Κυρακή Β Νηστειών Ιερά Μητρόπολις Κωνσταντίας και Αμμοχώστου

Η ευαγγελική περικοπή (Μάρκ. 2, 1-12) της Β΄ Κυριακής των Νηστειών διηγείται τη θαυματουργική θεραπεία του παραλυτικού στην Καπερναούμ. Το γεγονός του θαύματος στην Καπερναούμ φέρνει ενώπιόν μας το πρόβλημα της αμαρτίας του ανθρώπου, που έφερε στον κόσμο τον πόνο, τη λύπη, την ασθένεια, το θάνατο. Από την άλλη προβάλλει την αλήθεια ότι ο Χριστός μας λυτρώνει από την αμαρτία και κατά συνέπεια μας σώζει απ' όλα τα βάσανα και τις συμφορές.

«Και ευθέως συνήχθησαν πολλοί, ώστε μηκέτι χωρείν μηδέ τα προς την θύραν· και ελάλει αυτοίς τον λόγον». Βλέπουμε τους ανθρώπους να διψούν να ακούσουν το λόγο του Κυρίου.  Ο Ευαγγελιστής Μάρκος θέλει να μας δείξει το πόσο σημαντικός για αυτούς και συγχρόνως και για εμάς είναι ο λόγος του Χριστού. Ο Χριστός σε όλη τη διάρκεια της επίγειας παρουσίας Του επεδίωκε και με τα λόγια του να παρηγορήσει και να βοηθήσει τους έχοντας ανάγκη.  
   

«Τέκνον, αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι σου». Ο Κύριος βλέποντας τη μεγάλη πίστη των τεσσάρων ανδρών που μετέφεραν τον παραλυτικό, αλλά και του ιδίου του παραλυτικού, του χαρίζει το σπουδαιότερο δώρο: την άφεση των αμαρτιών. Οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι που παρακολουθούσαν κατηγορούν μέσα τους το Χριστό ότι βλασφημεί, αφού η άφεση των αμαρτιών είναι αποκλειστικό έργο του Θεού. Ο Κύριος που γνωρίζει τις καρδίες των ανθρώπων κατάλαβε ότι οι παρόντες Γραμματείς και Φαρισαίοι είχαν σκανδαλιστεί. Θέλοντας να δείξει ότι τα λόγια του δεν είναι ανενεργά και ότι αυτός είναι ο Κύριος των πάντων, τότε προστάζει το παραλυτικό να σηκωθεί να πάρει το κρεβάτι του και να πάει στο σπίτι του. Έτσι ο Χριστός φανερώνει τη θεία φύση του, τόσο δια της αφέσεως των αμαρτιών, όσο και με τη θεραπεία του παραλυτικού.  Αν για το πρώτο ο Χριστός κατηγορήθηκε για βλασφημία, για το δεύτερο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι έργο της θείας φύσης Του (Γρηγορίου Παλαμά, ΕΠΕ, τόμος 9, σελ. 269, 11). Με τα λόγια αυτά κατανοούμε ότι  κύριος πάνω σε όλη την κτίση είναι ο Χριστός. Είναι αυτός που έπλασε τον άνθρωπο και που τώρα τον αναπλάθει σώζοντας τον από την αμαρτία, τη φθορά και το θάνατο. Η θεραπεία του παραλυτικού από τον Ιησού Χριστό φανερώνει την διττή όψη της αμαρτίας. Φαινομενικά ο παραλυτικός είναι κατάκοιτος, υποφέρει και βασανίζεται από αρρώστια που έχει αχρηστεύσει την φυσική υπόσταση του σώματος του. Πριν όμως από την σωματική εκδήλωση του παρά φύσιν, που είναι η αρρώστια, ο παραλυτικός δέχεται τη συγχώρηση των ψυχικών του αμαρτημάτων. Γι’ αυτό, όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ο Κύριος διά του θαύματος της θεραπείας του παραλυτικού φανερώνει ότι είναι ο δημιουργός και της ψυχής και του σώματος. Θεράπευσε την παράλυση και της ψυχής και του σώματος και με τη φανερή θεραπεία δηλοποίησε την αφανή συγχώρηση (Ιω. Χρυσοστόμου, Eις το κατά Ματθαίον, PG 57, 361).

«Kαι ηγέρθη ευθέως, και άρας τὸν κράβαττον εξήλθεν έναντίον πάντων». Όπως τονίσαμε αυτή η έγερση δεν δηλώνει μόνο τη σωματική θεραπεία αλλά και πρωτίστως την ψυχική. Το «ηγέρθη ευθέως» θα μπορούσαμε να το παραβάλουμε με την κίνηση της μετανοίας, να σηκώνεται κανείς από τον λήθαργο, την πτώση και την ακινησία της αμαρτίας και να βαδίζει την αληθινή ζωή, μέσα στη χάρη του Θεού.

Κυριακή Β Νηστειών +Μητροπολίτης Φλωρίνης Αυγουστίνος

Συντάκτης επίσκοπος Αυγουστίνος Ν. Καντιώτης

Κυριακή Β' Νηστειών (Μάρκ. 2,1-12).

Ή αμαρτία ρίζα όλων των κακών
«Τέκνο, άφέωνταί σοι οι άμαρτίαι σου» (Μαρκ. 2,6)

Το υλικό και πνευματικό σύμπαν είναι, αγαπητοί μου, υπό τάς διαταγές του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ό Κύριος κάνει πολλά και αναρίθμητα θαύματα. Μετράς τα άστρα του ουρανού; Αδύνατον, είναι αμέτρητα. Έτσι και τα θαύματα, πού έκανε, κάνει και θα κάνη μέχρι της συντέλειας των αιώνων ό Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, είναι αναρίθμητα. Ένα από τα πολλά θαύματα του είναι κι αυτό πού ακούσαμε προ ολίγου.

Μας μιλάει για κάποιον άνθρωπο πού ζούσε στην εποχή του Χριστού. Γεννήθηκε υγιής, άλλα ξαφνικά αρρώστησε. Τα χέρια του άρχισαν να ναρκώνονται, αυτή ή νάρκωση απλώθηκε σε όλο το σώμα, και ό άνθρωπος έγινε πλέον παράλυτος. Ήταν διαρκώς πάνω στο κρεβάτι. Έτσι περνούσε τις μέρες του.

Αλλά ξαφνικά μια μεγάλη ελπίδα έλαμψε μεσ στην καρδιά του. Άκουσε το γλυκύτερο όνομα. Δεν υπάρχει υπό τον ούρανόν άλλο όνομα γλυκύτερο από το όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Άκουσε, ότι ό Χριστός θεραπεύει τους αρρώστους, και αμέσως του γεννήθηκε ή επιθυμία να τον συνάντηση. Άλλα πώς να πάει κοντά του, με τι πόδια;

Το είπε σε κάτι σπλαχνικούς ανθρώπους, κ' εκείνοι τον σήκωσαν με το κρεβάτι, σα να ήταν νεκρός, νεκρός άταφος, και ξεκίνησαν. Άλλ' όταν έφτασαν εκεί πού ήταν ό Χριστός, συνάντησαν πάρα πολύ κόσμο• μήλο να έριχνες, δεν θα 'πεφτε κάτω στη γη. Άλλα οι τέσσερις εκείνοι άνθρωποι δεν απογοητεύθηκαν. Όταν είδαν ότι κανείς δεν τους ανοίγει δρόμο να περάσουν, έκαναν κάτι πού δείχνει τη βαθιά τους πίστη. Ανέβηκαν με το κρεβάτι πάνω στη στέγη, αφαίρεσαν τα κεραμίδια, άνοιξαν μια μεγάλη τρύπα, και από 'κει, με σχοινιά, κατέβασαν τον παράλυτο μπροστά στο Χριστό. Ό Χριστός όμως δεν τον έκανε αμέσως καλά. Του είπε προηγουμένως• «Τέκνον, άφέωνταί σοι αϊ αμαρτίαι σου» (Μάρκ. 2,6).

Γιατί το είπε αυτό ό Χριστός; Διότι θέλει, αγαπητοί μου, να μας διδάξει, ότι όλα τα κακά πού υπάρχουν στον κόσμο προέρχονται από την αμαρτία. Προτού ν' αμαρτήσει ό άνθρωπος ήταν ευτυχισμένος. Μετά την αμαρτία μπήκε στη ζωή του ή ασθένεια και ό θάνατος. Κι όσο προχωρούν οι αιώνες και αυξάνει ή αμαρτία, ενώ ή επιστήμη προοδεύει, τόσο περισσότερο αυξάνουν οι αρρώστιες, οι γιατροί και τα φάρμακα. Στην εποχή μας λόγου χάριν φοβερά ασθένεια είναι ό καρκίνος, πού δέ' μπόρεσε ακόμη κανένας γιατρός να τη θεραπεύσει. Άλλη ασθένεια το έιτζ, θερίζει τον κόσμο εξ αιτίας της διαφθοράς και ακολασίας. Για αυτό ψάλλει ή Εκκλησία μας• «Από των πολλών μου αμαρτιών ασθενεί το σώμα ασθενεί μου και ή ψυχή» (Παρακλ. κανών).

