Κυριακή της Τυρινής Η γνήσια πνευματικότητα Του Ιωάννη Καραβιδόπουλου

Το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα προέρχεται από την «Έπί του όρους ομιλία» του Χριστού- είναι η περικοπή Ματθ. 6, 14-21 που ακολουθεί ευθύς μετά την Κυριακή Προσευχή. Έτσι, οι πρώτοι στίχοι της, που αποτελούν σχόλιο στο πέμπτο αίτημα της προσευχής: («Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών...»), είναι σε μετάφραση οι εξής: «Άν συγχωρήσετε τους ανθρώπους για τα παραπτώματά τους, θα σας συγχωρήσει κι εσάς ο ουράνιος Πατέρας σας. Άν όμως δε συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα».

Η εμπειρία της συγγνώμης, που προσφέρει ο Θεός στον άνθρωπο, δημιουργεί μέσα του την αυτονόητη υποχρέωση να φέρεται και αυτός με την ίδια επιείκεια στον συνάνθρωπό του. Όταν η προς τον Θεό σωστή τοποθέτηση του χριστιανού δεν αντανακλάται στις σωστές σχέσεις του με τον άλλον άνθρωπο, όταν δηλ. η θεία αγάπη που εκφράζεται σαν άφεση αμαρτιών δεν γεμίζει με ευγνωμοσύνη τον άνθρωπο και δεν τον οδηγεί στην ίδια συγχωρητικότητα έναντι του αδελφού, τότε ή έχει εσφαλμένη περί Θεού αντίληψη ή η θρησκευτικότητά του είναι υποκριτική. Στην περίπτωση αυτή το σφάλμα του συνίσταται στο ότι θεωρεί την προς τον Θεό σχέση του σαν κάτι ανεξάρτητο από την κοινωνία και τα καθήκοντά του μέσα σ’ αυτή, σαν κάτι ιδιαίτερο που δεν ρυθμίζει και δεν προσδιορίζει τις άλλες εκδηλώσεις της ζωής του. Πολύ εύκολα όμως μπορεί αυτό να οδηγήσει στην υποκρισία- γιατί έτσι νομίζει κανείς ή μάλλον θέλει να νομίζει ότι βρίσκεται σε αρμονία με το θείο θέλημα, ενώ στην πραγματικότητα το περιφρονεί, εφόσον το εντοπίζει μόνο στις προσωπικές σχέσεις του με τον Θεό και δεν το επεκτείνει σ’ ολόκληρη τη ζωή του με τις πολλές εκδηλώσεις της μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων.

Στο θέμα της υποκρισίας αναφέρονται και οι επόμενοι στίχοι του αναγνώσματος που είναι οι εξής: «Όταν νηστεύετε, να μη γίνεστε σκυθρωποί, όπως οι υποκριτές που παραμορφώνουν την όψη τους για να δείξουν στους άνθρώπους πως νηστεύουν. Σας διαβεβαιώνω πως έτσι έχουν κιόλας λάβει την ανταμοιβή τους. Εσύ, αντίθετα, όταν νηστεύεις, περιποιήσου τα μαλλιά σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανεί στους ανθρώπους η νηστεία σου, αλλά στον Πατέρα σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις• και ο Πατέρας σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις, θα σου το ανταποδώσει φανερά» (16, 18).

Τά λόγια αυτά υπογραμμίζουν την ακόλουθη αλήθεια: Όταν η νηστεία από παιδαγωγικό μέσο πνευματικής προόδου του χριστιανοΰ γίνεται σκοπός της θρησκευτικής ζωής, ή όταν αποβλέπει στην ικανοποίηση της συνειδήσεως, ή αποβαίνει πιστοποιητικό για την καλή γνώμη των άλλων για μας, τότε πλέον δεν έχει καμμιά σχέση με τη γνήσια πνευματική ζωή• είναι τύπος χωρίς περιεχόμενο, είναι απαλλαγή από ορισμένες τροφές απλώς, χωρίς βαθύτερο πνευματικό νόημα. Γι’ αυτό και οι Πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύοντας τη σχετική διδασκαλία της Κ. Διαθήκης τονίζουν επανειλημμένως ότι η αληθινή και ευάρεστη στον Θεό νηστεία δεν είναι η αποφυγή ορισμένου είδους τροφών -που στην εποχή μας άλλωστε αποβλέπει και σε άλλες σωματικές σκοπιμότητες- αλλ’ η απαλλαγή από πάθη και φιλοδοξίες, από κακότητες και πονηριές, στα οποία είναι υπόδουλο το εγώ και με τα οποία αμύνεται ή και επιτίθεται έναντι των άλλων. Γιατί τελικά εκείνο που μολύνει τον άνθρωπο δεν είναι ό,τι μπαίνει μέσα στο στόμα του και χωνεύεται στο στομάχι αλλά ό,τι βγαίνει από το στόμα σαν έκφραση του περιεχομένου της καρδιάς του.Ο Ιησούς με άλλα λόγια προτρέπει, η φαινομενική κατάσταση του ανθρώπου να υπολείπεται της πραγματικότητας, γιατί το αντίθετο (το να φαίνεται ο άνθρωπος καλύτερος από ό,τι είναι) συνιστά υποκρισία.

Και το ανάγνωσμα τελειώνει μ’ ένα τρίτο θέμα: τη στροφή της προσοχής του ανθρώπου στη συγκέντρωση θησαυρών αιώνιων και άφθαρτων και όχι επίγειων που φθείρονται και κινδυνεύουν να κλαπούν, να υποτιμηθούν, να χαθούν: «Μη συγκεντρώνετε θησαυρούς πάνω στη γη, όπου τους αφανίζει ο σκόρος και η σκουριά, κι όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και τους κλέβουν. Αντίθετα, να συγκεντρώνετε θησαυρούς στον ουρανό, όπου δεν τους αφανίζουν ούτε ο σκόρος ούτε η σκουριά, κι όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις και δεν τους κλέβουν. Γιατί όπου είναι ο θησαυρός σας εκεί θα είναι και η καρδιά σας» (19- 21).

Βέβαια, τα λόγια αυτά ως προς τις χρησιμοποιούμενες εικόνες απηχούν συνθήκες ανασφάλειας της εποχής εκείνης, μένει όμως αναλλοίωτη από το πέρασμα των αιώνων η τελική παρατήρηση του Κυρίου ότι η καρδιά του ανθρώπου προσκολλάται εκεί όπου βρίσκεται ο θησαυρός, είτε στη γη. και τότε παγιδεύεται μέσα στα άγχώδη οικονομικά προβλήματα των καιρών, είτε στον Θεό και τότε σκέπτεται τους μελλοντικούς θησαυρούς της βασιλείας του.

Ένα μήνυμα, λοιπόν, αληθινής και γνήσιας πνευματικότητας περιέχει το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα. Χαρακτηριστικά αυτής της πνευματικότητας είναι: 

α) Η επιείκεια και συγχωρητικότητα έναντι των συνανθρώπων μας σαν έκφραση ευγνωμοσύνης για την αγάπη του Θεού προς τον κόσμο, 

β) Η αποφυγή της υποκριτικής προβολής των αρετών και εν προκειμένω της νηστείας, προς ψευδή ικανοποίηση της συνειδήσεως και προς εξασφάλιση της καλής γνώμης των άλλων για μας, 

καί γ) η στροφή της καρδιάς μας προς τους μόνιμους και άφθαρτους θησαυρούς του ουρανοϋ 

πηγή

Ο ΜΙΣΘΟΣ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ π.Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Οι άνθρωποι σε ό,τι κάνουμε σκεπτόμαστε τι κέρδος θα έχουμε, πόσο θα ωφεληθούμε. Η ιδιοτέλεια είναι στοιχείο της μεταπτωτικής μας φύσης. Από τη στιγμή που επιλέγουμε να ζούμε χωρίς το Θεό ως κέντρο και σκοπό της ύπαρξής μας, καθιστώντας τους εαυτούς μας θεούς, αναζητούμε την εκπλήρωση του συμφέροντός μας όχι μόνο στις συναλλαγές με τους συνανθρώπους μας, αλλά και στην ίδια την ουσία της σχέσης μας μ’ αυτούς. Έχω να λάβω; Τότε αξίζει να σχετιστώ με τον άλλο. Έχω να λάβω κάτι περισσότερο από κάποιον άλλο;  Τότε εγκαταλείπω τον προηγούμενο και πορεύομαι προς εκείνον που θα μου προσφέρει το παραπάνω. Το ερώτημα από το οποίο διαφεύγουμε είναι «εμείς τι έχουμε να δώσουμε στους άλλους;». Πόσο είμαστε διατεθειμένοι, αντί να πορευόμαστε με γνώμονα το δικό μας όφελος, να «ζητούμε το του ετέρου». Αλλά και όταν δεν είναι εμφανές το κέρδος από κάποια κίνησή μας, προβληματιζόμαστε αν μας χρειάζεται.

