πού αποκαλύπτεται λοιπόν ό Θεός; Πού φανερώνεται; Ό Θεός, αποκαλύπτει το θέλημα Του σέ αυτούς πού είναι πρόθυμοι νά τό ακούσουν καί νά τό εκτελέσουν. Σέαυτούς ό Θεός αποκαλύπτει τό θέλημα Του καί τίς αλήθειες Του.  
Στους υπόλοιπους, πού έχουν κλειστά τά αυτιά της ψυχής τους καί κλειστά τά πνευματικά τους μάτια δέν τους αποκαλύπτεται, ό,τι αξίωμα καί αν έχουν, όποια θέση καί αν κατέχουν. Όμως, μόνο αυτή τήν αλήθεια είπε ό Χριστός στή Σαμαρείτιδα; Όχι, αλλά είπε καί άλλη αλήθεια, μεγάλη καί τρομερή! Εκείνη εκστασιασμένη άπό όλα αυτά πού άκουγε, επειδή αποκαλυπτόταν ή αλήθεια μπροστά της, Τόν ρώτησε τότε καί κάτι άλλο. Είχαν φθάσει στ΄ αυτιά της κάποια θρησκευτικά θέματα καί ερωτήματα.  
Εκείνη λοιπόν τήν περίοδο γινόταν κάποια συζήτηση μεταξύ τού λαού. Τί συζήτηση γινόταν; Περί τού ερχομού τού Μεσσία.  
« Ήρθε ό Μεσσίας; "Ερχεται ό Μεσσίας; Θά έρθει ό Μεσσίας;»
 Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής είχαν αυτούς τους προβληματισμούς άπό τίς Γραφές τους. Ό ένας έλεγε ότι ήρθε ό Μεσσίας, ό άλλος έλεγε έρχεται, καί ό άλλος έλεγε θά έρθει. Δέν συμφωνούσαν μεταξύ τους, διότι άλλοι έλεγαν ότι δέν έχουν εκπληρωθεί οι προφητείες καί περίμεναν όταν θά εκπληρωθούν νά δουν τί θά γίνει, ό άλλος έλεγε  «τώρα είναι ό καιρός…» κλπ. Οπότε ή Σαμαρείτιδα βλέποντας ότι ό Χριστός γνώριζε την ιδιαίτερη ζωή της χωρίς να τήν έχει ξαναδεί, θεώρησε σκόπιμο νά Τόν ρωτήσει γιά τόν ερχομό τού Μεσσία:  
«Γνωρίζω, Τού λέει, ότι έρχεται ό Μεσσίας, πές μου έσύ τήν αλήθεια· ήρθε; θά έρθει;έρχεται στό μέλλον; τί γίνεται;» Καί πάλι τή μεγαλύτερη αλήθεια ό Χριστός τήν αποκαλύπτει σέ μιά πόρνη καί όχι στό Ιερατείο. Τό γεγονός ότι καί πάλι αυτή τήν αποκάλυψη τήν έκανε σέ μία πόρνη, πρέπει νά προβληματίσει πολύ εμάς τους ιερείς... Τί γυρίζει καί της απαντάει τότε ό Χριστός; Ποιόν αναζητάς, τό Μεσσία; «Έγώ ειμί, ό λαλών σοί ».
«Έγώ είμαι ό Μεσσίας, έγώ πού σού μιλάω αυτή την στιγμή !» Εδώ αποκαλύπτει στην Σαμαρείτιδα, τή δεύτερη μεγάλη αλήθεια, στην οποία βασίζεται όλη ή πίστη μας, ότι ό Ιησούς  Χριστός, είναι ό Μεσσίας ! Ή λέξη Μεσσίας, στά  Ελληνικά σημαίνει Σωτήρας. Είναι ό Χριστός τού Θεού, ό Χριστός τού Κυρίου, ό εκλεκτός τοϋ Θεού, ό Υιός τοϋ Θεοϋ, Θεός αληθινός έκ Θεού αληθινού !
Της αποκάλυψε λοιπόν ότι Έγώ είμαι ό Μεσσίας πού αναμένετε! Προσέξτε, καί πάλι ό Χριστός δέν αποκάλυψε αυτή τήν μεγάλη αλήθεια, μέχρι εκείνη τήν ώρα, ούτε στουςΑποστόλους Του, ούτε στους Αρχιερείς, οΰτε στους ιερείς, άλλα τήν είπε, αδέλφια μου, σέ μιά πόρνη, σέ μιά γυναίκα αμαρτωλή!
Γιατί όμως αποκαλύπτει τίς μεγάλες Του αλήθειες σέ μιά αμαρτωλή γυναίκα; 
Τις αποκαλύπτει, τις ξεσκεπάζει, γιατί ό Χριστός ήρθε νά σώσει τους αμαρτωλούς!  
Ήρθε νά σώσει τους ανθρώπους εκείνους πού έχουν επίγνωση της αμαρτίας τους, ήρθε νά σώσει τους ανθρώπους πού θέλουν νά σωθούν, ήρθε νά σώσει τους ανθρώπους πού έχουν ανοιχτά τά αυτιά τους καί θέλουν νά άκοΰνε τόν λόγο τοϋ Κυρίου γιά τή σωτηρία τους καί είναι πρόθυμοι νά τόν εφαρμόσουν. Ό Θεός αποκαλύπτεται καί αποκαλύπτει τό θέλημα Του σέ εκείνους πού είναι έτοιμοι νά τόεφαρμόσουν.
Δέν αποκαλύπτει ό Θεός τό θέλημα Του στους περίεργους, στους εγωιστές, δέν τό αποκαλύπτει σέ εκείνους πού έχουν χτίσει τοίχους μέσα στά αυτιά τους. '0 Θεός αποκαλύπτεται καί λέει τίς αλήθειες Του σέ όσους είναι πρόθυμοι  νά Τόν ακούσουν καί νά Τόν ακολουθήσουν! Δέν τόν ενδιαφέρει ποιος είναι αυτός ό άνθρωπος, άρκεϊ νά θέλει νά Τόν ακούσει καί νά Τόν ακολουθήσει...  
"Ερχεται λοιπόν ό Χριστός γιά νά σώσει τόν αμαρτωλό άνθρωπο καί τοϋ αποκαλύπτει τίς ιδιότητες Του: ότι ό Θεός είναι Πνεύμα καί ότι ό Χριστός είναι ό Υιός τού Θεοϋ, ό Μεσσίας, ό Σωτήρας τοϋ κόσμου. Ή αλήθεια αυτή μίλησε μέσα στή καρδιά εκείνης της γυναίκας, της Σαμαρείτιδας καί έκτοτε ακολουθούσε τόν Χριστό. "Εβαλε τόν Χριστό μέσα στην ψυχή της, άλλαξε ζωή άπό τήν ώρα πού Τόν συνάντησε, άπό τήν ώρα πού Τόν γνώρισε, άπό τήν ώρα πού Τοϋ μίλησε καί της μίλησε, άλλαξε όλη ή ζωή της γυναίκας εκείνης καί πήρε τό όνομα Φωτεινή. Γιατί ονομάστηκε Φωτεινή; Διότι γνώρισε τό Φως, τόν Χριστό!
«Εγώ ειμί τό Φως τοϋ κόσμου» ! είπε ό Χριστός, «ό ελθών προς με ου μη περιπατήσει εν τη σκοτία αλλά έξει το φως της ζωής». Έγώ είμαι, λέγει ό Χριστός, τό Φως τοϋ κόσμου καί όποιος έρχεται κοντά Μου δεν θά περπατήσει ποτέ, μά ποτέ, στό σκοτάδι!
Έδώ μας δίνεται ένα άλλο μεγάλο μήνυμα: 
Άραγε σ' εμάς αποκαλύφθηκε ό Θεός; Σ' εμάς ό Χριστός μίλησε μέσα στην καρδιά μας; 
Γιά νά μιλήσει ό Χριστός μέσα στην καρδιά μας πρέπει νά είμαστε ειλικρινείς καί αληθινοί. Πρέπει νά σπάσουμε τόν καθρέφτη πού ωραιοποιεί τόν εσωτερικό μας κόσμο. Γιατί εμείς ωραιοποιούμε τους εαυτούς μας, δι' αυτό δέν αφήνουμε τόν Θεό νά μας αποκαλυφθεί μέσα μας.  
Δι' αυτό δέν αποκαλύφθηκε στους κληρικούς της εποχής Του. Γιά θυμηθείτε, πώς ονόμασε ό Χριστός τους κληρικούς της εποχής Του; Υποκριτές! «Ούαί ύμΐν γραμματείς καί Φαρισαίοι ύποκριταί !», εσείς δηλαδή πού άλλοι δείχνετε καί άλλοι είστε! Κοροϊδεύετε μέ λίγα λόγια τόν κόσμο!
Ό Χριστός ώς Παντογνώστης ήξερε τά μύχια της ψυχής τους γι' αυτό σε αυτούς τους υποκριτές δέν απεκάλυψε τήν αλήθεια, γιατί ήξερε ότι κορόιδευαν τόν κόσμο μέ τήν υποκρισία τους! 
Έν αντιθέσει μέ τήν Σαμαρείτιδα πού ήταν αληθινή καί ειλικρινής. Όταν τής είπε, πήγαινε φώναξε τόν άνδρα σου, εκείνη θά μπορούσε νά πει, δυό λεπτά νά πάω καί νά φέρει αυτόν πού συζεί καί νά πει στον Ιησού, αυτός είναι ό άντρας μου, δέν έχουμε παντρευτεί ακόμα, άλλα κανονίζουμε νά παντρευτούμε. Άλλα εκείνη έσπασε τόν καθρέφτη της ώραιοπάθειας καί είπε στον Ιησού τήν αλήθεια: «Ουκ έ'χω άνδρα». Απεκάλυψε αυτό πού ήταν.
'Άρα όταν έρθουν, ό προφήτης Ηλίας καί ό προφήτης Ένώχ λέτε νά μας πούν « καλημέρα σας, τήν ευχή σας πατέρες, τήν ευχή σας Μακαριότατε, τήν ευχή σας Παναγιότατε, Σεβασμιότατε, κλπ. ήρθαμε νά μιλήσουμε περί Αντίχριστου, θά μαςδώσετε τήν άδεια;»
Λέτε νά περάσουν άπό τά Επισκοπικά γραφεία γιά νά πάρουν τήν ευλογία καί τήν άδεια τών Αρχιερέων; Ξέρετε, εγώ γιά νά κάνω αυτά τά εσπερινά κηρύγματα, πέρασα άπό τό γραφείο τοϋ Αρχιεπισκόπου καί μοϋ έδωσε  τήν ευλογία καί τήν άδεια του. Ειδάλλως δέν θά μπορούσα νά μιλήσω μέσα σέ μιά μητρόπολη, ή σέ ένα ναό, χωρίς τήν ευλογία τοϋ οικείου Μητροπολίτη, ή τοϋ Αρχιεπισκόπου.
'Άν είσαι στό Πατριαρχείο πρέπει νά έχεις τήν άδεια τοϋ Πατριάρχη. Σάς ερωτώ λοιπόν, θά πάρει τήν ανάλογη άδεια ό προφήτης Ηλίας γιά νά μιλήσει; Πώς τό βλέπετε εσείς; Δηλαδή, θά έρθει ό προφήτης Ηλίας καί θά πάει στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων καί θά τοϋ πεϊ 
«Μακαριώτατε είμαι ό προφήτης Ηλίας, ήρθα νά κηρύξω ότι έρχεται ό Αντίχριστος καί θέλω τήν ευλογία σας»;
Όπως δέν πήγε ό Χριστός στους Αρχιερείς νά πεϊ ότι είναι ό Μεσσίας, ούτε καί τους ζήτησε τήν άδεια νά βγει καί  να μιλήσει, τό ίδιο θά κάνει κι ό προφήτης Ηλίας. Γιατί; Γιατί καί νά ζητήσει άδεια, θά προσκρούσει στην υποκρισία μας, οπότε νά είστε σίγουροι ότι όταν έλθουν οι προφήτες δεν  θά υπολογίσουν το  τότε  ιερατείο  ( γιατί θα εισπράξουν την άρνηση να μιλήσουν…).  
Οι ιερείς καί οι αρχιερείς, θά τό δείτε, μέ αποφάσεις Συνόδων θά συνέρχονται καί θά ξανασυνέρχονται γιά νά καταδικάσουν τους προφήτες Ηλία καί 'Ενώχ!  
Καί τότε έχει νά γίνει ή μεγαλύτερη σύγχυση στον κόσμο, γιατί ή μέν Ιερά Σύνοδος, θά λέει ότι αυτός ό άνθρωπος πού λέει ότι είναι ό προφήτης Ηλίας είναι πλανεμένος, κάποιοι άλλοι όμως Αρχιερείς,  ή ευλαβείς ιερείς θά τόν αναγνωρίσουν καί θά τόν ακολουθούν...
Πώς όμως εμείς θά τους ξεχωρίσουμε; 
Λένε οι Άγιοι, ότι τό Πνεύμα τό Άγιο θά αποκαλύψει στους ευλαβείς επισκόπους, στους ευλαβείς αρχιερείς, στους ευλαβείς Αρχιεπισκόπους, στους ευλαβείς ιερείς καί μοναχούς τήν αλήθεια στην καρδιά τους καί ό Θεός θά τους πληροφορήσει ότι αυτοί είναι οι αληθινοί προφήτες Ηλίας καί Ένώχ. 
Θά λάβουν αυτή τή πληροφορία άπό τόν Θεό. Δυστυχώς όμως οι άλλοι πού δέν θά τήν λάβουν, θά συνεχίζουν νά τους καταδικάζουν… 
Περιοδικό "Ορθόδοξη Μαρτυρία"- ΜΑΡΤΙΟΣ 2012
 Αρχιμανδρίτης Νεκτάριος Μουλατσιώτης
ηγούμενος τής Ιεράς Μονής Αγίου Αυγουστίνου καί Άγιου Σεραφείμ Σάρωφ