Και ό παράλυτος λοιπόν αυτός ήταν ασθενής στην ψυχή πρώτα, είχε άρρωστη ψυχή, διότι είχε διαπράξει αμαρτήματα, και ως τιμωρία των αμαρτιών ήρθε ή παράλυση. Γ ι` αυτό ό Κύριος πρώτα του συγχώρησε τις αμαρτίες.

Τ άκουσαν οι γραμματείς και οι φαρισαίοι και σκανδαλίστηκαν. Ποιος είν' αυτός, είπαν, πού έχει εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες;

Όλοι, αγαπητοί μου, αμαρτάνουμε. Αμαρτάνουν τα παιδιά, αμαρτάνουν και οι άσπρο-μάλληδες γέροντες• αμαρτάνουν άντρες και γυναίκες, αμαρτάνουν επιστήμονες και αγράμματοι, αμαρτάνουν πλούσιοι και φτωχοί, άρχοντες και αρχόμενοι• αμαρτάνει ό λαός μας, άλλ' αμαρτάνουμε κ' εμείς οι ποιμένες. Δεν είναι μόνο ό παράλυτος αυτός πού ασθένησε εξ αιτίας των αμαρτιών του' όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, αμαρτάνουμε. Για αυτό μια ευχή της Εκκλησίας μας λέει, ότι κανείς δεν είναι καθαρός και άξιος να πλησίαση τα ιερά μυστήρια. Κ' εμείς εδώ θα περιοριστούμε σε ένα μόνο δίδαγμα.

Γνωρίζω τον εαυτό μου, Για αυτό πάντοτε ζητώ συγγνώμη από το λαό μου• αλλά και ό λαός πρέπει να ζήτα συγγνώμη από το Θεό δια των ποιμένων του για τις εκτροπές του από τις θειες εντολές. Έχουμε λοιπόν ανάγκη συγχωρήσεως από το Χριστό.

Θα πείτε• Αν ό Χριστός ήταν στη γη, θα πηγαίναμε κοντά του και θα πέφταμε στα πόδια του και θα ζητούσαμε τη συγχώρηση του.

Ναι, ό Χριστός είναι στους ουρανούς• αλλά είναι κ' εδώ στη γη. Που; Στην Εκκλησία του. Όταν μπαίνεις με προσοχή στο ναό κι ακούς τα ωραία τροπάρια πού ψάλλουν οι ψάλτες, το κήρυγμα του ευαγγελίου, κ' εξομολογείσαι και κοινωνείς, τότε εκεί είναι ό Χριστός. Διότι ό Χριστός άφησε συνεχιστές του έργου του στη γη, κι αυτοί είναι οι κληρικοί της Εκκλησίας. Σ' αυτούς έδωσε εξουσία να συγχωρούν αμαρτίες. Το είπε ό ίδιος• «Λάβετε Πνεύμα άγιον αν τίνων άφήτε τάς αμαρτίας, άφίενται αυτοίς, αν τίνων κρατήτε, κεκράτηνται» (Ίωάν. 20,22-23).

Ό Ιερεύς —ας είναι ό πιο φτωχός του κόσμου—, μόλις φορέση το πετραχήλι γίνεται ανώτερος κι άπ' τους αγγέλους. είναι πλέον όχι απλώς άνθρωπος, αλλά στη θέση του ίδιου του Χριστού. Λέει ό άγιος Κοσμάς ό Αιτωλός• —Συναντάς στο δρόμο δύο πρόσωπα, έναν άγγελο και έναν ιερέα• ποιόν θα προσκύνησης πρώτα; Του απαντούν —Τον άγγελο. — Όχι, λέει ό άγιος• θα προσκύνησης πρώτα τον παπά, διότι έχει εξουσία πού δεν έχουν όχι βασιλείς και άρχοντες, άλλ' ούτε και οι άγγελοι ακόμα. Σε κανέναν άγγελο δεν είπε ό Χριστός να συγχωρεί αμαρτίες. Μόνο ό ιερεύς συγχωρεί. Όπως λοιπόν θα τρέχαμε στο Χριστό για να λάθουμε συγχώρηση των αμαρτιών μας, έτσι ας τρέξουμε στην Εκκλησία.

Είναι λοιπόν μεγάλο το μυστήριο της Ιεράς εξομολογήσεως. Κ' εμείς, πού είμαστε αμαρτωλοί σαν τον παράλυτο, μπορούμε να ακούσουμε το «Τέκνον, άφέωνταί σοι αϊ άμαρτίαι σου». Θα μας δικάσει ό Θεός όχι γιατί αμαρτάνουμε, αλλά γιατί δεν μετανοούμε. Το να αμαρτάνουμε είναι ανθρώπινο, αλλά το να μένουμε στην αμαρτία αμετανόητοι είναι σατανικό. Διότι ό σατανάς μόνο μένει αμετανόητος.

Προς την μετάνοια λοιπόν ας στρέψουμε την προσοχή μας, τώρα μάλιστα πού είναι περίοδος Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Να συγχωρηθούμε κλήρος και λαός, και όλοι μαζί να άγωνιζώμεθα να μη προσκρούσουμε στο θέλημα του Θεού.

Δυστυχώς όμως οί πολλοί δεν ακούνε. Οι πνευματικοί περιμένουν να δεχθούν τις ψυχές στην εξομολόγηση, αλλά λίγοι προσέρχονται. Πηγαίνουν μόνο μερικές γυναίκες και λίγα παιδιά. Οί άντρες που είναι; Σπάνια εμφανίζονται μερικοί. Αυτό δυστυχώς συμβαίνει παντού. Στους πεντακόσιους άντρες είναι ζήτημα αν εξομολογούνται δεκαπέντε. Οί άλλοι δεν εξομολογούνται καθόλου.

Γι' αυτό σήμερα σας κηρύττω μετάνοια. Και σας προειδοποιώ• δεν μπορεί κανείς να κοινωνήσει, αν δεν έχη εξομολογηθεί.

Ή εξομολόγηση, λέει ή Εκκλησία μας, είναι δεύτερο βάπτισμα. Εάν δεν αμαρτάνανε, θα έφτανε το πρώτο βάπτισμα. Άλλ' αφού αμαρτάνουμε, έχουμε ανάγκη συγχωρήσεως, ή οποία δίδεται από το Χριστό μέσω του πνευματικού πατρός.

Λέει ένας αμαρτωλός, πού εξομολογήθηκε με ειλικρίνεια- «Όταν εξομολογήθηκα, παράδεισος φύτρωσε στην καρδιά μου» (Ντοστογιέφσκι). Αν σήμερα οί άνθρωποι είναι λυπημένοι, μελαγχολικοί, έχουν άγχος και αυτοκτονούν, αυτά οφείλονται στο ότι δεν εξομολογούνται, για να συγχωρηθούν τ' αμαρτήματα τους, πού είναι σοβαρά και μεγάλα, και μέσα τους ακούνε τη φοβερή φωνή της συνειδήσεως να τους ελέγχει.

Παρακαλώ όλους, άντρες γυναίκες και παιδιά, να πάτε όλοι στον πνευματικό. Και θα χαρώ πολύ εάν μάθω ότι εφαρμόσετε τα λόγια αυτά και εξομολογηθήκατε.

συγχώρηση, λοιπόν, μας φωνάζει το σημερινό ευαγγέλιο. Πόσο λυπάμαι όταν δεν βλέπω πνεύμα συνδιαλλαγής! Δεν είναι πολύς καιρός πού ήρθε και με βρήκε μια νύφη με την πεθερά της. Είχαν διαφορές. Σπάνιο πράγμα να βρεις πεθερά και νύφη αγαπημένες. Προσπάθησα πολύ. Ή πεθερά αλύγιστη. Ή νύφη ταπεινή• γονάτισε στα πόδια της, της φίλησε το χέρι και είπε• —Συχώρεσέ με, μάνα. Εκείνη τίποτα. Αναγκάστηκα να της μιλήσω αυστηρά. Της είπα' Είσαι κολασμένη πού δεν συγχωρείς• χωρίς συγχώρηση κανείς δέ' μπαίνει στον παράδεισο. "Αν αφαιρέσουμε τη συγχώρηση, το μυστήριο της ιεράς εξομολογήσεως, κανείς δεν μπορεί να δη τον ουρανό.
Το ίδιο λέω και εδώ. Χριστιανός πού δεν εξομολογείται είναι όπως ό άβάπτιστος. Το ξανάλεω• Χωρίς εξομολόγηση δέ' θα δούμε πρόσωπο Θεού.

Επίσκοπος Αυγουστίνος

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΗ ΟΜΙΛΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΕΓΙΝΕ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΝΑΟ ΝΑΟΥΜ ΑΡΜΕΝΟΧΩΡΙΟΥ – ΦΛΩΡΙΝΗΣ ΤΗΝ 22-03-1992. ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΣΥΝΤΜΗΣΗ 27-03-2005

Κυριακή Β των Νηστειών Μητροπολίτης Φθιώτιδος Νικόλαος

Τό μεγάλο μυστικό τῆς ὑπακοῆς, ἀγαπητοί μου Χριστιανοί, εἶναι ἡ ἐλευθερία, γιά τήν ὁποία πολλές φορές μᾶς μίλησε ὁ ἀπόστολος Παῦλος καί ἡ ὁποία εἶναι ἡ βάση τῆς ἐν Χριστῷ ἀνακαινίσεως.