                Αυτή η στάση αγγίζει και τη σχέση μας με το Θεό. Λειτουργούμε συνήθως με ιδιοτέλεια και έναντι του «Πατρός ημών του εν ουρανοίς» (Ματθ.6,14). Αυτό δεν σημαίνει ότι Εκείνος μας απορρίπτει εξαιτίας της επικράτησης εντός μας του κινήτρου αυτού. Είναι τόση η συγκατάβαση του Θεού, που δεν αρνείται τη δωρεά της σωτηρίας σε κανέναν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν θέτει κάποιες προϋποθέσεις, για να λάβουμε τον μισθό της πνευματικής μας προσπάθειας. Τον μισθό ιδίως για την νηστεία και την μετοχή μας στην εκκλησιαστική ζωή. 
                Η πρώτη προϋπόθεση είναι ο συνδυασμός της νηστείας με την συγχωρητικότητα. Η νηστεία είναι οδός προς δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη έχει να κάνει με την σωματική διάσταση, την παραίτηση από το δικαίωμά μας να τρώγουμε τα πάντα, όσα ο Θεός και οι κόποι μας μάς προσφέρουν την δυνατότητα να έχουμε, και την εκλογή τροφών που δείχνουν την διάθεσή μας για θυσία. Η δεύτερη έχει να κάνει με την πνευματική διάσταση. Με την παραίτηση από το δικαίωμα να έχουμε δίκιο στη ζωή μας και να ζητούμε από τους άλλους να εκπληρώνουν τις δικές μας επιθυμίες ή να φέρονται όπως εμείς προσδοκούμε ή όπως εμείς τους φερόμαστε. Ο Χριστός μάς ζητά να συνδυάσουμε την παραίτηση από το πρώτο δικαίωμά μας, με την εξ ίσου παραίτηση και από το δεύτερο. Και γι’ αυτό ορίζει την συγχωρητικότητα ως την προϋπόθεση για να λάβουμε τον μισθό της νηστείας μας, που δεν είναι άλλος από την άφεση και των δικών μας παραπτωμάτων από τον Επουράνιο Πατέρα.
                Η δεύτερη προϋπόθεση είναι η σύνδεση της νηστείας και της άσκησης με την ταπείνωση και, την ίδια στιγμή, με την  απόρριψη της επίδειξης, της υπερηφάνειας και της υποκρισίας. Η νηστεία είναι για το Θεό και όχι για τους ανθρώπους. Δεν έχουμε ανάγκη από τον έπαινο των ανθρώπων, ούτε από την προσήλωση του ενδιαφέροντός τους επάνω μας. Η πνευματική ζωή είναι η μυστική σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ των ανθρώπων και του Θεού και βιώνεται στην αφάνεια. Είναι στάδιο, στο οποίο  ο καθένας μας καλείται να αγωνιστεί όχι για να κερδίσει επαίνους ή την προσοχή των άλλων, αλλά για να ανταποκριθεί στην κλήση του Θεού για αγάπη και κοινωνία μαζί Του. Γι’ αυτό και η χαρά για την άσκηση είναι εσωτερική, καρδιακή και όχι αφορμή δόξας και αναγνώρισης από τους άλλους. Αν αναγνωρίζουν οι άνθρωποι τον πνευματικό κόπο και δοξάζουν αυτούς που αγωνίζονται, τότε ο μισθός έχει δοθεί επί της γης και ο Θεός δεν χρειάζεται να προσφέρει κάτι.
                Η τρίτη προϋπόθεση η ένταξη της νηστείας και της πνευματικής ζωής στην όλη ζωή του ανθρώπου. Η νηστεία δεν είναι ένα έκτακτο γεγονός, ούτε χρειάζεται επισημότητες. Είναι η φυσική καθημερινότητά μας. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε την αίσθηση ότι αλλάζουμε στη ζωή μας κάποια χρονική περίοδο και στο υπόλοιπο διάστημα του χρόνου ζούμε μακριά από το Θεό. Η νηστεία είναι ένα διαρκές «σήμερον» στην πορεία της ύπαρξης προς την αιώνια ζωή. Νηστεία στα πάθη, στην κακία, στην απόρριψη του συνανθρώπου, στην ήττα από τον εγωκεντρισμό, στην μέριμνα μόνο για τον κόσμο είναι ο καθημερινός αγώνας κάθε χριστιανού. Γι’ αυτό και δεν λυπόμαστε που ήρθε ο καιρός της πιο έντονης προσπάθειας. Ούτε σκεπτόμαστε την διατροφική αλλαγή ως κάτι το ξεχωριστό. Λειτουργεί η υπακοή στην Εκκλησία που μας ωθεί να κάνουμε μια συγκεκριμένη στάση στην πορεία της ζωής μας για να βοηθηθούμε να δούμε καλύτερα τον εαυτό μας, αλλά η νηστεία έχει μισθό όταν δεν λειτουργεί στη λογική του προσκαίρου.   
                Ο Χριστός μας ζητά να προσδιορίσουμε πού βρίσκεται ο θησαυρός της ζωής για τον καθέναν μας, για να δούμε και πού βρίσκεται η καρδιά μας. Η νηστεία είναι απαραίτητο βοήθημα στη ζωή μας, όταν συνδυάζεται με την συγχωρητικότητα, την ταπείνωση και γίνεται διαρκές παρόν στη ζωή μας. Και τα τρία στοιχεία αποτελούν υπέρβαση του τρόπου που ο πολιτισμός και ο κόσμος έχουν επιλέξει ως προτεραιότητα και την ίδια στιγμή μάς επιβάλλονται μέσα από ποικίλες πηγές. Το να ασκούμαστε στη νηστεία και την πνευματική προσπάθεια για την εποχή μας δεν είναι αυτονόητη κίνηση. Αν όμως νιώθουμε και ζούμε την ευλογία να είμαστε χριστιανοί, ο μισθός της νηστείας μπορεί να είναι το αρχικό μας κίνητρο. Καθώς θα προχωρούμε στην πνευματική ζωή, διαπιστώνουμε ότι η νηστεία είναι μία κίνηση παράδοσης εν απλότητι στην αγάπη του Θεού, ένα ελάχιστο αντίδωρο ευγνωμοσύνης για ό,τι μας έχει δοθεί από Εκείνον. Το παιδί περιμένει «ως λαλούν νήπιον» την επιδοκιμασία του πατέρα του, το δώρο που θα δείξει την αποδοχή του γονέα για την προσπάθεια και την πρόοδό του. Καθώς όμως μεγαλώνει, το παιδί δεν περιμένει τίποτα. Εργάζεται με την φυσικότητα ότι υπερέβη την νηπιότητά του και χαίρεται όχι για το ότι πράττει τα αυτονόητα, αλλά γιατί νιώθει ότι μπορεί μέσα από την πρόοδό του να ανταποκριθεί στην αγάπη του γονέα. Και τότε και οι δύο, πατέρας και παιδί, βιώνουν την χαρά της πατρότητας και της υιότητας. Τότε το παιδί έχει ξεπεράσει την ιδιοτέλεια. Και τελικά  η χαρά που ανακύπτει είναι και το νόημα και η αξία του μισθού της νηστείας.