Το κομποσχοίνι-τηλέφωνο του π. Ζωσιμά (1850-1936)






…Τελικά, ο Στάρετς έμεινε κατάκοιτος, διότι ήταν τόσο άρρωστος που δεν υπήρχε καμιά ελπίδα αποκαταστάσεως της υγείας του. [Στάρετς, στα ρωσικά = ορθόδοξος πνευματικός διδάσκαλος, αυτό που λέμε ελληνικά "Γέροντας"] Ήταν έτοιμος με χαρά να περάσει στην αιωνιότητα και είχε πληροφορία από τον Θεό ότι θα πέθαινε σε λίγες ημέρες. Ο Στάρετς διάβασε την ευχή εις ψυχορραγούντας μόνος του, και έψαλε τον κανόνα της Αναστάσεως σιγά, με μια φωνή που μόλις ακουγόταν (*).
Τότε όμως, ξαφνικά, αισθάνθηκε μέσα στην καρδιά του, ότι ο Μητροπολίτης Τρύφων. τον ήθελε και ότι ο Κύριος θα παρέτεινε την ζωή του και θα του χάριζε λίγο χρόνο ακόμα.
«Τι είναι αυτό; Γιατί;», στέναξε ο Στάρετς στην προσευχή του. «Μα, γιατί με θέλει τόσο πολύ ο Βλαντίκα Τρύφων; [βλαντίκα, στα ρωσικά = πατερούλης (στοργική έκφραση για επισκόπους)] Νομίζω πως θα τον φωνάξω εδώ. Ας μου πει ο ίδιος τι σημαίνουν όλα αυτά».
Τότε ο Στάρετς πήρε το κομποσχοίνι του, το έβαλε στο μέτωπό του και μπροστά στην νοικοκυρά του διαμερίσματός του Ε.Γ.Π. είπε:
-«Λοιπόν, ας είναι το κομποσχοίνι αυτό ένα τηλέφωνο για μένα. Τρύφων, αγαπητέ μου, έλα εδώ σε μένα αμέσως. Ήμουν έτοιμος να πεθάνω, αλλά η καρδιά μου μου λέει ότι με θέλεις ακόμα. Έλα για να μιλήσω μαζί σου».
Η νοικοκυρά κοίταξε τον Στάρετς με οίκτο:
- «Τώρα, γιατί κοροϊδεύετε και κάνετε τον τρελλό; Λέτε πως το κομποσχοίνι σας είναι ένα
τηλέφωνο… Είστε μωρό και παίζετε κάποιο παιχνίδι; Ποιος θα σας ακούσει; Μα κι αν ακόμα πράγματι τηλεφωνούσατε στον Μητροπολίτη Τρύφωνα, δεν θα ερχόταν».
- «Τον έχω φωνάξει και θα δούμε τι συμβαίνει», είπε ο Στάρετς με πραότητα.
Μετά από μισή ώρα, χτύπησε το κουδούνι στην πόρτα. Την άνοιξαν. Ο υποδιάκονος του
Μητροπολίτου Τρύφωνος είχε φθάσει για να τούς προειδοποιήσει πως ο Μητροπολίτης θα
ερχόταν στον Στάρετς, και ήδη είχε ξεκινήσει. Η έκπληξη της νοικοκυράς δεν είχε όρια.