Ἄν ἡ ἐλευθερία μᾶς ὁδηγήσει σέ αὐτόβουλη ἐπιλογή τῆς ἐνθέου ζωῆς, τότε γίνεται βάση τῆς σωτηρίας μας. Ἄν ὅμως μᾶς ὁδηγήσει στή σαρκική ζωή τῶν ἀπολαύ­σεων, τότε μᾶς δίνει ὡς ἀμοιβή τήν περιπέτεια καί τόν θάνατο. Ἡ ὑπακοή μας στόν ἠθικό νόμο δέν εἶναι ἐξαναγκασμός, οὔτε παθητική ὑποταγή. Εἶναι ἐνεργητική ἀποδοχή τῆς θείας Οἰκονομίας. Εἶναι ἀμετάθετη πίστη στά σχέδια τοῦ Θεοῦ γιά τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου.

Ἡ ὑπακοή προϋποθέτει τήν πίστη. Στήν Παλαιά Διαθήκη ὁ Θεός γνωρίζει τήν πίστη τοῦ Ἀβραάμ, ἀλλά τήν δοκιμάζει μέ τήν ὑπακοή. Τόν προστάζει νά θυσιάσει τόν μονο­γε­νή του, γιά τόν ὁποῖο εἶχε δώσει τόσες ὑποσχέσεις. Καί ὅμως ὁ Ἀβραάμ παραδίνεται στό θεῖο θέλημα, τό ὁποῖο τοῦ ἐπιβάλλει νά βαδίζει στά τυφλά καί νά πράττει πράγματα τῶν ὁποίων ἀγνοεῖ τό νόημα. Ὅταν ἡ ψυχή ἀγαπᾶ τόν Θεό, τότε τόν ὑπακούει. Στόν Παράδεισο ἡ ἁρμονία στίς σχέσεις Θεοῦ καί ἀνθρώπου διαταράχθηκαν ἀπό τή στιγμή πού κλονίστηκε ὁ σύνδεσμος τῆς ἀφοσιώσεως καί τῆς ἀγά­πης. Ἡ ἀνυ­πα­κοή τοῦ Ἀδάμ ἔγινε πρόξενος πολλῶν κακῶν καί τῆς εἰσό­δου τῆς ἁμαρτίας στή ζωή. Ἔπρε­πε ὁ δεύτερος Ἀδάμ, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, νά ἐπανενώσει τά διεστῶτα μέ τή δική του «μέχρι θανάτου, θανάτου δέ σταυροῦ» ὑπακοή, γιά νά λυτρωθεῖ ἡ ἀνθρω­πό­τη­τα ἀπό τά δεινά τῆς πα­ρα­κοῆςž «ὥσπερ γάρ διά τῆς παρακοῆς τοῦ ἑνός ἀνθρώπου ἁμαρ­τωλοί κατεστάθησαν οἱ πολλοί, οὕτω καί διά τῆς ὑπακοῆς τοῦ ἑνός δίκαιοι κα­τα­στα­θήσονται οἱ πολλοί» (Ρωμ. 5,19). Ἡ ζωή τοῦ Χριστοῦ ὑπῆρξε μία συ­νε­χής προ­σή­λω­ση στό θέλημα τοῦ Θεοῦ Πατρός, ἡ ὁποία πέρασε μέσα ἀπό μιά σειρά γε­γο­νότων, προ­σώ­πων, θεσμῶν, ἐξουσιῶν καί νομικῶν διατέξεων. Ἀποκο­ρύ­φω­μα τῆς ὑπα­κοῆς του ἦταν ἡ σταυρική θυ­σία μέ τήν ὁποία «ἐγένετο τοῖς ὑπακούουσιν αὐτῷ πᾶ­σιν αἴτιος σω­τη­ρίας αἰωνίου» (Ἑβρ. 5,9).

Στόν ὑπάκουο ἐπιβλέπει ὁ Θεός μέ πατρική συμπάθεια. Σ΄ αὐτόν «ἡ ἀγά­πη τοῦ Θεοῦ τετελείωται» (Α΄ Ἰωάν. 2,5). Χαριτωμένος εἶναι ὁ ἄνθρω­πος τῆς ὑπακοῆς καί ἀγα­πη­τός ἀπό ὅλους. Ἡ προσήλωσή του στό νόμο τοῦ Θεοῦ τόν ἑνώνει μέ τό Χριστό καί ὡς δῶ­ρο τοῦ προσκομίζει τόν ἁγιασμό καί τή θεία Χάρη. Ἀ­πεναντίας ὁ παραβάτης καί ἀπει­θής, ἄν καί νομίζει ὅτι ζεῖ ἐλεύθερα, στήν οὐσία εἶναι δοῦλος τοῦ ἑαυτοῦ του καί τῆς ἁμαρτίας. Κατάληξη τῆς ἀπειθείας εἶναι ἡ περιπέτεια καί ὁ θάνατος. Σ΄ αὐτούς ἐνερ­­­γεῖ «ὁ ἄρχοντας τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος» (Ἐφεσ. 2,2), ὁ ὁποῖος τούς πα­ρα­κινεῖ νά πράτ­­τουν τό θέλημα τῆς σαρκός.

Πίστη τῶν ἀνθρώπων εἶναι, ὅτι κάθε παράβαση καί παρακοή πληρώ­νε­ται ἀκριβά. Τι­μωρός βέβαια δέν εἶναι ὁ Θεός τῆς ἀγάπης καί τῆς μα­κρο­θυμίας, ἀλλά ἡ ἐλεύθερη ἐπιλογή τοῦ ἀνθρώπου. Ὅσο ἀπομακρύνεται ἀπό τή σφαίρα τῆς θεϊκῆς προστασίας, τόσο ἐκτίθεται σέ κινδύνους καί πειρασμούς. Ὁ Θεός μᾶς ἀγαπᾶ ὅλους, σέβεται ὅμως τήν ἐλευθερία μας. Ἐκεῖ πού δέν τοῦ ἐπιτρέπουμε δέν εἰσέρχεται. Κρούει τή θύρα τῆς ψυ­χῆς μας καί περιμένει τή δική μας ἀνταπόκριση χωρίς νά παραβιάζει. Ἡ ἀθέ­τη­ση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ συνεπάγεται τήν ἀποστροφή τοῦ προσώπου του. Αὐτή εἶναι ἡ πιό δίκαιη ἀνταπόδοση καί τιμωρία.

Ὅταν ὁ Θεός ἀποσύρει τή Χάρη του, τότε ὁ ἄνθρωπος ἀπο­γυ­μνω­μέ­νος ἀπό τά «ὅπ­λα τῆς δικαιοσύνης» (Β΄ Κορ. 6,7) γίνεται ὑποχείριο τῶν ὀρ­γά­νων τῆς ἀνομίας. Τό βλέ­πουμε στήν καθημερινή πραγματικότητα. Τό δι­δα­σκόμαστε καί ἀπό τήν ἱστορία. Ὅ­σοι ἀπομακρύνθηκαν ἀπό τό Θεό κα­τα­στράφηκαν. Ἡ ζωή τους κατάντησε ἕνα μαρ­τύ­­ριο χωρίς κατάληξη. Μέ αὐτή τήν ἔννοια πρέπει νά λάβουμε «τό κρῖμα τοῦ Θεοῦ» (Ρωμ. 2,3). Ἡ ἀμετανοησία φέρνει τήν ὀργή. Ἡ ἐργασία τοῦ κακοῦ φέρνει τήν θλίψη καί τόν πόνο.

Χωρίς κανέναν δισταγμό μπορεῖ νά πεῖ κανείς ὅτι οἱ σημερινοί ἄνθρωποι εἶναι «τέ­κνα ὀργῆς» (Ἐφεσ. 2,3). Ἡ ἀπείθεια στό νόμο τοῦ Θεοῦ εἶναι τό κύριο χαρακτηρι­στι­κό τῆς ἐποχῆς μας. Ἔχουμε συμβιβαστεῖ μέ καινούργιες «θεότητες», πού κολακεύουν τή σάρκα καί τόν ἐγωισμό μας. Λησμονήσαμε τό χρέος μας ἀπέναντι στόν εὐεργέτη μας Θεό καί ἀγκαλιάσαμε ἐκεῖνον «τόν διάβολο» πού μέ ὕπουλο τρόπο ἀπεργάζεται τήν καταστροφή μας. Ἰσοπεδώσαμε τίς ἠθικές ἀξίες. Υἱοθετήσαμε νέα ἤθη καί νέα «ἰδα­νικά». Στρέψαμε τά νῶτα μας στό Θεό μέ ἀποτέλεσμα νά χάσουμε τόν προσανατο­λι­σμό μας. Διερωτᾶται κανείς: ποῦ ὀφείλονται ὅλα αὐτά τά φοβερά πού συμβαίνουν στόν κόσμο καθημερινά; Γιατί τόση βία, ἀπανθρω­πιά, ἀπάτη, διαφθορά, κακία; Γιατί τό­σες καταστροφές καί συμφορές; Τήν ἀπά­ντηση δίνει ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης: «ὁ μή ἔχων τόν υἱόν τοῦ Θεοῦ τήν ζωήν οὐκ ἔχει» (Α΄ Ἰωάν. 5,12). Μακριά ἀπό τή ζωή τοῦ Θεοῦ δέν ὑπάρχει ζωή. Ἐκεῖνος δίνει νόημα καί περιεχόμενο στή ζωή μας. Ἡ ἁμαρτία «ἀποκύει θάνατον» (Ἰακ. 1,15).

