Ἀνδρέου Κρήτης Περὶ τῆς ὑποθέσεως Τελώνου καὶ Φαρισαίου (σελ.118-129)

Κυριακὴ Τελώνου καὶ Φαρισαίου

Λουκ. ιη΄ 10-14

Ἀνδρέου Κρήτης

Περὶ τῆς ὑποθέσεως Τελώνου καὶ Φαρισαίου

(σελ.118-129)

Ἡ διὰ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου ὕλη οἷόν τι προγύμνασμα καὶ προοδοποίησις πρόκειται τοῖς βουλομένοις ἔρχεσθαι τῆς ἱερᾶς ταπεινότητος, τῆς πασῶν τῶν ἀρετῶν λαμβανομένης, αἷς ἡ κτῆσις τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ὄντως ἐνίδρυται, καὶ τῆς θεομισοῦς ἀλαζονείας ἀπέχεσθαι, τῆς πασῶν τῶν φιλοχρίστων ἀρετῶν παρατρεπούσης τὸν ἄνθρωπον.  Τίς οὖν οὐ ζηλώσει τὸν Τελώνην, καὶ τὴν ἐπιστροφὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν μεταμέλειαν, καὶ τοῦ Φαρισαίου οὐ ἀποσείσεται τὸν ὄγκον;  εἴπερ ἡ μὲν ταπείνωσις συνάπτεται τῷ Χριστῷ, ἡ δὲ ἀλαζονεία τῷ πεφρονηματισμένῳ  καὶ πλήρει ὄγκου δαίμονι. Ἡ ἀλαζονεία τὸ πρῶτον τῶν ἀγγέλων, ᾧἡ κλῆσις καὶ Ἑωσφόρος ἦν, πάντως διάβολον καθιστᾷ. Αὕτη τὸν γενάρχην Ἀδὰμ τοῦ παραδείσου ἐξωθεῖται·  «Καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων, καὶ ὕψωσεν ταπεινούς», «Κύριος ὑπερφάνοις ἀντιτάσσεται, καὶ ταπεινοῖς δίδουσι χάριν». Αὕτη κατατίθεται τὸν Φαραώ· «Εἶπεν ἅφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἔστι Θεός». Αὕτη τὸν Ναβουχοδονόσορα καταβάλλεται·  «Κυρίῳ γὰρ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις».  Καὶ· «Οὐ ποιήσεις οὐδὲν ὁμοίωμα». Εἱ καὶ τῷ μὲν ἡ νόσος λύεται, τῷ δὲ ἕξις γίνεται πάθος. Ὄντως πυρετός ἐστιν ἡ ὑπερηφανία, ὑποπίπτουσα τῇ αἰσθήσει τοῦ πυρέττοντος, φενῖτις δεινὴ εἰς πτῶσιν τὸν ἄνθρωπον παροξύνουσα, ὕδρωφ ἔμπλεως καὶ ἀέρος καὶ ὕδατος. «Τὶς γὰρ ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος Κυρίου; Ἀθῶος χερσί, καὶ καθαρός τῇ καρδίᾳ, ὅς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ ματαίῳ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ».  Τοιάτη ἦν ἡ τοῦ Τύρου ματαιότης καὶ ἀγερωχία, ἡ τὴν ἰκμάδα ἀποβαλλομένη τῆς χάριτος, γῆ ἄνικμος. Ἴστι γὰρ δήπου τοῦτου καὶ λόγῳ καὶ πείρᾳ, ὁ ἀλαζὼν οὐ δεῖται τῆς τελειωτικῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος καὶ διὰ τοῦτό ἐστιν ἄνικμος καὶ ξηρής, λείπεται τοῦ ζωτικοῦ θερμοῦ, καὶ τῆς ζωούσης ὑγρότητος. Ἐν τούτῳ κενῷ ὄντι δένδρῳ τὴν καλιὰν ἐργάζεται ὁ νυκτικόραξ διάβολος. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἡ ταπείνωσις τροφὸς ὑπάρχει τῶν ἀρετῶν, του Χριστιανικοῦ κάλλους, εὐσεβείας κεφάλαιον καὶ ἀρχὴ καὶ τέλος.  Τῶν παθῶν ἀναίρεσις, συντήρησις ὑδρότητος ἐν τῇ ρίζῃ τῆς πίστεως. Ἡ ταπεινότης σύνεστι τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ τῷ ἐλαύνοντι τὴν ἀνομίαν, ὡς ἔφη καὶ ὁ Ἰερεμίας καὶ ὁ Σολομών.  Ὄντως γὰρ «Ἀρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου». Αὕτη τὸν τελώνην κήρυκα ποιεῖται τοῦ Πνεύματος· ἡ δὲ ἀλαζονεία τὸν Φαρισαῖον κενὸν ἐργάζεται τύμπανον, μάτην ἀλαλάζον. Ὄντως ροιὰ Σοδόμων ἐστῖν ὁ ὑποκριτής, πέπων τὰ μὲν ἔξωθεν ὡραῖος, τὰ δὲ ἔνδοθεν σαπρός τε καὶ ἄχαρις. Ἀνέβη εἰς τὸ ἱερὸν ὁ Τελώνης, καὶ ἀνέβη καὶ σωματικῶς καὶ ψυχικῶς. Ἀνέβη εἰς τὸ ἱερὸν ὁ Φαρισαῖος σωματικῶς καὶ ψυχικῶς.  Ὁ μὲν γὰρ ἀνέβη τῇ ψυχῇ καταβαίνων διὰ τῆς ταπεινότητος· ὁ δὲ κατέβῃ τῇ ψυχῇ ἀναβαίνων διὰ τῆς ὑπερηφανείας.  Ὁ μὲν ἀνέβη ταῖς κατὰ τὸν Δαυΐδ ἀναβάσεσιν, ἐπιβὰς τῆς ὁδοῦ τῆς φερούσης εἰς τὸν παράδεισον· ὁ δὲ κατέβη καταβαίνων εἰ τὸν Ἐωσφόρων, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ὑπερηφανείας.  Ὁ μὲν ἀνέβη διὰ τῆς ἀναβάσεως καὶ ἐπιδόσεως εἰς τὰς ἀρετάς· ὁ δὲ κατέβη ἀπὸ τῶν ἀρετῶν, καὶ προσεπέλασιν ταῖς κακίας. Πολλοὶ εἰσέρχονται τῷ ἱερῷ, ἀλλ’ ὀλίγοι μετέχουσι τοῦ ἱεροῦ· οὐ γὰρ εἰσιν ἄξιοι του οἴκου τοῦ Θεου. Ὁ γὰρ ὑπερήφανος οὐ μένει ἐν τῇ ἀγάπῃ. Ὁ δὲ μὴ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐν τῷ Θεῷ οὐ μένει, κατὰ τὸν Ἰωάννην. Ὁ δὲ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ καὶ ἔστιν ναὸς Θεοῦ, κατὰ Παῦλον.  Ἐκεῖνοι κυρίως εἰσέρχονται τῷ ἱερῷ καὶ τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ, οἶς ἰδικῶς ἐνεγεῖ ὁ Θεὸς. Φωτίζει δὲ μόνους τοὺς νηπίους καὶ μικροὺς ὁ Θεὸς, κατὰ τὸν μουσουργέτην Δαβὶδ. «Ὅπου γὰρ ταπείνωσις, ἐκεῖ καὶ σοφία», κατὰ τὸν Σολομῶντα· σοφία πίστεως καί σοφία πράξεως. Ταύτης τῆς σοφίας ἐλείπετο ὁ Φαρισαῖος· ὄθεν καὶ ὑποκριτὴς ὤν εὐχαριστεῖ κατὰ μόνα τὰ ἔξωθεν τῷ Θεῷ, κατὰ δὲ τὰ ἔνδοθεν ἀχάριστος γίνεται τῷ Θεῷ.  Οὐ γὰρ τηρεῖ τὴν ἐντολήν, «Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν».   Ἦν ἀγαθὸν τὸ ρῆμα «Εὐχαριστῶ σοι», ἐπειδὴ οὐχ ἑαυτῷ ἀπεδίδου τὴν ἀρετὴν ὁ Φαρισαῖος, ὡς ἐνόμιζεν ὁ Ναβουχοδονόσωρ καὶ ὁ Σεμεΐας καὶ ὁ Πέτρος·  ᾖτινι ὑπερηφανείᾳ καὶ ὁ Ἑωσφόρος καὶ ὁ Ἀδὰμ περιέπεσον.  