 

Κέρκυρα, 17 Μαρτίου 2013

Κυριακή της Τυροφάγου – Στο κατώφλι της Σαρακοστής

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Ρωμ. ιγ΄ 11 - ιδ΄ 4

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ Ματθ. ς΄ 14-21

1. Αρχίζει ἡ νηστεία

Κυριακὴ τῆς Τυρινῆς σήμερα, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία μᾶς ὑπενθυμίζει τὴν ἔξωση τοῦ Ἀδὰμ ἀπὸ τὸν Παράδεισο.  Γιατί ὅμως ἐξορίστηκε ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸν Παράδεισο; Διότι καταπάτησε τὴν ἐντολὴ τῆς νηστείας· ἔφαγε ἀπὸ τὸ δένδρο τῆς γνώσεως τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖο τοῦ εἶχε δώσει ἐντολὴ ὁ Θεὸς νὰ μὴ φάει. Πολὺ εὔστοχα λοιπὸν ὁ Μέγας Βασίλειος μᾶς καλεῖ νὰ νηστεύσουμε, ὥστε νὰ ξαναβροῦμε τὸν δρόμο γιὰ τὸν Παράδεισο: «Ἐπειδὴ οὐκ ἐνηστεύσαμεν, ἐξεπέσομεν τοῦ παραδείσου νηστεύσωμεν τοίνυν, ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐπανέλθωμεν» (P.G. 31, 168).

Καθὼς ἤδη φθάσαμε στὴν ἀρχὴ τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἂς ξεκινήσουμε τὴ νηστεία μὲ χαρὰ κι ἂς ἐντείνουμε τὸν πνευματικό μας ἀγώνα μὲ συγκεκριμένες ἀποφάσεις, μὲ πιὸ θερμὴ ἐξομολόγηση καὶ συχνότερη συμμετοχὴ στὴ θεία Εὐχαριστία. Τώρα εἶναι ὁ κατάλληλος καιρὸς νὰ ἐργαστοῦμε καὶ νὰ κοπιάσουμε γιὰ τὸ καλὸ τῆς ψυχῆς μας‧ ἡ ὠφέλεια θὰ εἶναι μεγάλη: εἰρήνη, ψυχικὴ ἀνάπαυση καί, τελικά, αἰώνια σωτηρία.

2. Η Κυριακὴ τῆς συγγνώμης

Ἐπιπλέον ἡ σημερινὴ Κυριακὴ ὀνομάζεται καὶ Κυριακὴ τῆς συγγνώμης. Ἡ ὀνομασία αὐ τὴ στηρίζεται στὴν παλαιὰ συνήθεια τῶν πιστῶν Χριστιανῶν νὰ ἀλληλοσυγχωροῦνται κατὰ τὸν Κατανυκτικὸ Ἑσπερινὸ ὁ ὁποῖος τελεῖται τὸ ἀπόγευμα τῆς ἴδιας ἡμέρας, ὥστε νὰ ξεκινοῦν τὸν πνευματικὸ ἀγώνα τῆς Σαρακοστῆς συμφιλιωμένοι καὶ ἀγαπημένοι.

Τὸ πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ νὰ συγχωροῦμε τοὺς ἄλλους φαίνεται ξεκάθαρα ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου ποὺ ἀναγινώσκονται στὴ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπή: «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος». Δηλαδή, ἐὰν συγχωρήσετε τὰ ἁμαρτήματα ποὺ σᾶς ἔκαναν οἱ ἄνθρωποι, ὁ Πατέρας σας ὁ οὐράνιος θὰ συγχωρήσει καὶ τὰ δικά σας ἁμαρτήματα. Δὲν μποροῦμε λοιπὸν νὰ ζητοῦμε ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ συγχωρήσει τὶς ἁμαρτίες μας, ἐὰν ἐμεῖς πρῶτοι δὲν ἔχουμε συγχωρήσει εἰλικρινὰ αὐτοὺς ποὺ τυχὸν μᾶς ἔβλαψαν ἢ μᾶς ἀδίκησαν.

Βέβαια δὲν εἶναι εὔκολο νὰ συγχωρήσουμε τοὺς ἄλλους. Ἀντιδρᾶ ὁ ἐγωισμός μας ἢ ἡ πεποίθηση ὅτι δῆθεν ἐμεῖς ἔχουμε δίκιο. Σὲ κάθε περίπτωση ὅμως ἂς φέρνουμε στὸ νοῦ μας τὸν ἀναμάρτητο Κύριο Ἰησοῦ ὁ Ὁποῖος ἐπάνω στὸ σταυρὸ προσευχόταν γιὰ τοὺς σταυρωτές Του.

Ὅταν κι ἐμεῖς συγχωροῦμε αὐτοὺς ποὺ μᾶς ἔφταιξαν σὲ κάτι, μιμούμαστε τὸν ἴδιο τὸν Χριστό. Ἂς Τὸν παρακαλοῦμε λοιπὸν Ἐκεῖνος νὰ μαλακώνει τὶς καρδιές μας, γιὰ νὰ συμπονοῦμε καὶ νὰ συγχωροῦμε τοὺς ἄλλους. Τότε πραγματικὰ θὰ αἰσθανθοῦμε τὴ λυτρωτικὴ καὶ σωτήρια δύναμη τῆς ἀγάπης Του!

3. Ελεύθεροι ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς γῆς

Στὸ σημερινὸ εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα διαβάζουμε ἐπίσης καὶ τὴν προτροπὴ τοῦ Κυρίου νὰ προσφέρουμε ἐλεημοσύνη. Μὴ συγκεντρώνετε, λέει, θησαυροὺς γιὰ τὸν ἑαυτό σας ἐδῶ στὴ γῆ ἀλλὰ στὸν οὐρανό. Πρῶτον, διότι τὰ ἐπίγεια ἀγαθὰ εἴτε φθείρονται εἴτε τὰ κλέβουν οἱ ἐπιτήδειοι. Καὶ δεύτερον, πρέπει νὰ θησαυρίζετε θησαυροὺς ὄχι στὴ γῆ ἀλλὰ στὸν οὐρανό, γιὰ νὰ εἶναι ἡ καρδιὰ σας προσκολλημένη στὸ Θεὸ καὶ στὰ οὐράνια. Διότι «ὅπου ἐστὶν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ ἔσται καὶ ἡ καρδία ὑμῶν»· δηλαδή, ὅπου εἶναι ὁ θησαυρός σας, ἐκεῖ θὰ εἶναι καὶ ἡ καρδιά σας.

Αὐτὸ τὸ τελευταῖο ἀξίζει νὰ τὸ ὑπογραμμίσουμε. Εἶναι σημαντικὸ νὰ δώσουμε στὴ ζωή μας σωστὸ προσανατολισμό. Δυστυχῶς στὶς μέρες μας πολλοὶ κάναμε τὸ τραγικὸ λάθος νὰ συνδυάσουμε τὴν εὐτυχία μὲ τὸν πλοῦτο. Ἔτσι ἡ ζωή μας κατάντησε ἀτελείωτο κυνήγι γιὰ τὴν ἀπόκτηση ὑλικῶν ἀγαθῶν. Δάνεια καὶ ἐπιτόκια, μετοχὲς καὶ χρηματιστήρια, ἐπενδύσεις καὶ κέρδη, ἔγιναν οἱ μόνιμες συζητήσεις μας. Καθὼς ὅμως ὅλα αὐτὰ ἀποδείχθηκαν πλέον ἐντελῶς σαθρά, εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ ἀλλάξουμε προσανα τολισμὸ καὶ νὰ ἀκούσουμε τὸν αἰώνιο λόγο τοῦ Θεοῦ: «Τὰ ἄνω φρονεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς» (Κολ. γ΄ 2). Στὰ ἄνω, στὰ οὐράνια νὰ κατευθύνετε καὶ νὰ προσηλώνετε τὶς σκέψεις σας· ὄχι στὰ γήινα.

Αὐτὸ πρακτικὰ μποροῦμε νὰ τὸ ἐπιτύχουμε καὶ μὲ τὴν ἐλεημοσύνη στοὺς φτωχούς. Τὰ χρήματα καὶ ἡ κάθε εἴδους βοήθεια ποὺ παρέχουμε, ἀποταμιεύονται μὲ ἀσφάλεια στὸν οὐρανό. Ἐκεῖ θὰ κληθοῦμε νὰ ζήσουμε αἰωνίως, ἀπολαμβάνοντας πλούσια τὴν ἀνταμοιβὴ ἀπὸ τὸν

Κύριο γιὰ κάθε ἀγαθοεργία μας. Ἂς βοηθήσουμε λοιπὸν τὴν ψυχή μας νὰ ξεκολλήσει ἀπὸ τὰ ἐπίγεια ἀγαθά. Στὸν οὐρανὸ ἂς στρέφουμε διαρκῶς τὸ νοῦ καὶ τὴν καρδιά μας, καὶ τότε ἡ ζωή μας θὰ ἀποκτήσει ἄλλη προοπτική. Τὴν προοπτικὴ τῆς αἰωνιότητος.