Ἀγαπητοί μου Χριστιανοί. Νά ἐπιδιώκουμε οἱ σχέσεις μας μέ τό Θεό νά εἶναι σχέσεις τέκνων πρός πατέρα. Αὐτή ἡ συγγένεια θά μᾶς βοηθεῖ νά ἐπιστρέφουμε ὅταν ἀτακτοῦμε, καί νά μετανοοῦμε ὅταν ἁμαρτάνουμε. Κι ὅταν ὁ Θεός μᾶς παιδαγωγεῖ, νά γνωρίζουμε ὅτι μᾶς παιδεύει γιά τό συμ­φέ­ρον μαςž ποτέ δέν μᾶς ἐκδικεῖται

Κυριακή Β των Νηστειών Ιερά Μητρόπολις Παροναξίας

   Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς (1296 – 1359) αποτελεί την μεγαλυτέρα θεολογική προσωπικότητα της υστεροβυζαντινής περιόδου.

          Εμορφώθη εις την γενέτειρά του Κωνσταντινούπολη εις τα εγκύκλια μαθήματα και την φιλοσοφία.

          Αν και ο Αυτοκράτορας Ανδρόνικος και ο συγκλητικός πατέρας του, τον προώριζαν δι΄ υψηλά αξιώματα, προετίμησε την άσκηση, καταλήξας τελικώς εις το Άγιον Όρος. Διά πρώτη φορά αντιμετώπισε τον Βαρλαάμ, όταν ο τελευταίος προέβαλε την αγνωστικίζουσα Θεωρία συνομιλών με εκπροσώπους της Δυτικής Εκκλησίας, «ότι δεν είναι δυνατόν να ομιλούμε μετά βεβαιότητος περί της εκ του Υιού εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος, εφ΄ όσον είναι αδύνατος η διείσδυσις του νου εις τας κινήσεις του ακαταλήπτου Θεού». Ο Άγιος Γρηγόριος αντέταξε, ότι τους Ορθοδόξους χωρίζουν από τους Λατίνους ουσιώδεις διαφορές και όχι ασήμαντα πράγματα ή ονόματα.

          Τήν Θεολογική αυτή αντίθεση ενέτεινε αργότερα η περί την «ασκητική» του διαφωνία, ως εκπρόσωπος των Ησυχαστών. Τας απόψεις του ενέκρινε και επικύρωσε διπλή Σύνοδος εις Κωνσταντινούπολη το 1341.

          Το 1347 εξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, εγκατεστάθη όμως πολύ αργότερον εμποδιζόμενος από τούς αντικαντακουζηνικούς ζηλωτές.

          Εις Θεσσαλονίκη κατάφερε να συμφιλιώσει τις πολιτικές μερίδες της πόλεως και συνέχισε τους Θεολογικούς του αγώνες με αντιπάλους τον Γρηγόριο Ακίνδυνον και Νικηφόρο Γρηγορά.

          Ένεκα της μεγάλης του δραστηριότητος εφυλακίσθη και αργότερον συνελήφθη ως αιχμάλωτος από Τούρκους πειρατές.

          Αξιομνημόνευτα είναι τα συγγράμματα του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά και τα οποία καταλαμβάνουν πέντε τόμους.

          Με τους ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ του, εκθέτει πως «το Άγιο Πνεύμα ως υπόστασις, εκπορεύεται εκ μόνου του Πατρός, ως ΧΑΡΙΣ δε εκπορεύεται και εκ του Υιού και εξ΄ εαυτού βεβαίως»

          Υπεστήριζε τον Θεολογικό Διάλογο μεταξύ Ανατολής και Δύσεως σε Δογματικά Θέματα.

          Γνωστοί είναι οι κατά Βαρλαάμ «Υπέρ των Ησυχαζόντων» λόγοι, και οι κατά Ακινδύνου και Γρηγορά αντιρρητικές του Ομιλίες.

          Το καλύτερο έργο του Παλαμά είναι τά 150 Κεφάλαια, εις τα οποία κατά τόν τύπον της ΑΣΚΗΤΙΚΗΣ του Γραμματείας, χαράσει τις απόψεις του επί Θεολογικών και ηθικών προβλημάτων.

          Οι ΟΜΙΛΙΕΣ του μαρτυρούν την μεγάλη του Θεολογική δύναμη και την ισχυρά εκκλησιαστική του συνείδηση.

          Φρονεί ότι υπάρχουν δύο ΣΟΦΙΕΣ. Η «Θεία» και η «κοσμική». Η Θεία εκπροσωπείται από την Θεολογία και η κοσμική από την Φιλοσοφία. Με την Φιλοσοφία κατορθώνεται η γνώση των όντων του κόσμου τούτου, της δε Θεολογίας έργο είναι η γνώση του «έσω ανθρώπου και του Θεού».

          Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ως ΗΣΥΧΑΣΤΗΣ ενδιαφέρεται να προσεγγίσει τον Θεό από τις ενέργειες του και τις σχέσεις του με τα δημιουργήματα Του, χωρίς να παραβλέπει πως ο Θεός είναι ακατάληπτος.

          Η ΟΥΣΙΑ του Θεού, διδάσκει, είναι κάτι, το οποίο, κανείς δεν μπορεί να πλησιάσει, να θεωρήσει και να εννοήσει. Είναι ξένο προς τα εγκόσμια και τα ανθρώπινα.

          Ο άνθρωπος είναι κτιστός, αποτέλεσμα της Θείας ενέργειας. Είναι κόσμημα της όλης δημιουργίας.

          Το σώμα του ανθρώπου είναι υλικό κτιστό. Η δε ψυχή του αν και είναι κτιστή παραμένει «αθάνατος»

          Ο άνθρωπος έχει τρείς βασικές δυνάμεις, τον νουν, τον λόγον και το πνεύμα.

          η Εικόνα του Θεού ανευρίσκεται σ΄ όλον τον άνθρωπο· Γι΄ αυτό και έχει την δυνατότητα να αναδειχθεί σε πνευματική προσωπικότητα, ΕΙΣ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟΘΕΟΝ. Αυτή είναι η φυσική κατάσταση του ανθρώπου.

          Όμως ο άνθρωπος καταχρώμενος του αυτεξουσίου του, απεμακρύνθηκε από τον Θεό, έχασε το Θείο πνεύμα και την μετοχή του στη Θεία δόξα. ένεκα αυτής της απώλειας «αποθνήσκει η ψυχή». Η νέκρωση της ψυχής του ανθρώπου, φέρει και νέκρωση του πνεύματος του ανθρώπου, που ζωοποιεί το Σώμα.

          Έτσι αποθνήσκει το σώμα.

          Αυτή είναι η «παρά φύση κατάσταση του ανθρώπου»

          «Τον πεσόντα άνθρωπον, άνθρωπον, ανώρθωσε ο ενανθρωπήσας Υιός του Θεού»

          Η ψυχή του ανθρώπου ΑΝΙΣΤΑΜΕΝΗ τώρα δια της εκ νέου αποκτήσεως του Θείου πνεύματος, γεύεται της εμπειρίας του Θείου Φωτός και της Θείας δόξης.

          Το φώς, που είδον οι Μαθητές εις το Θαβώρ, είναι αυτό το Φως, που βλέπουν οι καθαροί ησυχαστές ως προς την μέλλουσα πραγματικότητα, τότε, που θα έχει καταργηθεί ο Θάνατος του σώματος.

          Η Εκκλησίας μας, στο πρόσωπο του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, προσφέρει ένα θαυμαστό υπόδειγμα ορθοδόξου πιστού και ποιμένος, και συνάμα αποκαλύπτει, που μπορεί να οδηγηθεί ο Χριστιανισμός, όταν χάσει την πατερικότητά του, δηλ. την γνησιότητά του, Αμήν.

Η διακονία των Αγγέλων-Κυριακή Β Νηστειών Ιερά Μητρόπολις Κωνσταντιας και Αμμοχώστου

Η διακονία των Αγγέλων

Μέσα από την πιο πάνω αναφερόμενη περικοπή λαμβάνουμε αρχή για να αναλύσουμε το θέμα των Αγγέλων («προς τίνα δε των αγγέλων είρηκέ ποτε»).