Η συνάντηση των δύο Γερόντων ήταν πολύ συγκινητική. Με δάκρυα στα μάτια του ο Μητροπολίτης προσευχόταν για την θεραπεία του πατρός Ζωσιμά και του έλεγε τα εξής:
- «Σε θέλω. Ο Κύριος να σου χαρίσει ακόμα χρόνια ζωής να πας στον άλλο κόσμο μετά
από μένα, ώστε να προσεύχεσαι για την ψυχή μου, όταν πετά προς την κόλαση. Σήκω, Γέροντα, σήκω να με εξομολογήσεις», είπε ο Μητροπολίτης.
- «Αγαπητέ μου Βλαντίκα, δεν μπορώ, δεν μπορώ ούτε να σηκώσω το κεφάλι μου από το μαξιλάρι, δεν μπορώ…».
- «Σήκω. Κάνε υπακοή».
Ο Στάρετς σηκώθηκε με πολλή δυσκολία και, βασταζόμενος από τον Μητροπολίτη, πήγε
μπροστά στο εικονοστάσι, εξωμολόγησε τον αγαπητό του επισκέπτη και ξάπλωσε πάλι. Είχε
χειροτερέψει.
Ο Μητροπολίτης έβαλε τα κλάματα και ικέτευσε τον Παντοκράτορα, τον Κύριό μας ΙησούΧριστό, να δώσει στον Στάρετς την υγεία του. Όλη η καρδιά του Βλαντίκα Τρύφωνος ήταν ενωμένη με τον Κύριο. Η προσευχή του ήταν φλογερή, δυνατή. Προσευχήθηκε επίσης στην Θεομήτορα, την Βασίλισσα του Ουρανού και της Γης, για να συγκινήσει αυτή, η Πανάχραντος Μητέρα, με τις ικεσίες της, τον Υιόν της να χαρίσει λίγο χρόνο ζωής ακόμη στον στάρετς Ζωσιμά, έτσι ώστε να συλλειτουργήσει μαζί του, αφού θα σηκωνόταν με θαύμα και θα δυνάμωνε αρκετά.
Αποχαιρετίσθηκαν. Ο Στάρετς ήταν ξαπλωμένος στο κρεββάτι του, κατάλευκος σαν λείψανο.
Ο Βλαντίκα Τρύφων, βαθιά συγκινημένος από την υπακοή και την αγάπη του Στάρετς,
αλλά και βαθιά στενοχωρημένος για την σοβαρή αρρώστια του, πήγε κατ’ ευθείαν στον ναό της Αναλήψεως, όπου ήταν να λειτουργήσει.

Στο τέλος της Λειτουργίας, ο Μητροπολίτης μίλησε στον κόσμο:
«Αδελφοί μου, σας παρακαλώ θερμώς να ποοσευχηθήτε για τον στάρετς Ζωσιμά που είναι βαριά ασθενής. Δεν τον γνωρίζετε όλοι σας εδώ, εγώ όμως θα σας πω τι άνθρωπος είναι. 
Όταν ήμουν νέος και ζούσα στην Πετρούπολη ως αρχιμανδρίτης, πέρασα μιά τέτοια φρικτή κατάσταση που ήθελα να εγκαταλείψω την θέση και τον βαθμό μου και να αρχίσω μια εντελώς διαφορετική ζωή. Όμως κάποιος μου είπε πως έπρεπε να γνωρίσω κάποιον μοναχό από το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος του αγίου Σεργίου, ο οποίος είχε έλθει στην Πετρούπολη για να κάνει έρανο και που δεν ήταν ένας τυχαίος άνθρωπος.
Δεν θα είναι χωρίς ενδιαφέρον για σας, μου λέγανε. Εξέφρασα κι εγώ την επιθυμία μου να γνωρισθώ μαζί του. Και, μετά από μιά νύκτα που πέρασα συνομιλώντας μαζί του, το πρωί οι σκέψεις μου και τα αισθήματά μου είχαν εντελώς αλλάξει. Και χάρη στον Στάρετς βλέπετε τώρα μπροστά σας εμένα τον γέροντα, τον αδύνατο Μητροπολίτη Τρύφωνα».
Κατόπιν τούτου, ολόκληρο το εκκλησίασμα έπεσαν στα γόνατά τους και ο Μητροπολίτης
άρχισε μιά «παράκληση» για την υγεία του σοβαρά ασθενούντος στάρετς Ζωσιμά.
Πόσο φλογερά, πόσο δυνατά προσευχόταν ο Δεσπότης!
«Αυτός είναι που με έσωσε», έλεγε, «που σας έδωσε τον Μητροπολίτη Τρύφωνα. Αυτός ήταν που έβγαλε την ψυχή μου από την ομίχλη των πειρασμών και της χάρισε το φως και την δύναμη της αγάπης. Τώρα κατάκειται στο κρεββάτι του θανάτου, αυτός που έγινε ένας μεγάλος στάρετς, στην καρδιά του οποίου ζουν χιλιάδες ζητιάνοι και άθλιοι. Είναι κοντά στον θάνατο.
Μέσα στις καρδιές σας γονυπετήσατε πάλι και πάλι, ικετεύοντας για τον ευεργέτη μου, τον βαριά ασθενούντα στάρετς Ζωσιμά».
Και πράγματι, αυτή η ακολουθία της Παρακλήσεως έκανε το θαύμα. Μέσα σε λίγες ημέρες ο Στάρετς ένοιωσε καλύτερα, άρχισε κιόλας να συνέρχεται. Όταν πληροφορήθηκε για την παράκληση που έκαναν γι’ αυτόν στον ναό της Αναλήψεως, ο πατήρ Ζαχαρίας [=ο Στάρετς Ζωσιμάς] είπε με ένα μικρό χαμόγελο:
«Ναι, ήδη άκουσα. Άκουσα για το θαύμα του αποκεριού Τρύφωνος».
Ο Στάρετς έλεγε τον Βλαντίκα Τρύφωνα «αποκέρι», διότι ήξερε πως η επίγεια ζωή του θα έληγε γρήγορα, πολύ γρήγορα.
Όταν λοιπόν ο Μητροπολίτης έπεσε για τελευταία φορά άρρωστος, ο Στάρετς προσευχήθηκε γι’ αυτόν με συγκινητική αγάπη. Κι όταν κοιμήθηκε, οι ιδιαίτερες δεήσεις του Στάρετς γι’ αυτόν έγιναν πιο έντονες και έδωσε την εντολή σε μας, τα πνευματικά του τέκνα, να μνημονεύσουμε τον Μητροπολίτη και όλα τα δικά του πνευματικά τέκνα και τούς συγγενείς του.
Ο Στάρετς με έστειλε στον τάφο του Βλαντίκα Τρύφωνος. Δεν είχε λουλούδια επάνω του.
Ο Βλαντίκα δεν είχε δώσει ευλογία να στολίσουν τον τάφο του. Πολύς κόσμος, με δάκρυα στα μάτια τους, συνόδευσε το λείψανό του. Ενταφιάσθηκε στο Γερμανικό Νεκροταφείο.
- «Ο φίλος μου ο Βλαντίκα Τρύφων ήθελε να ζήσω δύο χρόνια ακόμα μετά την κοίμησή
του. Λοιπόν, ας γίνει κατά τις άγιές του ευχές».
Και πράγματι, ο Στάρετς έζησε κοντά μας δυό χρόνια ακόμα.
Έχοντας γίνει πάρα πολύ αδύνατος και βυθισμένος εντελώς στην προσευχή, οδηγούσε τις ψυχές των ανθρώπων, όπως και πριν, κοντά στον Κύριο δείχνοντάς τους την μετάνοια, η οποία τους αναγεννούσε μαζί με τις άγιές του ευχές. Ήταν σαν να βαστούσε τις καρδιές μας μέσα στα χέρια του. Μας κρατούσε με τις προσευχές του και την ζωή του. Προσπάθησε να μας κάνει να αγαπούμε και σκεπτόμαστε την Αγία Τριάδα πιο βαθιά, πιο δυνατά και να αγωνιζόμαστε για την απόκτηση του Αγίου Πνεύματος μέσα στις καρδιές μας.

«Ο στάρετς Ζαχαρίας (Ζωσιμάς)»
Ιερό Μετόχιο του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου,
Ορμύλια Χαλκιδικής 1982, σελ. 138-143

(*) Ευχή εις ψυχορραγούντας: ειδική προσευχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που τη διαβάζει ΜΟΝΟ ιερέας, με την οποία παρακαλούμε το Θεό να τερματίσει την αγωνία ανθρώπων που ψυχομαχούν επί πολλές μέρες χωρίς να μπορούν να ξεψυχήσουν. Τον παρακαλούμε δηλ. να τους πάρει κοντά Του - είναι ηΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ, που αφήνει τον άνθρωπο στα έμπιστα χέρια του Θεού και απέχει χιλιόμετρα από τη σύγχρονη ευθανασία, όπου ο ίδιος ο άνθρωπος τον θανατώνει.
Κανόνας της Αναστάσεως: το μουσικό-ποιητικό έργο που ψάλλουμε στις εκκλησίες τη νύχτα του Μ. Σαββάτου προς το ξημέρωμα της Κυριακής του Πάσχα. Είναι έργο του μεγάλου ποιητή και μουσικού αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού (8ος αιώνας μ.Χ.).

Ο ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΣ ΙΣΙΔΩΡΟΣ Ο ΕΝ ΤΗ ΧΙΩ




“O άγιος Ισίδωρος ζούσε κατά τους χρόνους του βασιλιά Δεκίου και καταγόταν από την πόλη της Αλεξάνδρειας. Ήταν στρατιωτικός, ανήκοντας στο τάγμα των ετοιμοπόλεμων στρατιωτών. Όταν κάποια στιγμή έφτασε στη νήσο Χίο με στρατιωτικά πλοία, των οποίων ναύαρχος ήταν ο Νουμέριος, κατηγορήθηκε από τον κεντυρίωνα Ιούλιο, ότι σέβεται τον Κύριο Ιησού Χριστό  και δεν λατρεύει τους δικούς τους θεούς. Ο άγιος Ισίδωρος τότε ομολόγησε με δύναμη την πίστη του στον Χριστό, γι᾽ αυτό και ο Νουμέριος, βλέποντας ότι δεν πρόκειται να μεταπειστεί, πρόσταξε να του κόψουν το κεφάλι και έτσι έλαβε το στεφάνι του μαρτυρίου».