Ο ΣΩΤΗΡ,1/03/2013

πηγή

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ Η ΕΞΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΠΛΑΣΤΩΝ του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ζιμπάμπουε Σεραφείμ

«Tη αυτή ημέρα, ανάμνησιν ποιούμεθα της από του Παραδείσου της τρυφής εξορίας 

του Πρωτοπλάστου Αδάμ. Τη αφάτω σου ευσπλαχνία Χριστέ ο Θεός ημών, της τρυφής 

του Παραδείσου ημάς καταξίωσον, και ελέησον, ως μόνος Φιλάνθρωπος, Αμήν» 

(Από το βιβλίον του Τριωδίου).
Με αυτό τον χαρακτηριστικό ύμνο η Εκκλησία μας τονίζει την σημασία της εορτής της

 Κυριακής της Τυρινής, που είναι αφιερωμένη στην απώλεια του Παραδείσου εξαιτίας

 της παρακοής των Πρωτοπλάστων, του Αδάμ και της Εύας, των κοινών προπάππων μας,

 και των λευκών και των μαύρων και των κίντρινων, όλων δηλαδή των ανθρώπων.

 Αν λοιπόν οι κοινοί μακρυνοί μας πρόγονοι έμεναν πιστοί στις εντολές του Θεού, 

δηλαδή στις οδηγίες του, ο κόσμος που ζούμε σήμερα θα ήταν Παράδεισος. 

Η πραγματικότητα όμως που ζούμε είναι διαφορετική. Ζούμε μέσα στην Κόλαση

 των πολέμων και των κοινωνικών προβλημάτων, ζούμε με την ασθένεια του έϊτς, 

της πείνας και της φτώχειας, της έλλειψης ασφάλειας και γενικότερα της κοινωνικής

 αδικίας, ζούμε με τα προβλήματα των φυλετικών διακρίσεων και της καταστροφής 

του Περιβάλλοντος, ζούμε με το πρόβλημα του μίσους και της κακίας, του φανατισμού 

και της αδιαφορίας στα προβλήματα των διπλανών μας. Ζούμε σε μια εποχή που 

ο υλισμός περιορίζει τις δυνατότητες μας για μια δημιουργική πνευματική πορεία.

 Η αμαρτία κυριαρχεί παντού. Η μόνη μας ελπίδα είναι να ακολουθήσουμε το 

παράδειγμα των αγίων μας, να ζήσουμε τη ζωή τους, να ξαναγεννηθούμε πνευματικά

 μέσα από την μετάνοια μας για να μπορέσουμε να γίνουμε το φώς του κόσμου.

 Όπως έζησε κι ο εορταζόμενος άγιος Αλέξιος, ο άνθρωπος του Θεού.

Με την πτώση του ανθρώπου, που είναι γνωστή ως προπατορικό αμάρτημα, ο πόνος και η 

θλίψη έγιναν μέρος της ζωής μας. Καθημερινά γευόμαστε την Κόλαση. Για την κατάσταση 

αυτή ευθύνονται τόσο οι πρώτοι άνθρωποι με την παρακοή τους όσο κι η συνεργεία

 του διαβόλου, καθώς επίσης κι όσοι από εμάς συνεχίζουμε τον δρόμο της ανυπακοής και της

 αμαρτίας αμετανόητοι.

Κάποτε ο Φιλάνθρωπος Θεός έγινε άνθρωπος, στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, για να μας 

οδηγήσει πάλι στον απωλεσθέντα Παράδεισον. Έτσι αν η ανυπακοή στο Θεόν οδήγησε

 στην απομάκρυνση του ανθρώπου από τον Παράδεισον, η υπακοή μας στις θείες εντολές 

του Θεού θα μας οδηγήσει πάλι στον Παράδεισον. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα των θείων

 εντολών του Ιησού Χριστού είναι η άδολη αγάπη και η καλή διάθεση να συγχωρούμε ο

 ένας τον άλλον. Γι’ αυτό με σαφήνεια στην Ευαγγελική Περικοπή αυτής της Κυριακής 

τονίζεται από τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν ότι «εάν γαρ αφήτε τοις ανθρώποις τα 

παραπτώματα αυτών, αφήσει και υμίν ο Πατήρ υμών ο Ουράνιος. Εάν δε μη αφήτε τοις 

ανθρώποις τα παραπτώματα αυτών, ουδέ ο Πατήρ υμών αφήσει τα παραπτώματα υμών» 

( Ματθαίου 6, 14 – 15).

Μέσα από την άδολη αγάπη μας προς τους συνανθρώπους μας γινόμαστε άξιοι του μεγαλείου 

της αγάπης του Θεού, που εκφράζεται με την πραγματοποίηση της ελπίδας μας για σωτηρία,

 την μετοχήν μας δηλαδή στην ομορφιά του Παραδείσου.

Για να φτάσουμε όμως στη βίωση της καταστάσεως της αγάπης χρειαζόμαστε μια προετοιμασία

 μέσα από την προσευχή μας, τη νηστεία, την ελεημοσύνη, την μετάνοια, την εξομολόγηση, 

τις ακολουθίες των Χαιρετισμών και των Προηγιασμένων, τις Ευαγγελικές και 

Αποστολικές Περικοπές και τους άλλους ύμνους της Εκκλησίας μας. 

λοιπόν σ’ αυτή την προοπτική σκοπεύει κι η Εκκλησία μας να μας οδηγήσει με την εορτή 

της Τυρινής, που συνεχίζεται καθόλη τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και ολοκληρώνεται με τις

 Ιερές Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας και της Αναστάσεως.

Γι’ αυτό σε ένα από τους ύμνους της εορτής της Τυρινής ψάλλουμε:

“To στάδιον των αρετών ηνέωκται, οι βουλόμενοι αθλήσαι εισέλθετε, αναζωσάμενοι τον

 καλόν της Νηστείας αγώνα, οι γαρ νομίμως αθλούντες, δικαίως στεφανούνται, και αναλαβόντες 

την πανοπλίαν του Σταυρού, τω εχθρώ αντιμαχησώμεθα, ως τείχος άρρηκτον κατέχοντες την

 πίστιν, και ως θώρακα την προσευχήν, και περικεφαλαίαν την ελεημοσύνην, αντί μάχαιρας

 την νηστείαν, ήτις εκτέμνει από καρδίας πάσαν κακίαν. Ο ποιών ταύτα, τον αληθινόν 

κομίζεται στέφανον, παρά του Παμβασιλέως Χριστού, εν τη ημέρα της Κρίσεως»

 (Ιδιόμελον στιχηρόν των Αίνων, Τριώδιο σελ. 70).

Μέσα στο ίδιο πνεύμα κινείται και η Αποστολική Περικοπή από την Επιστολή προς

 Ρωμαίους του Αποστόλου Παύλου όπου τονίζονται με σαφήνεια τι πρέπει να

 αποφεύγουμε στην καθημερινή μας ζωή για να μπορέσουμε να γίνουμε πραγματικοί

 στρατιώτες του Χριστού: «αποθώμεθα ουν τα έργα του σκότους και ενδυσώμεθα

 τα όπλα του φωτός, ως εν ημέρα ευσχημόνως περιπατήσωμεν, μη κώμαις και μέθαις, 

μη κοίταις και ασελγείαις, μη έριδι και ζήλω, αλλ’ ενδύσασθε τον Κύριον Ιησούν

 Χριστόν» (Ρωμαίους 13, 12β – 14α).

Αναφερόμενοι συνοπτικά σε μερικές πτυχές της αγάπης, του φόβου, του πόνου και της 

θλίψης, μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη σημασία της πνευματικής

 μας προετοιμασίας, που η Εκκλησία μας θέλει να ακολουθήσουμε.