Ὅμως ηὔχετο ὅ οὐκ εἶχεν ἔχειν· καὶ εἰ γὰρ εἶχε διὰ τῆς ὑπερηφανείας ἀπώλειαν. Ὀφείλει γὰρ καὶ ὁ ἔχων ὁμολογεῖν μὴ ἔχειν, καὶ λέγειν, ὅτι «Ἀχρεῖος δοῦλός εἰμι», ἐπεὶ «Οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν». Ἀποβάλλεται ὄντος τὴν ἀγάπην ὁ μὴ ταπεινούμενος, καταφρονεῖ δὲ ὁ μὴ ἀγαπῶν.  Ὄντως ἀρχὴ παντὸς εἴδους ἁμαρτίας ἡ ὑπερηφανεία.  Ταύτῃ ἔπειτα φθόνος, τῷ φθόνῳ φόνος δι’ἥν ἔν ἐχθροῦ μοίρᾳ ὁρᾷ τὸν πατέρα ὁ Ἀβεσαλώμ, καὶ κτείνειν προάγεται.  Ὄντως ὁ κρύφιος κακὸς τοῦ φανεροῦ ἐστι χείρων, καὶ τοῦ διαβόλου οὐκ ἀπέοικε, δι’ ὄψεως τὸν πρωτόπλαστον φενοκίσαντος.  Διὰ τοῦτο ὁ φανερὸς φαῦλος δικαιοῦται, καὶ ἀφανὴς καταδικάζεται.   Τῷ μὲν γὰρ μόνη φαυλότης, τῷ δὲ καὶ ψεῦδος καὶ διαπάτη παρέπεται, καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἄκρας ἀληθείας ἀποδιώκεται.  Διὰ γὰρ τῆς ἀγάπης καὶ ὁ ἐκλεκτὸς προορίζεται, κατὰ τε τὸν Πέτρον Ἐπιστολῇ δευτέρᾳ καὶ τὸν Παῦλον πρώτῃ πρὸς Ἐφεσίους, καὶ τρίτῃ πρὸς Κολασσααεῖς, τὸ δὲ ἔχθος ἀποδοκιμάζει. Ἔγνων ὁ Τελώνης τὴν ἰδίαν ἁμαρτίαν, καὶ δεδικαίωται, τῆς ἁμαρτίας πόρρωθεν γενόμενος. Ὅθεν καὶ ζῇ κατὰ τὸν Ἰεζεκιήλ. Ἥτις ζωὴ καὶ τῷ Δαβὶδ παρηκολούθησεν, ὡς ἐμαρτύρει ὁ Ναθάν, Οὐκ ἔγνω τὴν ἰδίαν ἁμαρτίαν ὁ Φαρισαῖος, καὶ τῆς ζωῆς πόρρωθεν γίγνεται. Καὶ σκόπει καλῶς δεύτερον τὴν εὐαγγελικὴν ρῆσιν· «Ἄνθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι, ὁ εἷς Φαρισαῖος καὶ ὁ δεύτερος Τελώνης».   Εἰς παράδειγμα καὶ τύπον τῶν ἀνθρώπων τῶν δικαιούντων ἑαυτούς, ἐξουθενούντων δὲ τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἔθηκεν τὸν Φαρισαῖον Κύριος εἰς δεῖγμα τῶν ὑπερηφάνων, τὸν δὲ Τελώνην, ἔθηκεν εἰς παράδειγμα τῶν ἁμαρτανόντων ἀνθρώπων, καὶ μετὰ συντετριμμένης καρδίας τὰς προσευχὰς καὶ ἐξομολογήσεις ποιούμενων, ἵνα διδάξῃ πάντας τὴν μὲν ὑπερηφάνειαν μισεῖν, τὴν δὲ ταπείνωσιν ἀγαπᾷν. Καὶ δείκνυσι καθαρῶς ἀπὸ ταύτης τῆς παραβολῆς ὁ Χριστὸς, ὅτι ἡ μὲν δικαιοσύνη καὶ ἀρετὴ μεγάλη ἐστί, καὶ πλησίον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον ἵστηστιν· ὅταν δὲ τὴν ὑπερηφανείαν προσλάβηται, εἰς τὸν κατώτατον βυθὸν ἀπορρίπτει τὸν ἄνθρωπον.   Τοῦτο γὰρ καὶ πέποθεν ὁ Φαρισαῖος, καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς αἰτίας κατεκρίθη, καὶ εἰς ἀπώλειαν ἐξώκειλεν. Ἡ δὲ ἀδικία καὶ ἡ ἀμαρτία βδελυκτή ἐστι καὶ μισητή, καὶ πάσης κακίας βαρυτέρα, καὶ μακρύνει τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ.  