Στρατιώτης στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία ο άγιος Ισίδωρος, αλλά κυρίως στρατιώτης του Χριστού, έχοντας ως απόλυτο βασιλιά του ακριβώς Αυτόν, που σημαίνει ότι κυρίαρχη αρχή στη ζωή του ήταν το ῾πειθαρχείν δει Θεώ μάλλον ή ανθρώποις᾽. Με άλλα λόγια υπήκουε στους επίγειους νόμους, όταν αυτοί οι νόμοι βεβαίως δεν έρχονταν σε αντίθεση με τον νόμο του Θεού. Κι απόδειξη: μόλις τέθηκε θέμα εκλογής μεταξύ εντολής του ηγεμόνα και του νόμου του Θεού προτίμησε την υπακοή στην πίστη και πρόσφερε τη ζωή του γι᾽ αυτήν, ακολουθώντας τα ίχνη του Διδασκάλου του. Επανειλημμένως ο άγιος ποιητής Θεοφάνης σημειώνει την απόλυτη αυτή προτεραιότητα του Ισιδώρου: ῾Ακολουθώντας τα ίχνη των παθημάτων του Δεσπότη Χριστού μιμήθηκες τον εκούσιο θάνατό Του, καθώς υπέστης και εσύ με τη θέλησή σου το πάθος για χάρη Του᾽(῾Ιχνηλατών τα του Δεσπότου παθήματα, εμιμήσω θάνατον εκούσιον, το δι᾽ αυτόν θέλων υποστάς᾽) (ωδή δ´). ῾Είχες ολόκληρη την έφεση της ψυχής σου προς τον Θεό, που είναι το πιο καθαρό πράγματι από όλα τα αγαθά, αθλοφόρε παμμακάριστε, κι έτσι αμαύρωσες τον πόθο των επιγείων᾽(῾Ολόκληρον προς Θεόν την έφεσιν κεκτημένος, αθλοφόρε παμμάκαρ, των αγαθών το ακήρατον όντως, των επιγείων τον πόθον ημαύρωσας᾽) (ωδή ς´).

Ο άγιος Ισίδωρος έτσι παρουσιάζεται, όπως και όλοι οι άγιοι,  ως αληθινά ακέραιος άνθρωπος, χωρίς να περιπίπτει στη φοβερή κατάσταση της διψυχίας, κατά την οποία η ακαταστασία και η ταραχή είναι το μόνιμο γνώρισμα. Δυστυχώς η διψυχία, ως ελλειμματική αναφορά στη μόνη απόλυτη σταθερά που είναι ο Θεός, κλονίζει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, κάνοντάς τον να άγεται και να φέρεται πότε εδώ και πότε εκεί, ως έρμαιο διαφόρων δυνάμεων είτε ανθρωπίνων είτε δαιμονικών, πάντως ξένων προς την αληθινή φύση του,  οπότε στην περίπτωση αυτή σταματά ο άνθρωπος να λειτουργεί ως γνήσιος άνθρωπος. Ο άγιος άνθρωπος, σαν τον Ισίδωρο, είναι γνήσιος και αληθινός άνθρωπος, γιατί είναι σταθερά προσκολημμένος προς τον Δημιουργό του Θεό - ῾κόλλησα πίσω σου, Δέσποτα᾽(῾Εκολλήθην οπίσω σου, Δέσποτα᾽) (ωδή ς´) – κάτι που φέρνει την υπέρβαση της αλλοτριωτικής για την ψυχή κατάστασης του φόβου. Ο άγιος δηλαδή δεν φοβάται κανέναν, πλήν του ίδιου του Θεού, ο Οποίος όμως δεν θέλει τον άνθρωπο φοβισμένο, γιατί του αποκαλύπτεται ως ο αγαπημένος Πατέρας του. Ο άγιος Θεοφάνης σημειώνει επ᾽ αυτού: ῾Συ, Ισίδωρε θεόφρον, φώναζες δυνατά: τον Χριστό φοβάμαι και σέβομαι, τον Οποίο λατρεύω, προσκυνώ και υμνολογώ᾽ (῾Συ, θεόφρον, τον Χριστόν, ανεβόας, φοβούμαι, ω λατρεύω, προσκυνώ τε και μέλπω᾽) (ωδή η´). Είναι ευνόητο έτσι ότι ο άγιος με την ολοκάρδια στροφή του προς τον Χριστό Τον ζούσε στην ύπαρξή του, ιδίως την ώρα του μαρτυρίου του,  με τρόπο που τον φανέρωνε εντελώς δοξαστικά: ως φωτεινός ήλιος. ῾Το ιλαρό σου πρόσωπο φαινόταν να λάμπει ολόκληρο όπως ο ήλιος, από τη χαρά του μαρτυρίου᾽(῾Ολολαμπές ως ήλιος ιλαρόν σου το πρόσωπον, τη του μαρτυρίου χαρμονή εφαίνετο᾽) (ωδή η´).

Από την άποψη αυτή δεν είναι μόνο η χάρη του Θεού που ενισχύει τον μάρτυρα, για να παραμένει αυτός πάντοτε εν Θεώ, αλλά και η δική του κατάσταση της καρδιάς. Ο εκκλησιαστικός μας ποιητής γίνεται απολύτως σαφής εν προκειμένω: ο άγιος Ισίδωρος μπόρεσε και έμεινε μέχρι τέλους σταθερός στην ομολογία της πίστεώς του, γιατί είχε άφοβη την καρδιά του, με ορμή στραμμένη προς τον Χριστό. Ό,τι δηλαδή συμβαίνει με έναν πρωταθλητή, που η καρδιά του έχει την ορμή της νίκης – ποτέ κανείς δεν κερδίζει σε αγώνες με ηττημένο φρόνημα – κατά τον ίδιο τρόπο και στα πνευματικά αγωνίσματα. Πρέπει κανείς να πιστέψει στη νίκη, πολλώ μάλλον όταν ξέρει ότι τον ενισχύει ο ίδιος ο παντοδύναμος Θεός, για να φτάσει στη νίκη. ῾Ει ο Θεός υπέρ ημών, τις καθ᾽ ημών;᾽ Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; ῾Έχοντας άφοβη την ορμή της ψυχής σου, ένδοξε, κράτησες σταθερή την ομολογία της πίστεως, με κάθε ευσέβεια᾽(῾Έχων ακατάπληκτον την της ψυχής ορμήν, ένδοξε, πανευσεβώς, την ομολογίαν αρραγή διετήρησας᾽) (ωδή γ´).

Οι φυλακές ανηλίκων, η παρακμή, ο Χριστός, τα δάκρυα της Παναγίας...



πηγή
Από εδώ
Το παρακάτω ντοκιμαντέρ είμαι βέβαιος πως θα προκαλέσει αποστροφή σε πολλούς, όχι μόνο άθεους ή προκατειλημμένους (συνειδητά ή υποσυνείδητα), αλλά και πιστούς ορθόδοξους χριστιανούς.
Κάποιοι θα δουν δεισιδαιμονία και προλήψεις στο περιεχόμενό του. Ίσως πουν πως δεν είναι καν ντοκιμαντέρ, αλλά ένα σκουπίδι χωρίς αξία. Εγώ όχι. Βλέπω σ' αυτό την αγνή ψυχή του λαού, που πλησιάζει το Χριστό και την Παναγία σαν παιδική ψυχή.
Εμένα με παρηγόρησε, μου έδειξε κάποια πρόσωπα που βρήκαν ξανά το δρόμο της Αγάπης και συμφιλιώθηκαν (ή συμφιλιώνονται σταδιακά) με την αγριεμένη συνείδησή τους, με την κοινωνία, με τον εαυτό τους και με το Θεό. Είναι από τις περιπτώσεις που μου λένε "υπάρχει ελπίδα - κάποιοι σώζονται!".
Μερικοί, που δεν έχουν ξαναδεί τέτοιες σκηνές, ίσως πουν πως οι Ρωσίδες κοπέλες που κάνουν μετάνοιες μπροστά στην εικόνα της Παναγίας (προς το τέλος της ταινίες), φορώντας όλες μαντήλια, θυμίζουν μουσουλμάνες. Πάντως σίγουρα δε θυμίζουν κορίτσια που εκπορνεύουν την ψυχή τους, ή και το σώμα τους, στα παρακμιακά στέκια του πολιτισμού μας... Ωστόσο αυτές οι κοπέλες, στο βαθμό που έχουν αγγίξει την ουσία της Ορθοδοξίας, είναι ελεύθερες -αν και φυλακισμένες- ενώ δε μπορώ να πω το ίδιο και για τις γυναίκες του Ισλάμ. Μέσα απ' αυτές τις γυναίκες, που διέπραξαν εγκλήματα, μπορεί να βγουν μία ή περισσότερες αγίες. Μακάρι.
Τέλος, οι προκατειλημμένοι θα εξοργιστούν παρακολουθώντας αυτή την ταινία. Δεν πειράζει. Ίσως τους ωφελήσει μακροπρόθεσμα... Πάντως, αν έχεις χάσει κι εσύ το δρόμο σου, όπως τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν σ' αυτή την αληθινή ιστορία, μην τις ξεχάσεις. Και μην Την ξεχάσεις.