 Πηγή της αγάπης μας πρέπει να είναι η αγάπη του Θεού. Αυτό σημαίνει ότι η αγάπη 

είναι χάρισμα (χάρις) που δεν αναμένει ανταπόκριση ή αμοιβή. Είναι δηλαδή άδολη και

 ανιδιοτελής. Όταν δίνεις αγάπη, κι η αγάπη σου δεν είναι άδολη και ανιδιοτελής,

 και περιμένεις να πάρεις κάτι πίσω, όταν δηλαδή περιμένεις να ωφεληθείς εσύ ο

 ίδιος από την αγάπη που δίνεις, να κερδίσεις δηλαδή κάτι όπως κάνουν οι έμποροι

 που διαφημίζουν και πωλούν τα προϊόντα τους, όταν δηλαδή η αγάπη σου κατά 

κάποιο τρόπο είναι «εμπορική», τότε πληγώνεσαι και απογοητεύεσαι.

 Γι’ αυτό η αγάπη όπως τονίζεται στην Αγία Γραφή «η αγάπη έξω βάλλει τον φόβον».

Τον φόβον πρέπει να τον αντιμετωπίσεις εκεί που φοβάσαι. 

Σε ένα γεγονός στενοχώριας πρέπει να βρεις κάποιο άλλο νόημα να σε συναρπάσει, 

διαφορετικά η θλίψη θα σε συντρίψει. Χρειάζεται δηλαδή από τον θλιβόμενον μια 

άλλη ενασχόληση που θα νοηματοδοτήσει τη ζωή του. Η σκέψη της αδιαφορίας 

της ζωής και τελικά της τάσεως για αυτοκτονία του απογοητευμένου και του πικραμένου 

από τη ζωή, ξεπερνιέται όταν η ζωή του αρχίζει να έχει νόημα για κάτι.

 Ακόμη, αν θέλεις να λυτρωθείς από την θλίψη, πρέπει να θυμάσαι ότι μπορούν να

 έρθουν χειρότερα πράγματα στη ζωή σου. Μόνο εκτιμώντας αυτά που έχεις, μπορείς 

να έχεις ευγνωμοσύνη για τη ζωή και να ευχαριστείς τον Θεόν.

 Τελικά για να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε την θλίψη μας, πρέπει να θυμούμαστε τις

 ευεργεσίες της ζωής και το έλεος της φιλανθρωπίας του Θεού.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο πόνος έχει διαλεκτική και διπλή διάσταση. 

Ανάλογα δηλαδή με πόσο κοντά βρισκόμαστε κοντά στον Θεό, θα λειτουργήσει 

κι η κατάσταση του πόνου στη ζωή μας, αρνητικά όταν βρισκόμαστε μακρυά από 

το Θεό και θετικά όσο περισσότερο βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. 

Ο πόνος μπορεί να σε συντρίψει, μπορεί όμως και να σε ενδυναμώσει.

Ακόμη η θλίψη μπορεί να μαλακώσει τη ψυχή σου. Σε μαθαίνει να συγχωρείς

 και να κατανοείς τον εαυτό σου και τους άλλους καλύτερα. Κάποτε ένας πόνος,

 μια δοκιμασία, μπορεί να αποδειχθεί ευεργεσία τόσο για τη προσωπική μας 

ζωή όσο και για το κοινωνικό σύνολο μέσα στο οποίο ανήκουμε.

 Με τις εμπειρίες του πόνου γινόμαστε μάρτυρες της αλήθειας. Μέσα στο

 πόνο μας και στη στενοχώρια μας πρέπει να βρίσκουμε θετικά στοιχεία.

 Για να ξεπερασθεί η στενοχώρια χρειάζεται υπομονή. Η μαρτυρία του Ιησού 

Χριστού είναι σαφής: «ο υπομένων εις το τέλος σωθήσεται».

Το «εγώ» μας όταν βρίσκεται μακρυά από τον Θεόν έχει την τάση να λειτουργεί

 ως εχθρός του ανθρώπου που εκφράζεται ως «εγωϊσμός», τρέποντας τον άνθρωπον

 προς ό,τιδήποτε είναι αρνητικό, που τελικά οδηγεί σε απόγνωση, απογοήτευση 

και καταστροφή. Η άλλη δύναμη που έχει μέσα του ο άνθρωπος είναι η χάρις του

 Θεού που σε οδηγεί στην προστασία της ζωής και στη δημιουργική πρόοδο. 

Σε τίποτα δεν ωφελεί ως τρόπος ζωής η επιστροφή και η εμμονή σε μια θλίψη

 του παρελθόντος, σε ένα δηλαδή θλιβερόν γεγονός. Για να ξεπεράσεις την

 στενοχώρια σου πρέπει να έχεις εσωτερικά πνευματικά στηρίγματα, όπως 

είναι η πίστη, η υπομονή και η αγάπη. Για να έχεις αυτά τα στηρίγματα πρέπει 

να βρίσκεται κοντά στον Θεό. Και βρίσκεσαι κοντά στον Θεό όταν ζεις σύμφωνα 

με τις θείες Εντολές του.

Αυτοί που στηρίζονται στους άλλους είναι συνήθως τα παιδιά, οι ενήλικες που 

θέλουν να στηρίζονται από άλλους είναι ως να παραμένουν ακόμη ανώριμα 

παιδιά που η επιστήμη της Ψυχολογίας τους χαρακτηρίζει ψυχοπαθείς 

(προφορικές παραδόσεις Σεμιναρίου Καθηγητού Μέγα Φαράντου στην Εταιρεία Φίλοι του Λαού).

Μέσα από την συμμετοχή μας στην αγιαστική ζωή της Εκκλησίας μας έχουμε ελπίδα

 για τον απωλεσθέντα Παράδεισον. Η συμμετοχή μας αυτή εκφράζεται με τον 

Χριστοκεντρικό μας προσανατολισμό που μας καλεί η Εκκλησία μας να ακολουθήσουμε,

 διότι όπως τονίζεται στην Ευαγγελική Περικοπή «όπου γαρ εστίν ο θησαυρός υμών,

 εκεί έσται και η καρδία υμών» (Ματθαίου 6, 21).

Έτσι κατά την Κυριακή της Τυρινής η Εκκλησία μας μάς θυμίζει την έξωση των 

Πρωτοπλάστων από τον Παράδεισον, μας θυμίζει τα δάκρυα των Πρωτοπλάστων

 και μας καλεί σε εγρήγορση και αγώνα, γιατί κινδυνεύουμε και εμείς να κλεισθούμε

 έξω από τον Παράδεισον.

Ένα από τα μέσα που μας τονίζει η Ευαγγελική Περικοπή για να αποφύγουμε τον

 κίνδυνο της απώλειας του Παραδείσου είναι και η Νηστεία που αρχίζει την 

Καθαρή Δευτέρα με την είσοδον μας στο στάδιο της Μεγάλης Σαρακοστής. 

Η Νηστεία δεν είναι ποτέ σκοπός, αλλά μέσον. Έχει όμως πάντοτε σκοπούς υψηλούς, 

την μεταμόρφωση και την θέωση του ανθρώπου. Νηστεία είναι η προσπάθεια μας 

να κρατήσουμε τους εαυτούς μας μακρυά από την πηγή της κακίας. 

Έτσι εφαρμόζουμε την αληθινή Νηστεία όταν αποφεύγουμε την κακοπροαίρετη 

κατάκριση και όχι την καλοπροαίρετη κριτική που βασίζεται στα γεγονότα, 

όταν απέχουμε από το θυμό και την ψευτιά και όχι από την επιμονή μας στην αλήθεια. 

Η αληθινή έννοια της Νηστείας δεν αναφέρεται απλώς στην αποχή από μερικά φαγητά. 

Είναι φορές που νηστεύουμε λίγες ημέρες και νομίζουμε ότι είμαστε έτοιμοι να 

κοινωνήσουμε. Η Νηστεία όμως μόνη της χωρίς εξομολόγηση δεν έχει καμμιά αξία.

 Μπορεί να μη τρώμε κρέας, αλλά να γινόμαστε με τη συμπεριφορά μας οι αίτιοι για 

το φάγωμα πολλών συνανθρώπων μας. 

Είναι φορές που νηστεύουμε από μερικές τροφές και μέσα μας αφήνουμε να φωλιάζουν 

το μίσος και η εκδίκηση. Γι’ αυτό στην Παλαιά Διαθήκη τονίζεται επίμονα ότι δεν μπορούμε 

να νηστεύουμε και παράλληλα να τρώμε τις σάρκες των συνανθρώπων μας με το μίσος μας 

εναντίον τους. Αυτές οι μορφές της νηστείας συνθέτουν την υποκριτική νηστεία που

 αναφέρει η Ευαγγελική Περικοπή, είναι η νηστεία που δεν ωφελεί σε τίποτα. 