Ἀλλὰ ἡ ταπείνωσις διὰ τῆς μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως δικαιοῖ τοῦτον καὶ σωτηρίας ἀξιοῖ, καὶ πλησίον φέρει καὶ ἵστησι τοῦ Θεοῦ.  Τοῦτο εὗρεν ὁ Τελώνης, καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς αἰτίας ἐδικαιώθη, καὶ σωτηρίας ἠξίωται. «Ὁ Φαρισαῖος σταθείς, πρὸς ἑαυτὸν εἶπεν· Ὁ Θεὸς, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι». Βαβαὶ τῆς ὑπερηφανείας Κύριος καὶ Ἡσαΐας ὀλογωρεῖ ὡς καταγούσης εἰς Αἴγυπτον, καὶ θάρσος ἐχούση τοῦ Φαραώ, καὶ σκιὰν τῆς Αἰγύπτου, καὶ μνήμης ἀπλώλειαν μετ’ ἤχον, κατὰ τὸν ἱεροψάλτην Δαβίδ, καὶ μὴ μνήμης ἀϊδιότητα.  Βαβὰι τοῦ φιλολοιδόρου στόματος, κατὰ τὸ ἕκτον τῶν Παροιμιῶν· «Οὐκ εἰμί, φησίν, ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅπραγες, ἄδικοι καὶ μοιχοί, ἤ καὶ ὡς οὗτος  ὁ Τελώνης». Ἀρχὴ τῆς ὑπερηφανείας ἡ ὕβρις φαίνεται.  Ὁ γὰρ διαπτύων τοὺς ἄλλους, καὶ μηδὲν τούτους ἠγούμενος, ἀλλὰ τοὺς μὲν πτωχούς, τοὺς δὲ δυσγενεῖς, τοὺς δὲ ἀμαθεῖς καὶ ἰδιώτας ὑπολαμβάνων, τοὺς δὲ ἀδίκους καὶ ἁμαρτωλούς, ἐκ τῆς ὕβρεως ταύτης παρασύρεται καὶ μόνον ἑ αυτὸν οἴεται εἶναι σοφόν, συνετόν, εὐγενῆ, πλούσιον, δυνατόν, δίκαιον, καὶ πάντων ἀνθρώπων ὑπέρτερον καὶ ἔστιν ἡ ὕβρις ὑπερηφανείας ἀρχή, καὶ ἡ ὑπερηφάνεια κακὸν τῆς ὕβρις ἔκγονον.  Διὰ τοῦτο καὶ ἡ διαβόητος ἡμέρα Κυρίου τὴν ἐκδίκησιν ποιήσει ἐπὶ πάντα ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον· αἱ γὰρ συγγενεῖς ἁμαρτίαι ὁμοτρόπως κολάζονται. Ἔδειξεν ὁ Φαρισαῖος καὶ τῷ σχήματι αὐτοῦ καὶ τῇ στάσει τὴν ἔπαρσιν ἥν εἶχε, καὶ τὴν ἀλαζονείαν.  Καὶ οἱ μὲν λόγοι αὐτοῦ ἐξ ἀρχῆς ἦσαν εὐγνώμονες. Ἔλεγε γὰρ «Ὁ Θεὸς, εὐχαριστῶ σοι».  Μετὰ ταῦτα δὲ ὅσα εἶπε πάσης ἀλαζονείας καὶ ὑπερηφανείας ἦσαν πεπληρωμένα. Οὐ γὰρ εἶπε· Σὺ μὲ ἐποίησας, Κύριε, καὶ διὰ τῆς βοηθείας τῆς σῆς ἐλευθεροῦμαι πάσης ἀδικίας καί ἁρπαγῆς, καὶ τῶν ἄλλων κακῶν· «Τί γὰρ ἔχεις, φησίν, ὅ οὐκ ἔλαβες;» Ἀλλὰ πάντα κατορθώματα ἐξ ἰδίας δυνάμεως ἐλογίζετο κατορθῶσαι.  Πᾶς δὲ ἄνθρωπος ἐχέτο πληροφορίαν, ὅτι χωρὶς τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας οὐ δύναται, οὐδὲ ἰσχύει κατορθῶσαί τι ἀγαθόν·  «Χωρὶς γὰρ ἐμοῦ, φησὶν ὁ Χριστός, οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν».   Καὶ ὁ Προφήτης· «Ἐὰν μὴ Κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες». Καὶ ὁ Ἀπόστολος·  «Οὐ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ».  