Την ταινία τη βρήκαμε στο εξαιρετικό ιστολόγιο Άπαντα Ορθοδοξίας. Προέρχεται από το κανάλι του Νίκου2087 στο ΥΤ. Ας είναι ευλογημένοι οι αδελφοί, που εργάζονται αφιλοκερδώς προς όφελος των συνανθρώπων μας... Είναι στα ρωσικά, με ελληνική αφήγηση.

Νευροθεολογία: Εγκέφαλος και πνευματκή εμπειρία




Τα τελευταία χρόνια μια σειρά πειραμάτων έχει καταδείξει ότι πολλές από τις θεωρούμενες ως «υπερφυσικές» εμπειρίες των ανθρώπων σχετίζονται άμεσα με υπολειτουργία ή δυσλειτουργία συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών. Η ερευνητική και ερμηνευτική αυτή απόπειρα ονομάζεται συμβατικά «Νευροθεολογία» (Neurotheology) ή «Βιοθεολογία» (Biotheology) και εύλογα θεωρείται ότι δυναμιτίζει μια από τις σημαντικότερες θεωρούμενες ως αποδείξεις για την ύπαρξη του θεϊκού κόσμου: την πνευματική εμπειρία.
Έτσι, για παράδειγμα, έχει γίνει υποβολή οραμάτων σε εθελοντές με τον ερεθισμό συγκεκριμένων εγκεφαλικών κέντρων, όπως οι κροταφικοί λοβοί.
Ομοίως, ο νευρολόγος Olaf Blanke και οι συνάδελφοι από τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Γενεύης και της Λωζάνης ανακάλυψαν ότι η ηλεκτρική διέγερση της γωνιακής έλικας (angular gyrus) μπορεί να προκαλέσει την ψευδαίσθηση της εξωσωματικής εμπειρίας.
Εξάλλου, στο βιβλίο του Μάθιου Άλπερ «Ο Θεός στον εγκέφαλο» (μια αθεϊστική μελέτη με δαρβινικές αναφορές, εκδ. Αβγό) βρίσκουμε μια σύνοψη σχετικών παρατηρήσεων:
Το 1997 Ιάπωνες ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι επαναλαμβανόμενοι ρυθμοί διεγείρουν τον υποθάλαμο του εγκεφάλου προκαλώντας συναισθήματα γαλήνης ή διέγερσης. Έτσι ίσως εξηγείται γιατί ο χορός και οι ψαλμοί χρησιμοποιούνται ως πρόξενοι τέτοιων υπερβατικών συναισθημάτων σε πολλές θρησκείες και αιρέσεις (όχι στον αρχαίο και στον ορθόδοξο χριστιανισμό).


Επίσης, χρησιμοποιώντας υπολογιστική τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων σε βουδιστές μοναχούς που διαλογίζονταν, οι Άντριου Νιούμπεργκ και Γιουτζίν Ντ’ Ακουίλι του πανεπιστημίου της Πενσιλβανίας διαπίστωσαν ότι κατά τη διάρκεια του διαλογισμού και των υπερβατικών εμπειριών που τον συνόδευαν, υπήρξε σημαντική αλλαγή στη νευρική δραστηριότητα του μετωπιαίου και του βρεγματικού λοβού, πτώση της ροής αίματος στην αμυγδαλή κ.λ.π., πράγματα που έχουν ως συνέπειες ψευδή «πνευματικά» αισθήματα, όπως η γαλήνη, η αίσθηση της υπέρβασης του χώρου και του χρόνου, η αίσθηση της ένωσης με «όλα τα όντα», της εμπειρίας που δεν περιγράφεται επαρκώς κ.τ.λ.
Πειράματα του δρος Β. Σ. Ραματσάντραν του πανεπιστημίου του Σαν Ντιέγκο με ασθενείς που πάσχουν από επιληψίας που περιλαμβάνει δραστηριότητα στους κροταφικούς λοβούς απέδειξαν ότι βιώνουν μια «θρησκευτική παραφορά» πριν από κάθε κρίση, ανάλογη με αυτήν που περιγράφει ο Φ. Ντοστογιέφσκι στον «Ηλίθιο».

Μερικά πρώτα σχόλια

Η εξωσωματική εμπειρία [για την οποία κλικ εδώ] και η χρήση του ρυθμού και άλλων μέσων πρόκλησης «πνευματικού βιώματος» δεν περιλαμβάνονται στα ενδιαφέροντα του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού. Αντίθετα,απορρίπτονται ως φαινόμενα και πρακτικές ύποπτης εγκυρότητας και συνεπώς επικίνδυνες για την αληθινή πνευματική πρόοδο του ανθρώπου, δηλαδή την ένωσή του με το Θεό. Στο χριστιανισμό σκοπός δεν είναι η βίωση εμπειριών, αλλά η πρόοδος σε μια πορεία αγάπης, που αρχίζει από την «κάθαρση της καρδιάς» και προχωρεί στο «φωτισμό του νου» και τη «θέωση» (ένωση με τις άκτιστες ενέργειες του Θεού).
Η «κάθαρση της καρδιάς» είναι η κατάσταση, που επιτρέπει στον άνθρωπο να αγαπά όλο τον κόσμο, ακόμη και τους εχθρούς του. «Αγαπά» σημαίνει να χαίρεται όταν χαίρονται ή προοδεύουν και να λυπάται όταν πονούν ή παρακμάζουν. Η αγάπη αυτή δεν είναι συναισθηματική αντίδραση, αλλά συνειδητά αποφασισμένη δεξίωση του άλλου ως αδελφού στο πνευματικό κέντρο του ανθρώπου (το οποίο αγνοεί η δυτική ψυχολογία), που οι Πατέρες της Εκκλησίας ονομάζουν «καρδία» και ακριβέστερα «βαθεία» ή «νοερά» καρδία.Ολόκληρη η εκκλησιαστική ζωή και η ασκητική προσπάθεια των χριστιανών, λαϊκών και κληρικών ή μοναχών, όπως τη διδάσκει η αρχαία και η ορθόδοξη παράδοση (νηπτική παράδοση), δεν αποσκοπεί σε μια αυτόματη ηθικιστική σωτηρία ως εύνοια του Θεού, στα πρότυπα της εύνοιας των μεσαιωνικών βασιλέων, αλλά στην προσέλκυση της θείας χάριτος, που θα ενισχύσει τον άνθρωπο, ανάλογα με την πρόθεσή του (όχι με την πίστη του), στην υπεράνθρωπη προσπάθειά του για επίτευξη αυτής της «υπερφυσικής» σχέσης με τους άλλους. Αυτή είναι και μία ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο «μυστικισμό» του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού και στο μυστικισμό των διαφόρων θρησκειών ή αιρέσεων.
Κατά τους αρχαίους και τους ορθόδοξους Πατέρες της Εκκλησίας, ο άνθρωπος, από την αρχή της δημιουργίας του, έχει εγγενή προδιάθεση στροφής προς το Θεό και τάσης για ένωση με Αυτόν. Εκτροπή αυτής της τάσης προς «αυτοθέωση» (θέωση διά των δικών του δυνάμεων, αντί για το σωστό τρόπο, την κάθαρση της καρδιάς) αποτέλεσε και το προπατορικό αμάρτημα, που επαναλαμβάνεται σε κάθε γενιά (η σεξουαλική ερμηνεία του είναι άγνωστη στην αρχαία Εκκλησία –τουλάχιστον της ανατολής– καθώς και στην ορθόδοξη).
Οι παλαιοί Πατέρες φυσικά δεν είχαν τις δικές μας γνώσεις νευροφυσιολογίας ή γενετικής, γνώριζαν όμως την αλληλεξάρτηση ψυχής και σώματος και δε θα τους προκαλούσε έκπληξη η διαπίστωση ότι ψευδείς πνευματικές εμπειρίες προκαλούνται από συγκεκριμένα «πάθη» εγκεφαλικών περιοχών. Θα παρατηρούσαν όμως ότι:
α) Η ύπαρξη ψευδών πνευματικών εμπειριών είναι κάτι γνωστό στο χριστιανισμόήδη από την αρχή της ύπαρξής του, καθώς οι πρώτοι χριστιανοί ζούσαν ανάμεσα σε πολλές ομάδες «ενθουσιαστών» (που «ενθουσιάζονταν», δηλαδή «γίνονταν ένθεοι», με τεχνητούς τρόπους), ενώ συχνά ξεπηδούσαν καινούργιες, όπως οι μεσσαλιανοί (= προσευχόμενοι). Όμως η ύπαρξη ψευδών πνευματικών εμπειριών δεν αποκλείει εξορισμού να υπάρχουν και αληθινές πνευματικές εμπειρίες.
β) Η χριστιανική προσευχή δεν είναι διαλογισμός, εκτός από περιθωριακές καταστάσεις εκτροπής, που διαμορφώθηκαν στη δύση κατά τα νεώτερα χρόνια. Συνεπώς, τα συμπεράσματα, στα οποία οδηγεί η έρευνα και ο πειραματισμός σε ανθρώπους που διαλογίζονται, δεν είναι επιστημονικά σωστό να επεκτείνονται αυτονόητα στις πνευματικές εμπειρίες των χριστιανών. Θα πρέπει να γίνουν έρευνες σε χριστιανούς, που βιώνουν πνευματικές εμπειρίες, και μάλιστα σε έμπειρους ησυχαστές μοναχούς, όχι σε οποιονδήποτε μέσο πιστό που επιχειρεί να προσευχηθεί.
Επίσης, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι στον ορθόδοξο χώρο τα αποτελέσματα της «Νευροθεολογίας» έχουν γίνει αποδεκτά χωρίς πρόβλημα. Μια συνοπτική αποτίμησή τους από ορθόδοξη σκοπιά βλ. π.χ. στην εισήγηση του παιδοψυχολόγου και παιδοψυχίατρου π. Βασιλείου Θερμού «Εμπειρίες σε αιρέσεις και σέκτες – ψυχολογική θεώρηση», την οποία βλ. και εδώ.
Χαρακτηριστικά του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος
Ας έρθουμε τώρα στο βασικό ζήτημα που μας απασχολεί. Οι ερευνητές της «Νευροθεολογίας» αγνοούν εντελώς το πνευματικό βίωμα στο χώρο του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανισμού. Γνωρίζουν μόνο διάφορες εκδοχές του δυτικού χριστιανισμού, τη γνησιότητα των οποίων απορρίπτουν, αλλά οι οποίες έχουν μελετηθεί και αξιολογηθεί και στον ορθόδοξο χώρο προ πολλού.
Φυσικά, πρέπει να πω ότι και στο χώρο του μυστικισμού της άπω ανατολής υπάρχουν καταγραφές πνευματικών εμπειριών που δεν ερμηνεύονται επαρκώς με τα νευρολογικά πειράματα, π.χ. αστρικά ταξίδια ή αναμνήσεις «προηγούμενων ζωών». Οι ερευνητές μας δεν φαίνεται να έχουν ασχοληθεί σοβαρά με αυτές, επαναπαυόμενοι στα συμπεράσματα μελετών που έγιναν σε συνθήκες εργαστηρίου. Ταξίδεψαν όμως στο Θιβέτ; Επισκέφτηκαν κανένα άσραμ; Προσωπικά, ομολογώ ότι θα με ενδιέφερε πάρα πολύ να γνώριζα αν κάποιος έχει μελετήσει στα σοβαρά (δηλ. επιτόπου) την αξιοπιστία των μυστικιστών της άπω ανατολής και με ποιο τρόπο την αναίρεσε. Αν όμως δεν την έχει μελετήσει καθόλου, τότε φοβούμαι πως οποιοσδήποτε σοβαρός βουδιστής ή ινδουιστής θα μπορούσε να γράψει ανάλογα σχόλια με τα δικά μου.
Στην ορθόδοξη βιβλιογραφία (αναφέρω παρεμπιπτόντως) υπάρχουν συγκεκριμένες επιτόπιες μελέτες του μυστικισμού της άπω ανατολής. Αναφέρω από μνήμης το «Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος» του π. Σεραφείμ Ρόουζ (όπου δημοσιεύονται και μελέτες τρίτων, μεταξύ των οποίων και πρώην ινδουιστών [ολόκληρο εδώ]) και το «Οι γκουρού, ο νέος και ο γέροντας Παΐσιος» του Διονυσίου Φαρασιώτη, όπου (παρά τον «αδόκιμο» επιστημονικά τίτλο) δημοσιεύονται οι μακροχρόνιες έρευνες του συγγραφέα, ο οποίος πίστεψε στον ινδουισμό, μυήθηκε σ’ αυτόν και ταξίδεψε στις πηγές του.