Οι Άγγελοι

Η λέξη «Άγγελος» προέρχεται από το ρήμα αγγέλω = αναγγέλω, γνωστοποιώ. (Βασικό Ερμηνευτικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, Ν. Βαρμάζη, σ. 12 ) Οι άγγελοι είναι πνεύματα ασώματα, ελεύθερα σαρκικών κλίσεων και επιθυμιών. Μπορούν να προσλάβουν κάποιο σώμα αν χρειαστεί και να μας εμφανιστούν ως άνθρωποι. Η φύση τους είναι ασώματη, είναι άϋλες και λογικές υπάρξεις, υπερέχουν σε σοφία και δύναμη. (Π. Ν. Τρεμπέλας, Υπόμνημα εις την προς Εβραίους, τόμος Γ΄ , σ. 36). «Άγγελος είναι ουσία νοερή, αεικίνητη, αυτεξούσια, ασώματη, λειτουργός κατά χάρη.» (Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως, Ιωάννου Δαμασκηνού, εκδόσεις Πουρναρά, Θεσ/κη, σ.101)

Δημιουργία και αριθμός των Αγγέλων

Ο χρόνος δημιουργίας των αγγέλων έναντι του κτιστού κόσμου, μας είναι άγνωστος. Επικρατέστερη εκδοχή είναι η διατυπωθείσα από τους Πατέρες της Εκκλησίας μας, Γρηγόριο Ναζιανζηνό και Ιωάννη το Δαμασκηνό κατά τους οποίους, τα λογικά όντα είναι αρχαιότερα του υλικού κόσμου. (Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, 1962, στήλη 182). Το ότι δημιουργήθηκαν πριν από την υλική και αισθητή δημιουργία εξάγεται ως συμπερασμα από τους Πατέρες της Εκκλησίας μέσα από την αναφορά στο βιβλίο του Ιώβ: «Ότε εγενήθησαν άστρα, ήνεσάν με φωνή μεγάλη πάντες άγγελοί μου» (Ιώβ 38,7). Όταν ο Θεός δημιουργούσε τον έναστρο ουρανό οι άγγελοι ήδη ασκούσαν το έργο τους. Ο αριθμός των αγγέλων είναι αναρίθμητος. Ο Χριστός, κατά την ώρα της συλλήψεώς του αναφέρθηκε σε αριθμό αγγέλων «δώδεκα λεγεώνας» (Ματθ. 26,53), που θα μπορούσαν, αν αυτό ήταν το θέλημα του Θεού Πατέρα να τον σώσουν από το σταυρικό θάνατο. Και στο βιβλίο της Αποκαλύψεως αναρίθμητος αριθμός αγγέλων επιτελεί το έργο που τους αναθέτει ο Θεός.

Οι Άγγελοι στην Παλαιά Διαθήκη

Στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, στο βιβλίο της Γένεσης, στο 16ο (δέκατο έκτο) κεφάλαιο, στίχοι 7-15, γίνεται αναφορά της αποστολής αγγέλου με σκοπό την ενημέρωση της Άγαρ ότι είναι έγκυος με το παιδί του Αβραάμ. Ο άγγελος μάλιστα προφητεύει για το μέλλον του παιδιού της και ονοματίζει το τέκνο της ως «Ισμαήλ». Σε πιο κάτω κεφάλαιο, στο 19ο (δέκατο ένατο), δύο άγγελοι πορεύονται στην πόλη των Σοδόμων για να ειδοποιήσουν το δίκαιο Λωτ  να φύγει από την πόλη, αυτός και οι οικείοι του, γιατί είχαν εντολή από τον Κύριο να καταστρέψουν την πόλη των Σοδόμων.
Στο βιβλίου της Εξόδου στο 3ο (τρίτο) κεφάλαιο στίχοι 1-5, αναφέρεται ότι «άγγελος Κυρίου» -ως φωτιά- βγήκε από μια βάτο στην τοποθεσία όπου ο Μωϋσής έβοσκε τα πρόβατα του πεθερού του και μέσα από τη βάτο ακούστηκε η φωνή του Κυρίου να του λέει ότι ο τόπος όπου παρίσταται είναι ιερός, το γνωστό σε όλους περιστατικό της φλεγόμενης και μη καιγόμενης βάτου. Στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ, στο 1ο (πρώτο) κεφάλαιο, στίχοι 1-28, γίνεται αναλυτική περιγραφή των ταγμάτων των αγγελικών όντων που συνόδευαν ως ανεμοστρόβιλος και νεφέλη τον Κύριο, κατά την ημέρα την οποία ο Ιεζεκιήλ στέλνεται από τον Κύριο να προφητεύσει και να  ενημερώσει το λαό για την οργή του Κυρίου. Πολλά άλλα παραδείγματα μπορούμε να βρούμε μέσα από τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης στα οποία γίνεται αναφορά για την ύπαρξη και αποστολή των αγγέλων.

Οι Άγγελοι στην Καινή Διαθήκη

Οι άγγελοι εμφανίζονται σε πολλές περιστάσεις και μέσα από τα κείμενα της Καινής Διαθήκης για να μεταφέρουν μηνύματα του Θεού στον κόσμο. Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίζεται στον ιερέα Ζαχαρία μέσα στο ιερό του ναού του Σολομώντος, στα δεξιά του Θυσιαστηρίου του θυμιάματος για να του αναγγείλει τον ερχομό του υιού του, του Ιωάννη του Προδρόμου (Λκ. 1,11-18). Ο ίδιος Αρχάγγελος εμφανίζεται στην Παρθένο Μαρία να της αναγγείλει τον ερχομό του Κυρίου Ιησού Χριστού μέσω εκείνης (Λκ. 1,26-38). Άγγελος εμφανίζεται στον ύπνο του Ιωσήφ για να του εξαλείψει κάθε πιθανή αμφισβήτηση για την καθαρότητα της Μαρίας κατά τη σύλληψη του Ιησού (Μτθ. 1,20-21), για να του υποδείξει να κινηθεί προς την Αίγυπτο για τη σωτηρία του νεογέννητου Ιησού (Μτθ. 2,13–15) και για να τον πληροφορήσει για το πέρας του κινδύνου (Μτθ. 2,19-20).
 Για την ύπαρξη των αγγέλων μαρτυρεί και ο Ιησούς Χριστός μέσα από τα κανονικά ευαγγέλια, λ.χ. στο Μρκ. 8,38 αναφέρει το γεγονός της επανόδου του Θεού με τη συνοδεία των «Αγίων Αγγέλων», στο Λκ. 15,10 για τη χαρά την οποία αισθάνονται οι Άγγελοι στον ουρανό για τη μετάνοια ενός αμαρτωλού. Στο Λκ. 16,22 ο Ιησούς αναφέρει μία εκ των διακονιών των αγγέλων, την συνοδεία της ψυχής κατά την ώρα του θανάτου. Επίσης στο Ιω. 5,1-4 αναφέρεται η παρουσία Αγγέλου αποστελλομένου από το Θεό για να ταράξει το νερό και να παρασχεθεί η θεραπεία σε κάποιο ασθενή. Στην Ανάσταση του Κυρίου (Μτθ. 28,1-7) ενεργό ρόλο αναλαμβάνει ένας Άγγελος ο οποίος μετακινεί το βράχο από την είσοδο του μνήματος του Ιησού Χριστού και αναγγέλλει το ευαγγέλιο της Αναστάσεως στις Μυροφόρες  με σκοπό τη μεταφορά του μηνύματος στους Μαθητές Του. Πολλά είναι τα παραδείγματα και μέσα από την Καινή Διαθήκη και όχι μόνο, που πιστοποιούν την ύπαρξη των Αγγέλων.

Τα Τάγματα των Αγγέλων

Οι αγγελικές δυνάμεις χωρίζονται σε εννέα τάγματα, ιεραρχικά σε τρεις τριάδες. Τα τάγματα αυτά είναι τα εξής: α) Θρόνοι, β) Χερουβείμ, γ) Σεραφείμ, δ) Εξουσίες, ε) Κυριότητες, στ) Δυνάμεις, ζ) Άγγελοι, η) Αρχάγγελοι και θ) Αρχές. (Περί εκκλησιαστικής και ουράνιας Ιεραρχίας, Διονυσίου Αρεοπαγίτου Συγγράμματα, Πουρναρά, 2008, κεφάλαιο Στ΄, σ.240-243)