Καὶ, «Οὐκ ἐγὼ δὲ, ἀλλ’ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, ἡ σὺν ἐμοί».  Καὶ, «Ὁ Θεὸς ἐστιν ὁ ἐνεργῶν, ἐν ἡμῖν καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν.» Καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν Τελώνης κῆπος ἦν τοῖς πνευματικοῖς ὕδασιν ὑποβρύχιος, ὁ δὲ Φαρισαῖος δρῦς ἦν ἄφυλλλος, κατὰ τὸν Ἡσαΐαν καὶ τὸν Σολομῶντα. Εἰ γὰρ καὶ τῷ αυτεξουσίῳ τετιμήμεθα τῆς προαιρέσεως, ἀλλ’ ὅμως, ἐκτὸς τῆς ἄνωθεν συμμαχίας οὐδὲν τῶν ἀνδραγαθημάτων ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ βίου ἐπιτελέσαι δυνάμεθα. «Οἶδα γάρ, φησὶν ὅτι οὐ τοῦ ἀνθρώπου ἡ ὁδὸς αὐτοῦ, οὐδὲ πορεύεται ἀνὴρ κατορθῶσαι πορείαν αὐτοῦ».   Μὴ οὖν ἑαυτοῖς λογιζώμεθα τῶν ἀγώνων τὰ τρόπαια.  Ἡμέτερον γὰρ τὸ προελέσθαι μόνον τὰ κρεῖττων καὶ σπουδάσαι, Θεοῦ δὲ τὸ εἰς ἔργον ἀγαγεῖν τὴν ἀγαθὴν ἐπιθυμίαν καὶ ἔφεσιν, τῷ μηδὲ φύσει τὸ δύνασθαι ἔχοντι, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς χάριτος λαμβάνοντι λέγειν, ὅτι «Δύναμαι». Τοῦτο κόμπος καὶ καύχησις· «Τὶ γὰρ ἔχεις, φησίν, ὅ οὐκ ἔλαβες; εἰ δὲ καὶ ἔλαβες, τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών;» «Νηστεύω δὶς τοῦ Σαββάτου, ἀποδεκατῶ δὲ πάντα ὅσα κτῶμαι» Ἐπειδὴ γὰρ κατηγόρησε τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων καὶ τοῦ Τελώνου ὁ Φαρισαῖος, ὅτι μοιχοί εἰσι καὶ ἅπραγες· αὐτὸς πρὸς μὲ τὸ τῆς μοιχείας πάθος τὴν νηστείαν ἠλαζονεύσατο· ἐπειδὴ ἀπὸ τῆς τρυφῆς γίνεται ἡ πορνεία· κόρος γὰρ πατὴρ ὕβρεως, καὶ πορνεία ἐκ πλησμονῆς· ὁ Φαρισαῖος δὲ τὸ σῶμα διὰ νηστείας κατατήκων, πολὺ ἀπέχειν ἐκαυχᾶτο τῶν τοιούτων παθῶν. Ἐνήστευον δὲ οἱ Φαρισαῖοι δὺο ἡμέρες τῆς ἐβδομάδος, δευτέραν καὶ πέμπτην. Πρὸς δὲ τό, «Ἅρπαγες καὶ ἄδικοι» ἔλεγεν ὁ Φαρισαῖος, «Ἀποδεκατῶ πάντα ὅσα κτῶμαι».  Τοσοῦτον γὰρ ἐνεκαυχήσατο ἐναντιοῦσθαι τῇ ἁρπαγῇ καὶ τῇ ἀδικίᾳ, ὥστε καὶ τὰ ἑαυτοῦ ἑτέροις διδόναι.  Οἱ γὰρ Ἑβραῖοι ἐδίδοσαν τῶν ὄντων ἁπάντων «δεκάτην μίαν», καὶ μετὰ τὴν τρίτην· καὶ αἱ τρεῖς συντεθειμέναι δεικνύουσιν, ὅτι τὸ τρίτον τῆς οὐσίας αὐτῶν ἐδίδου.  