Είναι μια νηστεία που είναι ξεκομμένη από δύο μεγάλες αρετές, που μαζί με τη νηστεία 

τονίζονται στη Ευαγγελική Περικοπή. Η μια αρετή που συνδέεται με την αληθινή Νηστεία

 είναι η συγχώρηση, να συγχωρούμε εκείνους που μας φταίνε. 

Η άλλη αρετή είναι η ελεημοσύνη, να βοηθούμε τους συνανθρώπους μας όταν μπορούμε

 και να μη θησαυρίζουμε με θησαυρούς υλικούς, αλλά με θησαυρούς πνευματικούς 

όπως είναι η ελεημοσύνη. Άλλωστε κάθε παράνομος και άδικος πλουτισμός είναι φωτιά 

που καίει και θηρίο που καταβροχθίζει.

Επομένως η πραγματική έννοια της Νηστείας προϋποθέτει την συγχώρηση των άλλων 

και την ελεημοσύνη και γενικά την συμπαράστασή μας προς όλους τους 

συνανθρώπους μας, Έλληνες και μή, λευκούς και μαύρους, μικρούς και μεγάλους.

Γι’ αυτό το λόγο νηστεία στα φαγητά και μίσος στη καρδιά είναι πράγματα ασυμβίβαστα 

που δημιουργούν την υποκρισία. Η υποκρισία μπορεί να οδηγεί στην εκμετάλλευση και 

στο εύκολο κέρδος, οδηγεί όμως σίγουρα και στην απώλεια του Παραδείσου.

Η συγχωριτικότητα είναι το κλειδί που μας ανοίγει τη πόρτα που οδηγεί στην 

Βασιλεία του Θεού. Ο λόγος του Ιησού Χριστού είναι συγκεκριμένος. 

Αν συγχωρείτε, μας λέει, τα αμαρτήματα των ανθρώπων, θα συγχωρέσει και 

σε σας ο Ουράνιος Πατέρας τα δικά σας αμαρτήματα. 

Αν όμως δεν συγχωρήσετε τα σφάλματα των ανθρώπων, ούτε ο Ουράνιος Πατέρας

 σας θα συγχωρήσει τα δικά σας σφάλματα. Με αυτό τον τρόπο ανοίγεται ο δρόμος

 για την αρμονική συνεργασία των ανθρώπων μέσα στην κοινωνία. 

Καλές σχέσεις με τους άλλους σημαίνει περιορισμό του εγωϊσμού μας.

 Αυτός όμως είναι και ο μόνος τρόπος για να γίνουμε άξιοι του Παραδείσου.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ«Όταν δε νηστεύητε, μη γίνεσθε ώσπερ οι υποκριταί…» εκ της Ιεράς Μητροπόλεως Πάφου

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ

Απόστολος: Ρωμ. ιγ΄ 11-ιδ΄ 4

Ευαγγέλιο: Ματθ. στ΄ 14-21

17 Μαρτίου 2013

 

 

 

«Όταν δε νηστεύητε, μη γίνεσθε ώσπερ οι υποκριταί…»

 

Από αύριο, αγαπητοί αδελφοί, αρχίζει η νηστεία της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Κι η Εκκλησία, στο κατώφλι αυτού του ωραίου αγώνα, ετοιμάζει τα τέκνα της να τον αγωνισθούν όπως πρέπει, κάνοντας τα να ακούσουν τα σχετικά με τη νηστεία λόγια του Κυρίου.

Όταν νηστεύετε – ακούσαμε σήμερα τον Σωτήρα να μας λέγει μέσα από το Ευαγγελικό ανάγνωσμα – μη γίνεστε σαν τους υποκριτές σκυθρωποί. Αυτοί αφανίζουν τα πρόσωπα τους και γενικά κάνουν το κάθε τι για να τους προσέξουν οι άλλοι άνθρωποι ότι νηστεύουν. Σας βεβαιώνω, ότι δεν πρόκειται τέτοιου είδους νηστευταί να έχουν μισθαποδοσία από τον Θεό.

Εσύ, όταν νηστεύεις, άλειψε την κεφαλή σου με μυρωδικό λάδι και νίψε το πρόσωπο σου, ώστε οι άλλοι να μην προσέξουν, να μην υποπτευθούν ότι νηστεύεις, θα σου αρκεί, ότι είσαι ορατός από τον πατέρα σου τον ουράνιο, που βλέπει στα κρυφά. κι ακριβώς ο πατέρας σου ο ουράνιος, που βλέπει στα κρυφά, θα σου αποδώσει την αμοιβή στα φανερά, όταν έλθει η ημέρα της Κρίσεως.

Μ’ αυτές τις συστάσεις κι’ υποδείξεις, αγαπητοί αδελφοί, ο Κύριος θέλει να μας προφυλάξει από τον φοβερό λάκκο, όπου κινδυνεύει να πέσει κάθε αρετή, επομένως κι η νηστεία: τον λάκκο της υποκρισίας, της επιδείξεως στους άλλους, της ανθρωπαρεσκείας.

Άχρηστη κι ανώφελη, χωρίς μισθό από τον ουρανό, είναι κάθε καλή πράξη, όταν κίνητρό της έχει το πώς θα χειροκροτηθεί από τους ανθρώπους. Όταν γίνεται για να μας επιδοκιμάσουν οι γύρω μας. Όταν δεν αποσκοπεί στην ψυχική μας σωτηρία και δεν γίνεται μονάχα χάριν του Θεού.

Ο Κύριος είναι ο εντολοδότης των αρετών. Ο Κύριος θέλει να είναι κι ο αποκλειστικός θεατής των. Το ίδιο, λοιπόν, ισχύει και για τη νηστεία. Δεν θέλει να την επιδεικνύουμε στους ανθρώπους, για να μας πουν εύγε, για να μας χαρακτηρίσουν καλούς χριστιανούς. Θέλει να νηστεύουμε, χωρίς να διασαλπίζουμε τη νηστεία μας, να τη διαλαλούμε.

Κι αυτή η απαγόρευση κάνει, ώστε να θυμηθούμε το βαθύτερο νόημα της νηστείας, που δεν είναι απλή αποχή από ορισμένα είδη τροφής, αλλά κάτι πολύ μεγαλύτερο και σπουδαιότερο. Είναι αποχή από την αμαρτία και φυσικά, πρώτα – πρώτα, από την αμαρτία των αμαρτιών, την υποκρισία και την επίδειξη.

Ας έλθει, όμως, στη μέση ο θείος Χρυσόστομος κι ας τονίσει αυτή τη μεγάλη αλήθεια με μερικά υπέροχα ερωτήματα του:

«Πες μου, αδελφέ μου – ρωτά τον καθένα μας ο ιερός πατήρ της Εκκλησίας – τι αποκομίζεις από τη νηστεία που κάνεις; Γιατί κι ο γεωργός, γι’ αυτό σπέρνει, για να θερίσει. Κι οι πραματευτάδες γι’ αυτό γυρίζουν από τόπο σε τόπο  για να συνάξουν χρήματα. Κι ο καραβοκύρης, γι’ αυτό σχίζει τα πέλαγα, για να γεμίσει το αμπάρι.

»Μη μου πεις, λοιπόν, τόσες μέρες νηστεύω, το και το δεν τρώγω, κρασί δεν πίνω, δεν πηγαίνω σε διασκεδάσεις. Αλλά δείξε αν, ενώ ήσουν οξύθυμος, έγινες πράος. Κι αν έγινες φιλάνθρωπος, ενώ ήσουν πετρόκαρδος. Αν μεθάς με την οργή, τι σημασία έχει που στερείσαι το ποτό; Αν φωλιάζει μέσα σου ο φθόνος, τι ωφέλεια έχεις που νηστεύεις ορισμένα φαγητά; Δεν σε ρωτώ, λοιπόν, τι λογής τραπέζι στρώνεις, αλλά αν άλλαξες ψυχή.