Το έργο των Αγγέλων

Περικλείοντας σε λίγες γραμμές το έργο των Αγγέλων μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής, είναι λειτουργικά πνεύματα και υπηρέτες του Θεού, ανυμνούν και δοξολογούν το Θεό, μαρτυρούν για την ύπαρξή Του και Τον διακονούν στο επίγειο έργο του ενισχύοντας την ανθρώπινη Του φύση και μεταφέρουν το θέλημά Του.
Όντως, στον Προφήτη Ησαΐα και στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, οι άγγελοι ανυμνούν ακαταπαύστως τον Τριαδικό Θεό με τον ύμνο: «Άγιος, Άγιος, Άγιος, Κύριος Σαβαώθ, πλήρης πάσα η γη της δόξης αυτού» (Ησ. 6,3), ή, κατά το βιβλίο της Αποκαλύψεως: «Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος ο Θεός ο παντοκράτωρ, ο ήν και ο ών και ο ερχόμενος» (Απ. 4,8). Εμείς επαναλαμβάνουμε τον ύμνο αυτό των αγγέλων κατά τη θεία λειτουργία.
Οι άγγελοι επίσης «φυλάγουν μέρη της γης και ηγούνται έθνη και τόπους, όπως διατάχθηκαν από τον Δημιουργό και οικονομούν αυτά που μας αφορούν και μας βοηθούν, αλλά κατά το θείο θέλημα και πρόσταγμα είναι πάνω από εμάς και πάντοτε κοντά στο Θεό». (Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως, Ιωάννου Δαμασκηνού, εκδόσεις Πουρναρά, Θεσ/κη, σ.103) Δηλαδή, ο κάθε άνθρωπος έχει το φύλακα Άγγελο του, ο οποίος τον συνοδεύει καθ’ όλη τη ζωή του. Είναι αυτός που θα συνηγορήσει για τη σωτηρία της ψυχής μας ενώπιον του θρόνου του Θεού κατά την ώρα της Κρίσεως. Είναι ο προστάτης και βοηθός μας στις δυσκολίες της ζωής μας και στον πνευματικό μας αγώνα, αυτός που χαίρεται όταν προσερχόμαστε ενώπιον του πνευματικού μας για να εξαγοράσουμε τις αμαρτίες μας και αυτός που λυπάται όταν αμαρτάνουμε.

Επίλογος

Αυτή την περίοδο που διανύουμε, την Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ας επαναλαμβάνουμε τακτικά την ευχή προς το φύλακα Άγγελό μας «Άγιε άγγελε, ο εφεστώς της αθλίας μου ψυχής και ταλαιπώρου μου ζωής μη εγκαταλίπης με τον αμαρτωλό» (Ωρολόγιον το Μέγα, Αποστολικής Διακονίας, σ.192) «... Κράτησον της αθλίας και παρειμένης χειρός μου και οδήγησόν με εις οδόν σωτηρίας»(ό.π.) ώστε να στεφθούμε άξιοι της χαράς της Αναστάσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Γένοιτο.

Κυριακή Β Νηστειών π. Γεώργιος Σούλος

ΚΥΡΙΑΚΗ Β΄ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

20-3-2011

Η Ευαγγελική περικοπή της σημερινής Β΄  Κυριακής των Νηστειών αναφέρεται στη θεραπεία του παραλυτικού της πόλεως Καπερναούμ, ο οποίος έφθασε κοντά στον Ιησού με ανορθόδοξο τρόπο, αφού χρειάσθηκε να τον κατεβάσουν από τη στέγη του κτηρίου, της συναγωγής που βρισκόταν ο Κύριος.

 Πράγματι, ο παράλυτος της Καπερνα­ούμ εφέρετο υπό τεσσάρων ανδρών, γιατί είχε πιστέψει, ότι μόνο αν έφθανε κοντά στο Ιησού, θα έβρισκε τη θεραπεία του. Ο σωματικά, αλλά μη ψυχικά παράλυτος, προσέρχεται στον Ιησού, όντως μετανοημένος, διακατεχόμενος από την αίσθηση της συγχωρήσεως και της ικεσίας προς τον Θεόν, η οποία φανερώνεται με το χάλασμα της οροφής του κτηρίου. Η οροφή ερμηνεύεται από τους Πατέρες, ότι  είναι ο νους, ο οποίος πρέπει να καθαρθεί, δια της μετανοίας, δηλαδή, της αλλαγής των σκέψεων,  δια να μπορεί να καθοδηγεί ορθά το σώμα.

Παράλληλα, η Εκκλησία, καθόρισε τη δεύτερη Κυριακή των Νηστειών, να τιμάται η μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ενός κορυφαίου Πατέρα της Εκκλησίας, ως προέκταση της πρώτης Κυριακής της Ορθοδοξίας, διότι όχι μόνο ο βίος του Αγίου Γρηγορίου, αλλά το συγγραφικό του έργο και η διδασκαλία του, ανύψωσε και αναστήλωσε το οικοδόμημα της Ορθοδοξίας.

Ο Άγιος Γρηγόριος  γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1296 απὸ γονείς εύπορους, μορφωμένους και εὐσεβεις. Διαθέτοντας σπάνια οξύνοια, έγινε νεότατος κάτοχος τόσο της «κατά κόσμον» σοφίας όσο και της «κατά Χριστόν». Μόλις εικοσάχρονος εγκατέλειψε τον κόσμο και ακλούθησε τον μοναχικό βίο. Κοιμήθηκε στις 14 Νοεμβρίου σε ηλικία 63 χρονών, από ασθένεια και αγιοποιήθηκε σύντομα. Το ιερό του λείψανο σώζεται σήμερα στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης.

Ως αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, επίσημα ήταν για δώδεκα χρόνια, αλλά μόνο στα μισά παρέμεινε, λόγω περιπετειών από τη δράση του, η οποία τον οδήγησε  μέχρι και φυλακή. Έλαβε μέρος στις Συνόδους του 1341 και 1347 και πολέμησε τις κακοδοξίες των δυτικόφρονων Βαρλαάμ και Ακίνδυνου. Έγραψε πολλά θεολογικά συγγράμματα, κυρίως δογματικά για να καταπολεμήσει τους αιρετικούς, όπως περί του Αγίου Πνεύματος, επιστολές στους αντιησυχαστές, καθώς επίσης και πάρα πολλά ομολογιακά κείμενα. Ο Άγιος Γρηγόριος χαρακτηρίζεται, ως ο θεολόγος της χάριτος του άκτιστου φωτός.

Η ουσιαστική προσφορά του Αγίου Γρηγορίου στην θεολογία είναι η διδασκαλία του στη διάκριση ανάμεσα στην ουσία και στην ενέργεια του Θεού. Δίδαξε ότι η ύπαρξη του Θεού συνίσταται: α) στην ουσία Του Θεού, η οποία είναι άκτιστη, ακατάληπτη και αυθύπαρκτη και ονομάζεται Θεότης και β) στις ενέργειες του Θεού, οι οποίες είναι μεν άκτιστες, αλλά καταληπτές. Άλλο λοιπόν, είναι η θεότης και άλλο είναι η βασιλεία, η αγιότητα, η παντοδυναμία, η ευσπλαχνία κ.ο.κ., του Θεού.

Ο άνθρωπος είναι η μίξη δύο διαφορετικών κόσμων που φανερώνει όλη την κτίση.  Θεωρεί ότι το σώμα του ανθρώπου δεν είναι πονηρό, αλλά αποτελεί κατοικία του νου, αφού μάλιστα καθίσταται και του Θεού κατοικία, έτσι μαζί με τη ψυχή καθιστά τον άνθρωπο ενιαίο και αδιάσπαστο σύνολο.  Η αναγέννηση του ανθρώπου έρχεται με το βάπτισμα, ενώ η ανακαίνιση με τη Θεία Ευχαριστία. Το Μυστήριο του Βαπτίσματος και της Θείας Ευχαριστίας είναι για τον άγιο Γρηγόριο τα δύο θεμελιώδη μυστήρια, της Θείας Οικονομίας.

Το ουσιωδέστερο στοιχείο της διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά συνίσταται στην ανύψωση του ανθρώπου, υπεράνω αυτού του κόσμου. Η εμπειρία της θεώσεως είναι δυνατή από εδώ με τη σύνδεση του ιστορικού με το υπεριστορικό, του χρονικού με το άχρονο. Το φως που είδαν οι μαθητές του Χριστού στο Θαβώρ, είναι η υπόσταση των αγαθών του μέλλοντος αιώνος και αποτελούν τις τρείς φάσεις του ενός και του αυτού πνευματικού γεγονότος, σε μια υπερχρόνια πραγματικότητα.

Ο άγιος Γρηγόριος στα κείμενά του μιλάει με δύο τρόπους για τον Τριαδικό Θεό. Στην αρχή του θεολογικού διαλόγου, που είχε με τον Βαρλαάμ, χρησιμοποιεί τη βιβλική ορολογία, μέσα από την οποία περνά την αποκαλυπτική του εμπειρία. Δηλαδή, κάνει λόγο για τον Πατέρα, που είναι αγέννητος, για τον Υιό, που γεννάται από τον Πατέρα, και για το Άγιο Πνεύμα, που εκπορεύεται από τον Πατέρα και πέμπεται δια του Υιού. Επίσης, μιλάει για τρία Φώτα που ορώνται από τον θεούμενο. Στην συνέχεια όμως των διαλόγων του, επειδή συνομιλεί με φιλοσοφούντας θεολόγους, κάνει λόγο για υπόσταση, για πρόσωπο, για ουσία και  για φύση. Κάνει, δηλαδή, μια πλήρη και ολοκληρωμένη ανάλυση του τρισυπόστατου της Θεότητος. Έτσι, μας δίνει ένα υπόδειγμα για το πώς μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τέτοια ζητήματα στους διαλόγους με τους ετεροδόξους.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο της παλαμικής θεολογίας, που πρέπει να εξάρουμε είναι ότι, ο Θεός έχει ουσία και ενέργεια. Πρόκειται, δηλαδή, για το μυστήριο της αδιαιρέτου διακρίσεως ουσίας και ενεργείας στο Θεό. Αυτή είναι η θεμελιακή διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, για την οποία έγινε πολύς λόγος. Όμως, η ενέργεια στον Θεό δεν πρέπει να εκλαμβάνεται απροσδιόριστα και αφηρημένα, αφού ο άγιος Γρηγόριος πολλές φορές κάνει λόγο για ενυπόσταστη ενέργεια. «Εκάστης υποστάσεως καθ’ εαυτήν ενεργούσης ιδία και η ενέργεια», γράφει.