Ωστόσο, η περίπτωση αυτή δεν με αφορά. Στο παρόν σημείωμα θα επιχειρήσουμε να αναφέρουμε εντελώς περιληπτικά κάποια χαρακτηριστικά του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος, που φαίνεται να αντιβαίνουν στις ερμηνείες της «Νευροθεολογίας».

Χαρακτηριστικά του ορθόδοξου πνευματικού βιώματος

1. Η ορθόδοξη πνευματική εμπειρία βιώνεται όχι μόνο κατά την ώρα της προσευχής, αλλά και κατά τη διάρκεια της κοινής καθημερινότητας. Μπορεί δε να διαρκεί μέρες, κατά τις οποίες ο άνθρωπος έχει πλήρη διαύγεια και ασχολείται με τις συνηθισμένες του ασχολίες, ευρισκόμενος συγχρόνως εντός της θείας χάριτος. Τέτοιες περιπτώσεις καταγράφονται π.χ. στους βίους αγίων όπως οι Αντώνιος του Βορόνεζ, Σεραφείμ του Σάρωφ, Παΐσιος ο Αγιορείτης, Σωφρόνιοςτου Έσσεξ (πολύμηνο βίωμα) κ.π.ά.
Μπορεί επίσης να συμβεί σε άνθρωπο που δε γνωρίζει καθόλου την ορθοδοξία, όπως ο Αμερικανός βουδιστής ιερέας Νείλος Στράικερ, που, μετά από ένα πολυήμερο ορθόδοξο πνευματικό βίωμα, ερεύνησε την ορθοδοξία και έγινε ορθόδοξος (βλ. την περίπτωσή του εδώ).
2. Πάρα πολλές φορές ανύποπτοι τρίτοι έχουν γίνει μάρτυρες και κοινωνοί του πνευματικού βιώματος ενός αγίου. Τέτοιες περιπτώσεις καταγράφονται από την αρχαιότητα, στους βίους αγίων όπως ο μέγας Αρσένιος, ο μέγας Βασίλειος, ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος, αλλά και ο Παύλος της Ομπνόρα, ο Σεραφείμ του Σάρωφ, ο Αντώνιος του Βορόνεζ, ο Παΐσιος ο Αγιορείτης κ.π.ά. Τέτοιες εμπειρίες καταγράφονται και στο βιβλίο του καθηγητή του παν/μίου του Μέιν (και μελετητή της ορθόδοξης πνευματικότητας) Κυριάκου Μαρκίδη «The Mountain of Silence» («Το όρος της σιωπής», εκδ. Διόπτρα).
Ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ σκεπάζει με το θείο Φως το Νικόλαο Μοτοβίλωφ. Απόσπασμα από το διάλογο των δύο αντρών (που τον κατέγραψε ο ίδιος ο Μοτοβίλωφ και τον κατέθεσε στο μητροπολίτη της Αγ. Πετρούπολης Ισίδωρο τον Αύγουστο του 1861), εδώ[η φωτο από εδώ].
Πρό(σ)κληση για ΕΡΕΥΝΑ

 Φυσικά τα παραπάνω, όπως και τα επόμενα, δεν «αποδεικνύουν» τίποτε. Όποιος θέλει μπορεί εύκολα να τα αρνηθεί, χαρακτηρίζοντάς τα ψεύδη και μύθους. Από καθαρά επιστημονική σκοπιά όμως, κάτι τέτοιο δεν είναι συνετό. Το επιστημονικά σωστό είναι η διερεύνηση των μαρτυριών και μάλιστα με συμμετοχική παρατήρηση.
Η σχετική έρευνα θα μπορούσε να γίνει οπουδήποτε (άνθρωποι με υψηλά βιώματα ορθόδοξης πνευματικότητας μπορεί να ζουν και στη γειτονιά σας), όμως τα πιο κατάλληλα μέρη ασφαλώς είναι οι χώροι όπου κατά τεκμήριο παρατηρείται εντονότερη πνευματική αναζήτηση, δηλαδή τα μεγάλα ορθόδοξα μοναστικά κέντρα, όπως ο Άθως, το Σινά, τα μεγάλα ρωσικά μοναστικά κέντρα του Κιέβου, της Όπτινα, του Ντιβέγεβο κ.λ.π. Για τον ερευνητή που δραστηριοποιείται στην αγγλόφωνη δύση, κατάλληλη αφετηρία νομίζω πως θα ήταν η μονή του Τιμίου Προδρόμου στο Έσσεξ της Αγγλίας (Stavropegic Monastery to St John the Baptist, Essex), η μονή του αγίου Αντωνίου στην Αριζόνα (St Anthony’s Greek Orthodox Monastery), η Αδελφότητα του αγίου Γερμανού της Αλάσκας στην Καλιφόρνια (St. Herman of Alaska Bratherhood, Platina, California), ενώ ίσως θα ήταν χρήσιμη μια επαφή με τον π. Πήτερ Γκίλκουιστ (fr Peter Gillquist) και τους συντρόφους του της «Ευαγγελικής Ορθόδοξης Ιεραποστολής της Αρχιεπισκοπής Αντιοχείας», στις ΗΠΑ, που προσήλθαν στην ορθοδοξία από τον προτεσταντισμό μετά από οργανωμένη και ενδελεχή έρευνα.
Στους χώρους αυτούς (όπου ποτέ, απ’ όσο ξέρω, δεν έχει γίνει τέτοιου είδους έρευνα) δεν θα βρει «καταρράκτες θετικής ενέργειας», αλλά μπορεί να καθοδηγηθεί σε άμεση επικοινωνία και παρατήρηση σημερινών ορθόδοξων αγίων, που διαμένουν είτε στα μοναστήρια είτε στις γύρω δασικές ή ερημικές εκτάσεις, ευρισκόμενων στα ανώτερα στάδια πνευματικής προόδου που ονομάζονται στην παράδοσή μας «φωτισμός» και «θέωση». Οι άγιοι αυτοί δεν περιμένουν επισκέπτες ούτε και θα είναι εύκολο να κάνουν κάποιον κοινωνό των βιωμάτων τους, όμως και μια στοιχειώδης ανθρωπολογική έρευνα της κουλτούρας τους θα συνιστούσε πρόοδο στο ζήτημα που μας απασχολεί.Σύμφωνα με τις καταγραφές αιώνων (που υπάρχει λόγος να αμφισβητηθούν από τους σύγχρονους δυτικούς επιστήμονες, όχι όμως να αγνοηθούν) η περίπτωσή τους δεν εμπίπτει στα συμπεράσματα των νευροφυσιολογικών ερευνών.