Ἀλλὰ καὶ τὰς ἀπαρχὰς καὶ πρωτοτόκια, καὶ ἕτερα πλείονα παρεῖχον τῶν ὄντων ὑπὲρ ἁμαρτημάτων, τὰ ὑπὲρ καθαρισμοῦ, τὰ ἐν ἑορταῖς, τὰ ἐν ταῖς τῶν χρεῶν ἀποκοπαῖς, καὶ ταῖς τῶν δούλων ἀφέσεσι, καὶ τοῖς δανείσμασιν τοῖς ἀπηλλαγμένοις τόκου. Ταῦτα δὲ  πάντα συντεθειμένα καὶ συναριθμούμενα, τὸ ἥμιση τῆς οὐσίας διδοὺς ἀνθρώποις, οὐδὲν μέγα ἐργάζεται ἐπαιρόμενος καὶ ἀλαζονευόμενος, καὶ ταῦτα τοῦ Εὐαγγελίου λέγοντος·  «Ἐὰν μὴ πειρσσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐκ εἰσλεύσεσθε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν». «Ὁ δὲ Τελώνης μακρόθεν ἐστώς, οὐκ ἤθελεν, οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοῦς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπᾶραι, ἀλλ’ ἔτυπτεν εἰς τὸ στῆθος αὐτοῦ, λέγων·  Ὁ Θεὸς, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ.  Λέγω ὑμῖν, κατέβη οὗτος δεδικαιωμένος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ· ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτῶν ταπεινωθήσεται, ὁ δε ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται».  Εὐχόμενος ὁ Τελώνης, καὶ ἔργα μὴ ἔχων ἀγαθά, οὐδὲ ἀπαριθμῆσαι ταῦτα ἠδύνατο, ὥσπερ ὁ Φαρισαῖος ἀλλ’ ἔτυπτε τὸ στῆθος,καὶ τὴν καρδίαν ἐμάστιζε, καὶ μετὰ συντριβῆς καὶ κατανύξεως ἔλεγε· «Ὁ Θεός, ἰλάσθητί μοι τῷ ἁματωλῷ».   Διὰ τοῦτο καὶ  ἵλεων εὑρίσκει τὸν ἐλεήμονα, καὶ εὐδιάλλακτον Κύριον.  Πάντων γὰρ τῶν ἁμαρτημάτων καθαιρετική ἐστιν ἡ ταπεινοφροσύνη, ἡ δὲ ὑπερηφανία ἀφανίζει πάσας τὰς ἀρετάς· ὅτι πάσης ἁμαρτίας καὶ κακίας μείζων ἐστὶ καὶ βαρυτέρα.  Κρεῖσσον ἁμαρτάνοντας ἐπιστρέφειν καὶ ταπεινοῦσθαι, ἤ κατορθοῦντας ἐπαίρεσθαι.  Ὁ Τελώνης τὰ ἁμαρτήματα ἀπεδύσατο, δεξάμενος τὴν τοῦ Φαρισαίου κατηγορίαν μετὰ πραότητος καὶ ὑπομονῆς καὶ ὁ Φαρισαῖος ἀπὸ δόξης εἰς τὸ τὴς ἀτιμίας κατέπεσε βάραθρον, δικαιώσας ἑαυτόν, καὶ κατηγορήσας τοῦ Τελώνου, καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων.  Ὁ Τελώνης ἀπὸ τῆς ἐπονειδίστου ζωῆς καὶ τῆς ἁμαρτίας, εἰς τὴν μακαρίνα ἐπανῆλθε ζωήν καὶ κατάστασσιν· ὁ δὲ Φαρισαῖος ἐταπεινώθη ἐξ ὄγκου καὶ τῆς ἐπάρσεως. Δύο γὰρ ἀπατοῦμεθα πάντες ἄνθρωποι, τὸ καταγινώσκειν τῶν οἰκείαν ἁμαρτημάτων, καὶ τὸ τοῖς ἑτέροις ἀφιέναι ἁμαρτήματα.  Ὁ γὰρ τὰ αὐτὰ (αὐτοῦ) βλέπων ἁμαρτήματα, συγγνωμικώτερος γίνεται τοῖς ἑτέροις· ὁ δὲ κατακρίνων ἑτέρους, ἑαυτὸν κατακρίνει,καὶ καταδικάζει, καὶ εἰ πολλὰς κέκτηται ἀρετάς.  Ὄντως μέγα ἐστὶ τὸ μὴ κατακρίνεις ἑτέρους, ἀλλ’ ἑαυτούς, ἀδελφοί.  Ἡμεῖς δὲ, τὰ ἑαυτῶν ἀφέντες ἁμαρτήματα, ἑτέρους μᾶλλον κατακρίνομεν, ἄλλους ἐξετάζομεν, οὐκ εἰδότες ὅτι, εἰ καὶ πάντων ἧμεν δικαιότεροι, ἑτέρους δὲ κατακρίνομεν, ὑπεύθυνοι γινόμεθα, καὶ τῆς αὐτῆς ἐσμεν ἄξιοι τιμωρίας καὶ κολάσσεως, ἧς καὶ ὁ κρινόμενος ἄξιός ἐστιν· «ᾯ γὰρ κρίματι κρίνετε, φησί, τούτῳ καὶ κριθήσεσθε».  