»Αν η οικοδέσποινα – η ψυχή εννοώ – είναι έκδοτη στις ασωτίες, τι μαστιγώνεις την υπηρέτρια, που είναι η σάρκα; Αν η ψυχή είναι δεσμώτης του κακού, τι παιδεύεις το σώμα;»

Η νηστεία, λοιπόν, αδελφοί μου, τότε έχει νόημα, όταν βοηθά την ψυχή να απαλλαγεί από τις κακίες της, τα πάθη της, τις χαμηλές ροπές της. Όταν δεν είναι μονάχα κόψιμο ορισμένων τροφών, αλλά και κόψιμο της αμαρτίας.

Και πριν απ’ όλα – όπως ακούσαμε σήμερα τον Κύριο να τονίζει – η νηστεία είναι η άσπονδη έχθρα της ανθρωπαρεσκείας και της επιδείξεως.

Είθε, εφέτος, όλοι μας να νηστέψουμε μ’ αυτό τον σωστό και σωτήριο τρόπο.

Γιώργος Σαββίδης

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ, Αποστ. Ανάγνωσμα: Ρωμ. 13, 11-14, 4 (17-3-2013) εκ της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας και Αμμοχώστου

Το σημερινό Αποστολικό ανάγνωσμα  μας βοηθά να κατανοήσουμε, να προετοιμαστούμε, να εννοήσουμε το νόημα της νηστείας που αρχίζει από την επαύριον.  Καλούμαστε να αποβάλουμε από την ψυχή μας το μίσος την έχθρα τους κακούς λογισμούς ώστε να βιώσουμε το νόημα τη χάρη και τη ευλογία του Θεού.  

 Μέσα από τον απόστολο της σημερινής Κυριακής αλλά και σε όλα τα αναγνώσματα που ακούμε στην Εκκλησία, ακούμε πολλές φορές την λέξη αμαρτία.  Αν μπορούσαμε να πούμε με λίγα λόγια τι είναι η αμαρτία, πολύ εύκολα μπορούμε να πούμε ότι είναι το μη καλό. Είναι η άρνηση του θελήματος, του δρόμου που χάραξε ο Χριστός.                             

 Ως παράδειγμα άρνησης του θείου θελήματος είναι η πράξη των πρωτόπλαστων. Μας θυμίζει η Εκκλησία με το σημερινό απόστολο την έξωση του Αδάμ και της Εύας από το παράδεισο και την καταδίκη του ανθρώπου  να υποφέρει από τις συνέπειες της παρακοής και της παράβασης της Θείας εντολής.

 Εμβαθύνοντας στη λέξη αμαρτία, θα κατανοήσουμε ότι πίσω κρύβεται ο εγωισμός.  Είναι το πάθος που μπορεί να ξεγελάσει ακόμα και τους ανθρώπους εκείνους που για πολλά χρόνια αγωνίζονται.  Ο Απ. Παύλος ως μέγας αγωνιστής της πνευματικής πορείας, μας προτρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Μας καλεί να ενδυθούμε τον Κύριο, να αναγεννηθούμε ώστε να έχουμε συνοδοιπόρο το Χριστό στη ζωή μας.  Πρέπει να γυρίσουμε όμως τη συχνότητα της καρδιάς μας στη ταπείνωση, καθώς είναι ο μόνος τρόπος να προστατευτούμε από τις παγίδες του διαβόλου.

 Μας καλεί ο θείος απόστολος Παύλος να αποφύγουμε τα έργα του σκότους και ενδυθούμε τα όπλα του φωτός. Τα όπλα του φωτός είναι οι χριστιανικές αρετές, η ταπείνωση, η νηστεία, η προσευχή. Αυτά καλούμαστε να κάνουμε κτήμα μας, γιατί η νύχτα φεύγει και αρχίζει να ξημερώνει, να φαίνεται το φως της ημέρας. Το φως του Χριστού ανατέλλει. Γι’ αυτό και εμείς καλούμαστε σε επαγρύπνηση και πνευματικό αγώνα. Καλούμαστε ακόμα να αφήσουμε την άσωτη και ακόλαστη ζωή, τα φαγοπότια και τα μεθύσια. Η προτροπή αυτή του Αποστόλου των εθνών είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, αφού απ αύριο ξεκινα η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Μια περίοδος νηστείας και πνευματικού αγώνα, αλλά και πνευματικής ανατάσεως. Καλούμαστε λοιπόν να αφήσουμε την αμαρτωλή ζωή και να ενδυθούμε τα όπλα του φωτός.

Κυριακή της Τυρινής Μεγάλη Τεσσαρακοστή, η ακρόπολη του εορτολογίου της Εκκλησίας εκ της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας και Αμμοχώστου

Μήνας της νηστείας ο Μάρτιος. Χαρακτηριστική σε όλους μας η δημώδης έκφραση ‘‘Λείπει ο Μάρτης απ’ τη Σαρακοστή;’’ Ανοίγεται και πάλι μπροστά μας «το στάδιο των αρετών», στο οποίο ο υμνωδός της Εκκλησίας μας, μας καλεί να εισέλθουμε, «αναζωσάμενοι τον καλόν της νηστείας αγώνα». Νηστεία, με όλο το βάθος και το πλάτος και το ύψος, που της δίνουν ο λόγος του Θεού και οι ερμηνευτές του, οι θεοφόροι Πατέρες.

 Σήμερα Κυριακή της Τυρινής, μια μέρα πριν την έναρξη της (Σαρακοστής), και η ευαγγελική περικοπή είναι παρμένη από την επί του Όρους ομιλία του Ιησού Χριστού (Ματθ. κεφ. 6). Η επιλογή της οφείλεται σε δύο κυρίως λόγους που σχετίζονται άμεσα μεταξύ τους: στο συναξάρι της ημέρας, που γίνεται αναφορά στην εξορία του Αδάμ από τον Παράδεισο της τρυφής, και στην εικόνα της Σαρακοστής ως πορείας της ανθρωπότητας από την πτώση στην ανάσταση. Τρία σημεία, τρείς κατευθυντήριες γραμμές θέτει μπροστά μας το ευαγγέλιο: Πρώτον, τη συγχωρητικότητα ως προϋπόθεση της συγνώμης του Θεού προς τον άνθρωπο, δεύτερον την αληθινή νηστεία και τρίτον την αναζήτηση του αληθινού θησαυρού, της βασιλείας του Θεού.

Συν - χωρώντας με το Θεό και τους αδελφούς

 «Εὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν». Δεν γίνεται να ζητούμε από τους άλλους να συγχωρέσουν τα σφάλματά μας, ενώ εμείς να φαινόμαστε σκληρόκαρδοι και να μην συγχωρούμε τους άλλους όταν διαπράξουν κάποιο σφάλμα. Όταν ο χριστιανός δεν αγαπά και δεν συγχωρά τον συνάνθρωπό του, είναι σαν να μην αγαπά τον εαυτό του - σαν να τον αποκλείει από την αγάπη και τη συγγνώμη του Θεού (Α΄ Ιω. 3,17). Όλοι οι χριστιανοί πρέπει να έχουμε μια καρδιά γεμάτη αμνησικακία και όλοι σαν τον ουράνιο Πατέρα μας πρώτοι να σπεύδουμε στη συμφιλίωση, στη συγχώρεση, στην αγάπη (Λουκ. 15,20).

 Εξάλλου η συγχωρητικότητα  αποτελεί ένα θέμα σημαντικό για εμάς τους χριστιανούς έτσι ώστε  να το ενσωματώσουμε  στην προσευχή μας. Η Κυριακή Προσευχή, που μας έχει παραδοθεί από τον ίδιο τον Χριστό, περικλείει αυτή την ανάγκη της συγχωρητικότητας  στο στίχο που λέει «και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Ο Χριστός εδώ μας το λέει ξεκάθαρα ότι αν δεν συγχωρήσουμε τους συνανθρώπους μας για τα δικά τους παραπτώματα, τότε δεν θα συγχωρέσει και ο Θεός τα δικά μας παραπτώματα. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε τη σημασία που έχει η συγχωρητικότητα. Όταν δηλαδή βάλουμε τον εαυτό μας στη θέση του άλλου, τότε αντιλαμβανόμαστε πόσο ανάγκη έχουμε την συγχώρεση από τους συνανθρώπους μας.