Με άλλα λόγια η ενέργεια δεν ενεργεί ανεξάρτητα των υποστάσεων - προσώπων, αλλά υπάρχει και ενεργεί δια των υποστάσεων. Μέσα σε αυτήν την προοπτική κάνει λόγο επανειλημμένως στα έργα του και για «ενυπόστατο φως», το οποίο ενεργεί δια της υποστάσεως του Λόγου και λαμπρύνει και το σώμα, το οποίο προσέλαβε από την Υπεραγία Θεοτόκο και το θέωσε.

Η θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά δεν είναι θεωρητική, δηλαδή ο άγιος δεν επεδίωκε να αναφερθεί στο θέμα του Θεού, για να Τον ερευνήσει φιλοσοφικά, αλλά για να διδάξει τη σωτηριολογική ευεργεσία του Θεού προς τον άνθρωπο. Η θεολογία συνδέεται αναπόσπαστα με την Οικονομία, την Ανθρωπολογία και τη Σωτηριολογία. Μέσα από αυτήν την προοπτική μπορούμε να δούμε τα όσα λέγει περί του ανθρώπου, ως προσώπου.

Όλη η αναφορά του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά στο ανθρώπινο πρόσωπο δεν γίνεται απροϋπόθετα. Γνωρίζει σαφώς ότι ο άνθρωπος υφίσταται και αυτός ως υπόσταση - πρόσωπο αναλογικά και κατ’ οικονομία. Και αυτό, βέβαια, συμβαίνει γιατί υπάρχει χαώδης διαφορά μεταξύ θείας και ανθρώπινης υποστάσεως και ότι  δεν υπάρχει καμία ομοιότητα μεταξύ κτιστού και ακτίστου.

Εις ό,τι αφορά την αλληλοπεριχώρηση των υποστάσεων - προσώπων, ο Άγιος Γρηγόριος υποστηρίζει, ότι οι Τρείς Θείες υποστάσεις περιχωρούνται η μία μέσα στην άλλη «φυσικώς, ολικώς, αϊδίως και ανεκφοιτήτως», συγχρόνως όμως περιχωρούν η μία την άλλη «αφύρτως (αμίκτως) και ασυγχύτως». Δηλαδή υπάρχει ολοκληρωτική και αΐδια (παντοτινή) αλληλοπεριχώρηση, αλλά ταυτοχρόνως και ασύγχυτη. Όμως, μία είναι η ενέργεια των θείων υποστάσεων, η οποία προέρχεται από τον Πατέρα, προΐεται δια του Υιού και προφαίνεται εν τω Αγίω Πνεύματι.

Αυτό όμως, δεν συμβαίνει και με τις ανθρώπινες υποστάσεις. Δηλαδή, δεν μπορεί η κάθε ανθρώπινη υπόσταση να ζει και να ενεργεί μέσα στην άλλη υπόσταση, όπως συμβαίνει στην Αγία Τριάδα, διότι οι ανθρώπινες υποστάσεις είναι κτιστές, αλλά και λόγω της υπάρξεως του σώματος, το οποίο είναι και θνητό και παθητό. Επίσης, τα ανθρώπινα πρόσωπα, ενώ έχουν κοινή ουσία, εν τούτοις προέρχονται από διαφορετικά πρόσωπα - υποστάσεις.

Με άλλα λόγια, ενώ στον Τριαδικό Θεό, ο Υιός γεννάται από τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα, στα ανθρώπινα δεδομένα κάθε υπόσταση προέρχεται από διαφορετική υπόσταση, η οποία είναι η αιτία μιας άλλης, και αυτή αιτία κάποιας άλλης. Για παράδειγμα, ο Κάιν και ο Άβελ γεννήθηκαν από τον Αδάμ, αλλά τα παιδιά του Κάϊν και του Άβελ, ενώ έχουν την ίδια φύση του Αδάμ, γεννήθηκαν από άλλη υπόσταση. Επί πλέον η διαφορά φαίνεται και από το ότι η ίδια ενέργεια εκδηλώνεται σε όλους τους ομογενείς, αλλά όμως είναι ιδιαίτερη ενέργεια κάθε υποστάσεως, όταν ενεργεί καθ’ εαυτήν.

Μια άλλη θεολογική θέση, που δείχνει τη διαφορά μεταξύ θείων και ανθρωπίνων υποστάσεων, συνδέεται με τον τρόπο γεννήσεως και κοινωνίας κάθε υποστάσεως - προσώπου. Ο Υιός, ενώ γεννάται προπάντων των αιώνων από τον Πατέρα, εν τούτοις, μένει «αχωρίστως» και «αϊδίως» και «ανεκφοιτήτως» ενωμένος με τον Πατέρα, και έχει την ίδια φύση με τον γεννήσαντα. Όμως, δεν συμβαίνει το ίδιο με την ανθρώπινη υπόσταση, η οποία, ενώ γεννάται από ένα συγκεκριμένο πατέρα, εν τούτοις, μετά την γέννηση δεν εξακολουθεί να ζει μέσα στον γεννήσαντα πατέρα του.

Μια τρίτη θεολογική θέση, που δείχνει τη διαφορά μεταξύ των θείων και των ανθρωπίνων υποστάσεων, συνδέεται με τον θεολογικό όρο «συμβεβηκός». Συμβεβηκός είναι το γινόμενο και απογινόμενο, αυτό που εμφανίζεται και  αυτό που εξαφανίζεται, χωρίς να φθείρεται το υποκείμενο. Κάθε άνθρωπος μπορεί να αυξήσει την γνώση του. Αυτό όμως δεν συμβαίνει στις Θείες Υποστάσεις, αφού χαρακτηριστικό γνώρισμα της ακτίστου φύσεως είναι το, ότι δεν υφίσταται τροπή ή αλλοίωση, δεν γίνεται και απογίνεται. Άλλωστε η τροπή και η αλλοίωση, το γινόμενο και το απογινόμενο είναι γνώρισμα μόνο της κτιστής φύσεως.

Θα μπορούσε κανείς να αναφέρει πολλά παραδείγματα από την διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά περί του ανθρωπίνου προσώπου, όπως για παράδειγμα, το λεγόμενο προσωπείο, το οποίο συνδέεται με τον σκοτασμό του νου, και την διάχυσή του δια των αισθήσεων στο περιβάλλον.

Ένα άλλο είναι η πορεία του ανθρώπου από το «κατ’ εικόνα στο καθ’ ομοίωσιν». Αυτή η πορεία εκπληρώνει την υποστατική αρχή και την ολοκλήρωση του ανθρώπου. Είναι πορεία που απομακρύνει τον άνθρωπο από το προσωπείο και τον καθιστά πρόσωπο.

Συμπέρασμα

Προσπαθήσαμε, σήμερα στον περιορισμένο χρόνο του κηρύγματος, να προσεγγίσουμε με ψήγματα  τη διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, κυρίως για το πρόσωπο του Θεού και των ανθρώπων. Ως κεντρική ιδέα του θέματος ας είναι ότι, το πραγματικό πρόσωπο στη διδασκαλία του αγίου Πατέρα, είναι ο Θεός. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς μιλάει για το Θεό μέσα από τη δική του πνευματική εμπειρία, την αποκάλυψη του Θεού που δέχθηκε ο ίδιος, χρησιμοποιώντας βιβλικούς όρους. Όμως, για να αντιμετωπίσει και τους αιρετικούς της εποχής του, χρησιμοποίησε και τους όρους πρόσωπο, υπόσταση, ουσία, ενέργεια κλπ. Γνώριζε, βέβαια, ότι ο Θεός δεν ταυτίζεται απόλυτα με τους όρους αυτούς, αφού η εμπειρία υπερβαίνει την ορολογία.

Όπως έγραψαν οι μελετητές των έργων του, κέντρο της διδασκαλίας του είναι ο άνθρωπος. Η άκτιστη χάρη ή άκτιστη ενέργεια είναι η άμεση αποκάλυψη του Θεού και δίνει τη δυνατότητα της άμεσης ή προσωπικής θεοπτίας και κοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό. Για να συμβεί, όμως αυτό, απαιτείται η καθαρότητα της καρδιάς, του νου και της ψυχής. Για να ενεργήσει η χάρη του Θεού, χρειάζεται να προηγηθεί η μετάνοια, η αυτοκάθαρση και η ετεροκάθαρση της νόησης και της διανόησης του ανθρώπου.