Πλάνες, θαύματα, ο Θεός που κρύβεται

3. Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αρχαίου και του ορθόδοξου χριστιανικού πνευματικού βιώματος είναι οι παράξενες εμπειρίες που ονομάζονται «πλάνες» και απορρίπτονται ως δαιμονικές. Δεν αναφέρομαι σε εφιαλτικές εμπειρίες, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προϊόντα φόβου, αλλά σε φωτεινά βιώματα, εντελώς όμοια με τα θεϊκά, που όμως απορρίπτονται ως απομιμήσεις.
Η ύπαρξη τέτοιων εμπειριών ώθησε τους χριστιανούς, ήδη από τα χρόνια της Καινής Διαθήκης (βλ. π.χ. Β΄ προς Κορινθίους 11, 14, Α΄ Ιωάννου, 4, 1-6), στην ανάπτυξη της λεγόμενης «διάκρισης των πνευμάτων», δηλαδή της δοκιμασίας που θα τους επέτρεπε να αποφεύγουν τις παγίδες αυτού του είδους. Ένα πρώτο κριτήριο, που μπορεί να βρει κάποιος στα κείμενα των ορθόδοξων ασκητών (π.χ. σε πολλά έργα αγίων που περιλαμβάνονται στη μεγάλη συλλογή «Φιλοκαλία», καθώς και στη διδασκαλία του σύγχρονου αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη), είναι ότι το γνήσιο θεϊκό βίωμα προκαλεί στον άνθρωπο γαλήνη και αγάπη προς τους εχθρούς, ενώ το ψευδοβίωμα προκαλεί αποστροφή ή ταραχή, έστω κι αν συνοδεύεται με κάποιο αίσθημα ενθουσιασμού ή «χαράς». Αυτό το κριτήριο όμως δεν είναι απόλυτα ασφαλές, γιατί ένας αρχάριος μπορεί να νομίζει ότι αισθάνεται γαλήνη ακόμη και σε κατάσταση πλάνης, γι’ αυτό όλοι οι δάσκαλοι της ορθόδοξης πνευματικότητας συνιστούν επίμονα να μην επιθυμούμε ούτε να επιδιώκουμε, αλλά αντιθέτως να αποφεύγουμε τις «υπερφυσικές» εμπειρίες (και να τις αγνοούμε νηφάλια, αν εμφανιστούν), δίνοντας έμφαση μόνο στην προσπάθειά μας για την κάθαρση της καρδιάς από τα πάθη και την εγκατάσταση σ’ αυτήν της παγκόσμιας εν Χριστώ αγάπης.
Η ύπαρξη των «πλανών» α) δεν είναι κάτι πανθρησκειακό, ούτε καν παγχριστιανικό, αλλά χαρακτηρίζει τον αρχαίο και τον ορθόδοξο χριστιανισμό, β) φανερώνει ότι τα πνευματικά βιώματα διαφοροποιούνται ως προς τα χαρακτηριστικά τους, πράγμα που έχουν μελετήσει οι αληθινοί χριστιανοί διδάσκαλοι, γ) δε συμβάλλει στην ψυχική μας ισορροπία (αντίθετα, την υπονομεύει) κι έτσι, τουλάχιστον κατ’ αρχάς, αναιρεί την υπόθεση ότι «η φύση» μάς προίκισε με το πνευματικό βίωμα, δ) συνιστά ένα ισχυρό αντικίνητρο για τους χριστιανούς, μια άμυνα απέναντι στα πνευματικά βιώματα, τα οποία όμως, εφόσον επιμένουν, και πάλι εμφανίζονται ως ανεξάρτητα από κάθε «φυσική» ερμηνεία τους.
«Μην παρασύρεστε τόσο γρήγορα από αυτό που βλέπετε, αλλά να έχετε βαρύτητα και, δοκιμάζοντας τα πάντα με προσοχή, δεχτείτε το καλό και απορρίψτε το κακό. Πάντα πρέπει να δοκιμάζετε και να εξετάζετε και μονάχα μετά να πιστεύετε» (άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, 14ος αι.). «Ένα κατάλαβα: μην επιθυμείτε οράματα, ακόμη και την ώρα των οραμάτων» (π. Σωφρόνιος του Έσσεξ, 1896-1993).
«Οι άγιοι διδάσκαλοι του χριστιανικού αγώνα ζητούν από τους ευσεβείς αγωνιστές να μην εμπιστεύονται κανενός είδους εικόνα ή οπτασία που θα εμφανιστεί ξαφνικά μπροστά τους, ούτε ν’ αρχίζουν κουβέντα μαζί της ούτε να της δίνουν καμιά προσοχή. Επίσης τους ζητούν να προφυλάσσουν τον εαυτό τους κατά τη διάρκεια αυτών των εμφανίσεων κάνοντας το σημείο του σταυρού, να κλείνουν τα μάτια τους και, με ακλόνητη επίγνωση της αναξιότητας και της ακαταλληλότητάς τους να βλέπουν άγια πνεύματα, να ικετεύουν το Θεό ζητώντας Του να τους προστατεύει απ’ όλες τις παγίδες και τις πλάνες που με πανουργία επινοούν εναντίον των ανθρώπων τα μοχθηρά πνεύματα…», άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ, 19ος αι. (η παραπομπή από το π. Σεραφείμ Ρόουζ, «Η ψυχή μετά το θάνατο…»).
Εκτός αυτού, πάμπολλες αναφορές υπάρχουν στο «Γεροντικό» και στα άλλα ασκητικά συγγράμματα όλων των εποχών, αλλά και στους λόγους γ΄, ζ΄ κ.ά. της «Κλίμακας» του αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη (6ος αι.). ["Νεκρός": αναλυτικό άρθρο για τις πλάνες δες εδώ].
Πολλοί άνθρωποι βαθιά πλανεμένοι ξαναγύρισαν στην Ορθοδοξία και, στη συνέχεια, ανέλυσαν τη διαφορά πλάνης και αυθεντικού θεϊκού βιώματος. Ένας από αυτούς είναι ο άγιος Γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ.
4. Ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο του θέματος που μας ενδιαφέρει είναι η κατάσταση, που οι χριστιανοί διδάσκαλοι ονομάζουν «θεοεγκατάλειψη». Μετά από ένα δείγμα ή μερικά δείγματα της χάριτος του Θεού στη ζωή μας, ο Θεός αποσύρεται. Ο χριστιανός Τον αποζητά και προσπαθεί να Τον φέρει πίσω, ώστε να νιώσει ξανά την ευφορία της παρουσίας Του. Προσεύχεται, αγρυπνά, νηστεύει, θρηνεί, όμως ο Θεός φαίνεται να κωφεύει. Ό,τι κι αν κάνει ο άνθρωπος, ακόμη κι αν αγωνίζεται χρόνια, αισθάνεται πνευματικά ξηρός. Και ξαφνικά ο Θεός, όταν θέλει, επανέρχεται και ίσως δεν ξαναφεύγει ποτέ (βλ. π.χ. π. Σωφρονίου του Έσσεξ «Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης» και «Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί»).
Η θεοεγκατάλειψη είναι μία «απόδειξη» ότι το ορθόδοξο πνευματικό βίωμα δεν είναι προϊόν μηχανισμού, καθώς και ότι ο χριστιανισμός δεν χρησιμοποιεί τεχνικές αντίστοιχες με τον ανατολικό διαλογισμό, γιατί τότε η σωστή εφαρμογή της «μεθόδου» θα οδηγούσε αναπόφευκτα στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Αντίθετα, εδώ καμία μέθοδος δεν είναι αποτελεσματική – όλα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για ενεργοποίηση μηχανισμών, αλλά για ελεύθερη επικοινωνία προσώπων.
5. Το οφθαλμοφανέστερο από τα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν είναι ότι το ορθόδοξο πνευματικό βίωμα, μετά από ένα στάδιο πνευματικής προόδου, συνοδεύεται από τα «χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος», που εξαιτίας τους ένας άνθρωπος γίνεται διορατικός, προορατικός, ιαματικός κ.τ.λ. – ένα τμήμα της ευρύτερης πραγματικότητας, που ο μέσος άνθρωπος ονομάζει γενικώς «θαύματα».