 Η μνησικακία δεν οδηγεί στη βασιλεία του Θεού και στη θέα της δόξας Του. «Πάσης αμαρτίας, αυτή χαλεπότερα», υπογραμμίζει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Μισεί και αποστρέφεται ο Θεός τον άνθρωπο που δεν συγχωρεί τον συνάνθρωπο του, αλλά συνέχεια θυμάται το κακό που του έγινε και έτσι χάνει την φιλανθρωπία του Θεού. Γενικά εκείνος που μισεί και δεν διαλύει την έχθρα, λιώνει, βρίσκεται σε συνεχιζόμενη εσωτερική ακαταστασία και πόλεμο. Η μνησικακία είναι μεγαλύτερη αμαρτία και από την πορνεία και τη μοιχεία. Ο δυνατός λόγος του ιερού Χρυσοστόμου και πάλι μας καθοδηγεί: «Έχεις αδικηθεί πολύ και στερήθηκες πολλά εξαιτίας κάποιου, κακολογήθηκες και ζημιώθηκες σε πολύ σοβαρά θέματα σου και γι αυτό θέλεις να δεις να τιμωρείται ο αδελφός σου; Και εδώ πάλι είναι χρήσιμο να τον συγχωρήσεις. Γιατί; Εάν θελήσεις ο ίδιος να εκδικηθείς και να επιτεθείς εναντίον του είτε με τα λόγια σου, είτε με κάποια ενέργεια σου, ή με την κατάρα σου, ο Θεός όχι μόνο δεν θα επέμβει κατ’ αυτού-εφόσον εσύ ανέλαβες την τιμωρία του-αλλά επιπλέον θα σε τιμωρήσει ως θεομάχο. Άφησε τα πράγματα στο Θεό. Αυτός θα τα τακτοποιήσει πολύ καλύτερα απ’ ότι εσύ θέλεις».

Η αληθής νηστεία ως μέσο και όχι ως σκοπός προβολής

 Αρχικά καθιερώθηκε η νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής σε ανάμνηση των γεγονότων της σύλληψης και της Σταύρωσης του Ιησού Χριστού που έγιναν αυτές τις δυο μέρες. Η αξία της νηστείας φαίνεται από το ότι την συνέστησε ο ίδιος ο Θεός όταν οι Πρωτόπλαστοι ήταν στον Παράδεισο, για να τους προστατέψει σαν μάνα από το κακό - «συνηλικιώτης» του ανθρώπου λέγει ο Μέγας Βασίλειος. ‘‘Από τον καρπό του δένδρου της γνώσεως του καλού και του κακού δεν θα φάγετε’’ είπε στον Αδάμ ο Θεός. Αυτό το ‘‘δεν θα φάγετε’’ αποτελεί νομοθεσία νηστείας και εγκράτειας. Η μη τήρηση της τόσο μικρής απαγόρευσης από τους Πρωτοπλάστους, ήταν και η αιτία της εξορίας τους από τον Παράδεισο.

 Υπάρχουν δύο μορφές νηστείας. Η υλική (σωματική) που αναφέρετε στις τροφές και η πνευματική η οποία αναφέρετε στις αμαρτίες. Η σωματική νηστεία συνίσταται στην αποχή από ορισμένες τροφές και στη λήψη άλλων νηστήσιμων τροφών . Παράλληλα όμως πρέπει να γίνεται περιορισμός και λιτότητα στη διατροφή. Πνευματική νηστεία, είναι η νηστεία της ψυχής, η αλλοτρίωση των κακών αυτή  είναι ευάρεστη στο Θεό νηστεία. Η αλλοτρίωση των κακών είναι η αποφυγή κάθε είδους αμαρτίας, η αποφυγή κακών λόγων, επιθυμιών, ακάθαρτων λογισμών, η καταπολέμηση του εγωισμού και των παθών,  η καταλλαγή και συμφιλίωση με τους άλλους ανθρώπους.

 «Συ δε νηστεύων, άλειψαί σου την κεφαλήν και το πρόσωπόν σου νίψαι, όπως μη φανής τοις ανθρώποις νηστεύων». Ο στίχος, εκτός από το προφανές νόημα που έχει το «άλειψαί σου την κεφαλήν και το πρόσωπόν σου νίψαι» που είναι η αποφυγή της επιδεικτικής εμφανίσεως του νηστεύοντος, έχει και κάποιο βαθύτερο νόημα. Το πρόσωπο που νίπτεται είναι "ο εσωτερικός άνθρωπος της καρδιάς", που νίπτεται με τα δάκρυα της μετανοίας, ενώ η κεφαλή που αλείφεται είναι ο νους, που με την προσευχή ελκύει την χάρη του Αγίου Πνεύματος και το έλεος του Θεού. Αυτά τα δύο εσωτερικά έργα (δηλ. η κρυφή εργασία για την κάθαρση της καρδιάς και η αναφορά της ψυχής, δια της προσευχής, προς τον Θεό) είναι εκείνα που κατακαίουν την υποκρισία στη ρίζα της, διότι γίνονται «εν τω κρυπτώ» και «ο Πατήρ ο ουράνιος» θα τα επιβραβεύση «εν τω φανερώ».

«Μη θησαυρίζετε επί της γης… Θησαυρίζετε εν ουρανώ»

 Μια θέση και μια άρση. Όποιος άνθρωπος έχει πάρει την απόφαση του επί γης θησαυρισμού γίνεται ψυχρός σαν το μέταλλο, σκληρός σαν το γρανίτη. Γίνεται αδιάφορος για τα πνευματικά αγαθά, και έτσι κατεργάζεται την καταστροφή του. Ο Κύριος όμως προσθέτει: Εκεί στον ουρανό δεν θα υπάρχει σκόρος για να φάει τους θησαυρούς σας, ούτε κλέφτες για να σας τους κλέψουν και να τους εξαφανίσουν. Ο άνθρωπος ο οποίος αποφάσισε να θησαυρίσει «εν ουρανώ» θα αποκτά όλο και περισσότερη διάθεση πνευματικού θησαυρισμού, ο οποίος όχι μόνο δεν  καταστρέφει το σώμα και την ψυχή, αλλ’ αντίθετα τα τονώνει και τα κατευθύνει σε μια αιώνια ευτυχία και μακαριότητα. Ο πνευματικός θησαυρισμός είναι ανώτερος, είναι εκείνος τον οποίο ζητά η ψυχή του καλού ανθρώπου και είναι εκείνος για τον οποίο δόθηκε από τον Θεό η επιθυμία του θησαυρισμού. Όσο πιο βαθιά κατανοούμε τις αλήθειες του Ευαγγελίου, μετέχουμε στα νοήματα της υμνογραφίας της Εκκλησίας μας και μετέχουμε στη λατρευτική ζωή, τόσο πιο σωστά θα θησαυρίζουμε «εν ουρανώ»

 Επανερχόμαστε και πάλι στο δεύτερο κεντρικό θέμα της περικοπής εν’ όψει της ενάρξεως της Μ.Σαρακοστής. Ας μπούμε λοιπόν με χαρά στο στάδιο των αρετών, στη περίοδο της νηστείας. Η σημερινή κοινωνία της κατανάλωσης από τους ‘‘πλουσίους’’ και τα φαινόμενα των αδελφών μας που έχουν ανάγκη από ένα πιάτο φαϊ ταυτίζει την επιθυμία με την ανάγκη. Η αποφυγή της σπατάλης και του περιττού, η υπέρβαση της καταναλωτικής μας βουλιμίας, θα μπορούσε να αποτελέσει σήμερα το σκοπό της νηστείας.  Δια μέσου της (σ.σ νηστείας) να βοηθήσουμε οι άνθρωποι όσους έχουν ανάγκη, αν δεν έχουμε άλλο τρόπο να βοηθήσουμε. «και περικεφαλαίαν την ελεημοσύνη» μας τονίζει ο ιερός υμνωδός. Να κόψουμε από το δικό μας στόμα για να δώσουμε σ’ αυτούς που στερούνται. Όσο η κοιλιά αδειάζει την περίοδο της νηστείας, τόσο το πνεύμα γεμίζει. Απολαμβάνει περισσότερη προσευχή, περισσότερη μελέτη του λόγου του Θεού-Μαζεύουμε θησαυρούς στο ουρανό! «Κατατρυφήσωμεν του Κυρίου» (Μ. Βασίλειος ΕΠΕ 6.72).