Δίκαια και ορθά ο Άγιος Γρη­γό­ρι­ος ο Παλαμάς, ανα­δείχθη­κε, ως ένας εκ των Μεγίστων Θε­ο­λό­γων της Εκ­κλη­σί­ας, διότι κατόρθωσε να διασώσει,  να διαδώσει και να μεταδώσει αυθεντικά, τις ενέργειες και την ουσία του Άκτιστου Θεού, ανα­κε­φα­λαι­ώ­νοντας τους Αγίους Πα­τέ­ρες όλων των εποχών, ε­πα­να­δι­α­τυ­πώ­νοντας και ε­πα­νεκ­φρά­ζοντας την  ορθόδοξη πί­στη με τη δι­κή του γλώσ­σα, με τον δι­κό του τρό­πο, μέ­νον­τας σταθερά πι­στός στη θε­ο­λο­γι­κή  ομολο­γί­α των πα­τέ­ρων, διδάσκοντας πρωτίστως  τη δι­ά­κρι­ση ου­σί­ας και ενέρ­γει­ας εις τον Θε­όν, ονομάζοντάς την  «δι­ά­κρι­σιν θε­ο­πρε­πή και απόρ­ρη­τον», που είναι η προϋ­πό­θε­ση της θε­ώ­σε­ως του ανθρώπου.

Γι’ αυτό όρισε η Εκκλησία να τιμάται την Β΄ Κυριακή της Μ. Σαρακοστής, που είναι η αμέσως επόμενη Κυριακή της Ορθοδοξίας, της οποίας το οικοδόμημα ανοικοδόμησε και αναστήλωσε  με την  Αγιοπνευματική διδασκαλία του και τους πνευματοφόρους αγώνες του.

Εύχο­μαι ο βίος και η δράση  του Α­γίου  Γρη­γορίου  του Πα­λα­μά,  να γίνει οδοδείκτης  στη ζω­ή όλων μας. Κα­λό και ευλογημένο  το υ­πό­λοι­πο διάστημα  της Με­γά­λης Τεσσα­ρα­κο­στής.  Κα­λή Ανά­στα­ση!

Κυριακή Β των Νηστειών Ιερά Μητρόπολις Δημητριάδος και Αλμυρού

Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά
Ορθοδοξίας ο φωστήρ
Κατά τη σημερινή Β΄ Κυριακή των Νηστειών, αδελφοί μου, η
Εκκλησία μας προβάλλει μία εκ των πλέον σημαντικών μορφών της
Ορθοδόξου Θεολογίας και Ασκήσεως του 14ου αιώνος, τον Άγιο
Γρηγόριο Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης τον Παλαμά. Η υμνογραφία
της εορτής τον χαρακτηρίζει φωστήρα της Ορθοδοξίας, στήριγμα της
Εκκλησίας και διδάσκαλο, καλλονή των μοναστών, των θεολόγων
υπέρμαχο απροσμάχητο
1
.  Αυτά τα μοναδικά ιδιώματά του θα
προσεγγίσουμε, ψηλαφώντας την πορεία του βίου του.
Ο Άγιος Γρηγόριος υπήρξε «φωστήρας της Ορθοδοξίας», γιατί,
με τα Θεολογικά του έργα και τους Δογματικούς του αγώνες οδήγησε
την Εκκλησία να τον κατατάξει στην χορεία των Μεγάλων
Οικουμενικών Πατέρων και Διδασκάλων, δίπλα στους Καππαδόκες
Πατέρες του 4ου αιώνος. Η Θεολογία του δεν ήταν καρπός
ακαδημαϊκών αναζητήσεων και θεωρητικών προσεγγίσεων, αλλά
πήγαζε από την ζωή της ασκήσεως και της προσευχής που βίωνε, ως
Μοναχός, στο Άγιον Όρος και αλλού, από την εμπειρία της
Λειτουργικής ζωής, που απέκτησε ως Ιερεύς και Αρχιεπίσκοπος της
μεγαλωνύμου Θεσσαλονίκης και από τη γνώση του Θεού, που
απέκτησε όχι με την διάνοια ή το συναίσθημα, αλλά με την
Αγιοπνευματική εμπειρία και μετοχή στο φως, την ζωή και την δόξα
της Αγίας Σριάδος.
Ο Άγιος Γρηγόριος χαρακτηρίζεται «καλλονή των μοναστών»,
γιατί βίωσε την μοναχική ζωή και μάλιστα την ησυχαστική διάσταση
της ερημίας και της μόνωσης, αναμετρούμενος με τον εαυτό του και
αναζητώντας τον Θεό. ΢την διάρκεια της μοναχικής του ζωής
ασκήθηκε στον αγώνα της αδιάλειπτης προσευχής, που εκφράζεται με
την μονολόγιστη ευχή Κύριε, Ιησού Χριστέ, ελέησόν με. Με τη
συντομία της βοηθούσε το νου να συγκεντρωθεί στη καρδιά και να
προσηλωθεί στο Θεό. Με τη μεταφορά στη καρδιά γινόταν το όπλο του
εναντίον του διαβόλου. Η προσευχή αυτή γινόταν «έξις» και τον
συνέπαιρνε, έστω και αν το σώμα ασχολούνταν με οτιδήποτε άλλο.
Επειδή ήταν ένα με τη ζωή του ή μάλλον αυτή η ίδια η ζωή του, η
οποιαδήποτε φυσική εργασία δεν εμπόδιζε το νου του να προσεύχεται
αδιαλείπτως. Ο ίδιος, όπως και οι Ησυχαστές της εποχής του, αλλά και
οι Μοναχοί στην Ορθόδοξη πραγματικότητα, βίωνε την Παράδοση της
Εκκλησίας, ότι ο άνθρωπος, με την κάθαρσή του από τα πάθη,
                                               
1
Απολστίκιο Αγίοσ Γρηγορίοσ τοσ Παλαμάπροσεγγίζει τον Θεό και θεώνεται και αυτή  η θέωση συνιστά τη
σωτηρία του.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς υπήρξε  «στήριγμα και
διδάσκαλος της Εκκλησίας, απροσμάχητος υπέρμαχος των Θεολόγων».
Έζησε σε μια περίοδο κατά την οποία η ενότητα της Εκκλησίας και το
φρόνημα του λαού της επλήγησαν από την αίρεση του Βαρλαάμ από
την Καλαβρία και του μαθητού του Ακινδύνου, οι οποίοι δίδασκαν
πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει το Θεό και, ακόμα
περισσότερο, να ενωθεί μαζί Σου. Κατά τα λεγόμενα του Βαρλαάμ, ο
Θεός είναι «κλειστός στον εαυτό του» και δεν μπορεί να ενωθεί με
τους ανθρώπους. Επομένως, οι «ησυχαστές», οι μοναχοί δηλ. εκείνοι
που έλεγαν ότι μπορεί ο άνθρωπος να ενωθεί με το Θεό και να
φωτισθεί δεν ήταν Ορθόδοξοι. Ο Άγιος Γρηγόριος σε τρεις τοπικές
΢υνόδους στην Κωνσταντινούπολη2 αποκατέστησε την αλήθεια της
Ορθόδοξης Θεολογίας διδάσκοντας ότι ο Θεός δεν είναι δυνατόν να
κατανοηθεί από τον άνθρωπο, ως προς την ουσία Σου. Μπορεί, όμως,
να αποκαλυφθεί και ο άνθρωπος να κοινωνήσει μαζί Σου,  «διά των
Θείων ενεργειών». Με τη θέση αυτή, έκλεισε το πολυσύνθετο θέμα της
γνώσεως του Θεού.
Η γνώση του Θεού, αδελφοί μου, είναι το μεγάλο ζητούμενο για
όλους όσοι είμαστε μέλη της Εκκλησίας του Χριστού, είναι, θα
μπορούσαμε να πούμε, στόχος ζωής, που μπορεί να επιτευχθεί με τον
τρόπο που εισηγείται και προτείνει η Εκκλησία και περνά μέσα από
τους διαύλους του διαρκούς προσωπικού πνευματικού μας αγώνα. Δεν
είναι, όμως, προσωπικό μας κατόρθωμα, γιατί «ο Θεός γνωρίζεται μόνο
εν Αγίω Πνεύματι, γι’ αυτό, όποιος επιχειρήσει, εξ αιτίας της
υπερηφανείας του, να γνωρίσει τον ποιητή των όλων με τον νου του,
αυτός είναι τυφλός και ασύνετος»
3
.  Η ανθρώπινη γνώση, παρά την
εξέλιξη και τις κατακτήσεις της, περιορίζεται από τα συγκεκριμένα
όριά της και δεν αρκεί για να προσεγγίσουμε καν στην προοπτική της
γνώσης του Θεού, γιατί, «ο Θεός βλέπεται από εκείνους που μπορούν
να τον δουν, εφόσον έχουν τους οφθαλμούς της ψυχής ανοικτούς»
4
.
ΑΜΗΝ!

                                               
2
1341, 1347, 1351
3
Αρτιμ. Σωυρονίοσ «Ο Άγιος Σιλοσανός ο Αθωνίτης», σελ. 313
4
Άγιος Θεόυιλος Αντιοτείας, Προς Αστόλσκον 1,