Μα υπάρχουν θαύματα;

Πολλοί άνθρωποι είναι πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχουν θαύματα, αφού δεν έζησαν ή δεν αντιλήφθηκαν κανένα απ’ αυτά, ούτε και γνωρίζουν κανένα θαύμα «επιστημονικά επιβεβαιωμένο».
Το ότι δεν υπάρχουν θαύματα επιστημονικά επιβεβαιωμένα είναι θεολογικά εύλογο (ο Θεός δεν θέλει να «εξαναγκαστούμε» να Τον πιστέψουμε επηρεασμένοι από μια «επίδειξη» της παρουσίας Του), είναι όμως κάπως σχετικό. Υπάρχουν θαύματα πολύ καλά μαρτυρημένα, όπως η αποτροπή της καταστροφήςτου Ορχομενού Βοιωτίας από τους ναζί το 1943, με παρέμβαση της Παναγίας, όπου την εικόνα με τη σχετική παράσταση φιλοτέχνησε με έξοδά του ο ίδιος ο Γερμανός διοικητής Όφμαν (εορτάζεται στις 10 Σεπτεμβρίου).
Υπάρχουν όμως και θαύματα πιο τεκμηριωμένα, όπως η μετατροπή του άρτου και του οίνου της θείας Ευχαριστίας σε σάρκα και αίμα στο Λαντσιάνο της Ιταλίας τον 8ο αι. μ.Χ., που εξετάστηκε επιστημονικά στην εποχή μας πολλές φορές –βλ. σχετικά εδώ.
 
Η εικόνα αυτή της Παναγίας βρίσκεται στον Ορχομενό και παριστάνει την αποτροπή της καταστροφής του από τους ναζί το 1943.
 Κάθε γεγονός που φαίνεται θαύμα δεν είναι όντως θαύμα, όμως είναι καταγεγραμμένες χιλιάδες μαρτυρίες για τα αγιοπνευματικά χαρίσματασύγχρονων αγίων, όπως ο Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης (1906-1991), ο Παΐσιος ο Αγιορείτης (1924-1994), ο Γεώργιος Καρσλίδης της Δράμας (1901-1959), ο Ευμένιος του Ρεθύμνου (1912-2005) κ.π.ά. ή, για να αναφερθώ σε κάπως παλαιότερους, ο άγιος Αγαπητός ο Ιαματικός (11ος αι.), ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ (1754-1833), ο άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης (1829-1908), ο άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης (1840-1924), ο άγιος Νεκτάριος της Όπτινα (1853-1928), ο άγιος Σεραφείμ της Βίριτσα (1866-1949), η αγία Ματρώνα της Μόσχας (1882-1952), ο άγιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς (1896-1966) κ.π.ά.
Οι άνθρωποι αυτοί, εκτός π.χ. από κάμψεις χώρου και χρόνου που τους συνέβαιναν [προσέξτε: σα να ζούσαν σε κβαντικό σύμπαν (τέτοια περιστατικά καταγράφει ο Μαρκίδης στα βιβλία του «Riding with the Lion», «The Mountain of Silence» και «Gifts of the Desert»)], δεν «αισθάνονταν» απλώς ενωμένοι με όλα τα όντα (πράγμα που μπορεί να θεωρηθεί συνέπεια της εγκεφαλικής λειτουργίας), αλλά ένιωθαν, σύμφωνα με δημοσιευμένες μαρτυρίες, τη χαρά και τον πόνο των άλλων ως δικά τους.
Ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής Αθηνών Γεώργιος Παπαζάχος είχε καταθέσειότι ο γέροντας Πορφύριος κινδύνεψε να πεθάνει, νιώθοντας τον πόνο των ανθρώπων, που σκοτώνονταν στις οδομαχίες κατά την πτώση του Τσαουσέσκου στη Ρουμανία. Ο γέροντας Γεννάδιος (1983), που ασκήτευε στα νότια του νομού Ρεθύμνης, «άκουγε» από το κελί του τις μάχες στο Λίβανο και την Περσία, ενώ μια φορά μεταφέρθηκε αιφνιδίως σε μια μάχη στο Λίβανο (σημειωτέον ότι «γέροντας» λέγεται ο ορθόδοξος πνευματικός διδάσκαλος, άσχετα από την ηλικία του –αν και συνήθως είναι και ηλικιωμένος). 
Ο γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ, το 1932, έγραφε στο Δαβίδ Μπάλφουρ (έναν Άγγλο με πολυτάραχη ζωή και πολυκύμαντη σχέση με την ορθοδοξία) λεπτομέρειες για την πνευματική του κατάσταση –του Μπάλφουρ– τις οποίες βίωνε κατά την ώρα της προσευχής του. Ο ίδιος έγραφε ότι «κατά την υπέρ του κόσμου προσευχήν» η ψυχή «ταχέως αντιλαμβάνεται ότι βαρύ νέφος αντιπαθείας, ως και πρότερον, κρέμαται επάνω της γης», από τη συσσώρευση της κακίας των ανθρώπων που «αγαπούν περισσότερο το σκότος του μίσους από το φως της αγάπης του Θεού» (Περί προσευχής, σελ. 93-94). Προσθέτει όμως ότι, αν δεν υπήρχαν άνθρωποι που προσεύχονται με ένταση υπέρ του κόσμου, η «εξουσία του σκότους» θα ισχυροποιούσε την κυριαρχία της σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι σήμερα. ["Νεκρός": ο Δ. Μπάλφουρ πιθανότατα ήταν κατάσκοπος της Αγγλίας στην Ελλάδα. Την άποψή μου για το θέμα, σε σχέση και με το παραπάνω ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ βιβλίο, δες εδώ, στη σημείωση 14, στο τέλος του post].
Η απλή άρνηση της αξιοπιστίας των χιλιάδων μαρτυριών για τα ξεχωριστά χαρίσματα αυτών των μεγάλων ορθόδοξων διδασκάλων, χωρίς έστω μια στοιχειώδη διερεύνηση, είναι επιστημονικά άτοπη [δες και εδώ τι λέει ο ίδιος ο γέροντας Πορφύριος για το ΔΙΚΟ ΤΟΥ χάρισμα]. Ομοίως και η υπόθεση ότι, εφόσον ερευνήθηκαν και διαψεύστηκαν περιπτώσεις μάγων, μάντεων, θαυματοποιών, θεραπευτών κ.λ.π., μπορούμε να επεκτείνουμε τα συμπεράσματά μας και στους αγίους της ορθοδοξίας. Μπορεί η αλήθεια να απουσιάζει από κάπου, αλλά να εμφιλοχωρεί κάπου αλλού. Οι κομπογιαννίτες δεν εξουδετερώνουν αυτονόητα την αξιοπιστία της ιατρικής (ούτε καν συλλήβδην της εμπειρικής ιατρικής).
Θα κλείσω παραπέμποντας σε μια ανθρωπολογική μελέτη από το χώρο της ορθόδοξης πνευματικότητας, γραμμένη από έναν άνθρωπο που δεν έχει ακαδημαϊκές περγαμηνές, αλλά ήταν μέλος της κοινωνίας την οποία περιγράφει. Πρόκειται για το βιβλίο του γέροντα  Παΐσιου του Αγιορείτη «Αγιορείται Πατέρες και αγιορείτικα», έκδ. ιερού ησυχαστηρίου Σουρωτής Θεσσαλονίκης, 1993 (πρόσφατη ανατύπωση 2007 [μικρό δείγμα εδώ]). Στη μελέτη αυτή ο π. Παΐσιος καταγράφει απλά και φυσικά διάφορες περιπτώσεις χαρισματούχων μοναχών και ασκητών του Αγίου Όρους, τους περισσότερους από τους οποίους γνώρισε προσωπικά. Είναι μια άμεση μαρτυρία, ανάλογη με τη μαρτυρία κάθε ανθρώπου που έζησε για δεκαετίες ανάμεσα στα μέλη μιας τοπικής κοινωνίας. Παραπέμπω ταπεινά σε αυτήν κάθε ειλικρινή ερευνητή της ορθόδοξης πνευματικότητας και περιμένω την αξιοποίησή της από τον επόμενο σοβαρό ερευνητή.

"Τη μυστική εν φόβω τραπέζη προσεγγίσαντες πάντες". Θεολογικό σχόλιο στη Μεγάλη Πέμπτη

  Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΚΟΝΤΖΟΥ, Θεολόγου - Καθηγητού «Τη Αγία και Μεγάλη Πέμπτη οι τα πάντα καλώς διαταξάμενοι θείοι Πατέρες, αλληλοδιαδόχως εκ τε τ...