Ὁ γὰρ πορνεύων ἐντολὴν παραβαίνει, καὶ ὁ κρίνων τὸν πορνεύοντα.  Ὥστε καὶ ἀμφότεροι θείαν ἐντολήν παραβαίνουσιν, καὶ ὁ πορνεύων καὶ ὁ κρίνων. Ἀλλὰ μεταθώμεθα τὴν εἰς ἑτέρους ἐξέτασιν καὶ πολλυπραγμοσύνην εἰς ἑαυτούς μᾶλλον, ἀγαπητοί.   Καὶ ἐὰν ἴδωμέν τινας ἁμαρτάνοντας, ἡμεῖς τὰ ἑαυτῶν ἁμαρτήματα πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχωμεν, καὶ χείρω τὰ ἡμέτερα λογιζώμεθα, ἤ τὰ τῶν ἑτέρων.  Οἱ γὰρ ἁμαρτήσαντες, ἐν τῇ ὥρᾳ ἴσως τῆς ἁμαρτίας μετενόησαν, ἡμεῖς δὲ πάντοτε μένομεν ἀδιόρθωτοι, κατακρίνοντες καὶ ἑτέρων ἐξετάζοντες.  Ὁ Λὼτ ἐκεῖνος ἐν Σοδόμοις οἰκῶν οὐδένα κατέκρινε, οὐδενὸς κατηγόρησε. Διὰ τοῦτο δεδικαίωται, καὶ ἀπὸ τοῦ πυρὸς διεσώθη καὶ τῆς πανωλεθρίας, ἧς οἱ Σοδομῖται κατεδικάσθησαν.  Ταπεινωθέντες οὖν καὶ ἡμεῖς ἑαυτοὺς κατακρίνωμεν, ἑαυτοὺς καταισχύνωμεν, ἵνα ἀκατάκριτοι ὑ ψ η λ ο ὶ γενώμεθα. Ἀγαπήσωμεν τὴν ταπεινοφροσύνην.   Διὰ ταύτης ὁ Τελώνης ἐδικαιώθη, καὶ τὸ φορτίον τῶν ἁμαρτημάτων ἀπέθετο.  Μισήσωμεν τὴν ἔπαρσιν, ὅτι ὁ Φαρισαῖος διὰ ταύτης κατεκρίθη, καὶ τὰς ἀρετὰς ἄς εἶχεν ἀπώλεσιν. Ὁ Φαρισαῖος μὴ καλῶς τὸ καλὸν διαπραξάμενος κατακέκριται.  Ὁ Τελώνης ὡς καλῶς τὰ μὴ καλὰ τῶν ἔργων ἀποσεισάμενος, δεδικαίωται.  Ἐπέβλεψε γὰρ ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸν στεναγμὸν τοῦ Τελώνου, καὶ τὴν αὐτοῦ συντριβήν, καὶ τὰς κατὰ τοῦ στήθους τύψεις καὶ προσδεξάμενος τό, ἱλάσθητι, μετὰ τοῦ Ἄβελ αὐτὸν ἐδικαίωσεν.   Τὰς δὲ θυσίας, καὶ τὰς ἀρετάς, καὶ τὰ κατορθώματα Φαρισαίου ὡς μεγαλαύχου καὶ ὑπερηφάνου ἐβδελύξατο καὶ ἀπώσατο· καὶ ὡς τὸν ἀδελφοκτόνον Κάϊν κατεδίκασεν αὐτὸν ἀπὸ ταύτης τῆς αἰτίας. Μάθωμεν, ἀδελφοί, καὶ διδαχθῶμεν, καὶ μεγάλα ἐργαζώμεθα κατορθώματα.   Τούτων ἔνεκεν μὴ ἐπαιρώμεθα.  Καὶ ἐὰν ἀγαθοὶ γενώμεθα, δίκαιοι καὶ ἐπιεικεῖς καὶ συμπαθεῖς καὶ ἐλεήμονας· ἀλλὰ καὶ οὕτως ταπεινούμεθα, καὶ μὴ ὑπεροψίαν καὶ ἀλαζονείαν ἔχωμεν, μήποτε τοὺς καμάτους ἡμῶν καὶ τοὺς πόνους ἀπολέσωμεν».  Ὅταν γάρ, φησίν, ταῦτα πάντα ποιήσητε, λέγει Κύριος, λέγετε ὅτι ἀχρεῖοι δοῦλοί ἐσμεν.  Ὅ ὀφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν».  Ἀναγκαῖον γὰρ καὶ ἀπαραίτητον χρέος ἐστί, προσφέρειν ἠμᾶς τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ τὴν δουλικὴν ταπείνωσιν, τὴν ὑπομονήν, τὴν ὑποταγή, τὴν εὐπείθειαν, τὴν εὐγνωμοσύνην, τὴν εὐχαριστίαν, καὶ μεγαλύνειν καὶ προσκυνεῖν τὸ θέλημα αὐτοῦ τὸ πανάγιον, καὶ μὴ δάκνεσθαι ταῖς παρ’ ἑτέρων λοιδορίας καὶ ὕβρεσι, μήτε ἄχθεσθαι τοῖς πειρασμοῖς, μήτε δυσχεραίνειν ὀνειδιζόμενοι, ὅτι καὶ ἀπὸ τούτων πολλὴν καρπούμεθα τὴν ὠφέλειαν. Μάθωμεν καὶ γνῶμαι, ἀδελφοί μου, τὴν τῆς ταπεινώσεως δύναμιν καὶ ἰσχὺν καὶ βοήθεια. Μάθωμεν τῆς ἐπάρσεως τὴν καταδίκην καὶ τὴν ζημίαν καὶ τὴν ἀπώλειαν, τοῦ Βεεμώθ τὴν σκιάν, κατὰ τὸν Ἰώβ, ἐν τοῖς ὑγροῖς τόποις, κἄν τῷ καλάμῳ, τὴν ἐκτροπὴν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθείας, καὶ τοῦ φωτὸς τῆς δικαιοσύνης. Καὶ ἐπειδὴ μέγα ἀγαθόν ἐστι μετάνοια καὶ ἐξομολόγησις, καὶ ἡ συντριβή, καὶ τὰ δάκρυα, καὶ οἱ ἐκ βάθους στεναγμοί, καὶ ἡ κατάνυξις· διὰ τοῦτο, παρακαλῶ. ἑξομολγεῖσθε τῷ Θεῷ συνεχῶς, καὶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῷ ἐκκαλύπτετε.  Εἰ γὰρ ἀναπτύσσωμεν τὸ συνειδὸς ἡμῶν, καὶ δεικνύωμεν αὐτῷ τὰ τραύματα τῶν ψυχῶν ἡμῶν, καὶ ἑτέρους οὐ κρίνομεν, οὐδὲ ἐκθηριούμεθα πρὸς τὰς τῶν πλησίον ὕβρεις, οὐδὲ λυπούμεθα διὰ τοὺς ὀνειδισμούς καὶ τὰς ἀδικίας αὐτῶν, ἵλεως ἡμῖν γενήσεται ὁ φιλάνθρωπος Κύριος, καὶ τὰ τῆς συμπαθείας αὐτοῦ, καὶ τῆς εὐσπλαχνίας κεράσει φάρμακα, καὶ ἐπιθήσει καὶ ἀτρεύσει ἡμᾶς.  Δείξωμεν τὰ ἁμαρτήματα τῷ μὴ ὀνειδίζοντι Δεσπότῃ, ἀλλὰ θεραπεύοντι· κἄν γὰρ σιγήσωμεν ἡμεῖς, ἐκεῖνος ἅπαντα γινώσκει.  Εἴπωμεν τοίνυν τὰ ἡμῶν ἁμαρτήματα, ἀδελφοί, καὶ ἐξομολογησώμεθα καθαρῶς, τῷ Κυρίῳ ἵνα κερδαίνωμεν τὴν τούτου συμπάθειαν.  Ἀποθώμεθα ἐνταῦθα τὰ ἁμαρτήματα, ἵνα καθαροὶ γεγονότες καὶ ἕτοιμοι ἀπέλθομεν ἐκεῖσε, καὶ εἰσαχθῶμεν παρὰ τοῦ δικαίου Κριτοῦ εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἀτελεύτητον καὶ ἀΐδιον, καὶ κληρονομήσωμεν τὰς μελλούσας ἐκείνας καὶ ἀκηράτους μονάς, καὶ τὴν ἀδαπάνητον τρυφὴν καὶ ἀπόλαυσιν.  Ὧν καὶ τύχοιμεν πάντες ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμή.

Ἡ παραβολὴ τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου εἶναι σὰν προάσκηση καὶ προετοιμασία, γιὰ ὅσους θέλουν νὰ κατακτήσουν τὴν ἱερὴ ταπείνωση –πού εἶναι ὅλων τῶν ἀρετῶν ἡ βάση, ὅσων ἡ ἀπόκτηση θεμελιώνει τὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν- καὶ ν’ ἀποφύγουν τὴ θεομίσητη ἀλαζονεία, ποὺ ἐκτρέπει τὸν ἄνθρωπο ἀπ’ ὅλες τὶς φιλόχριστες ἀρετές.  Ποιός δὲ θὰ ζηλέψη τὸν Τελώνη, τὴν ἐπιστροφὴ καὶ τὴ μετάνοια του καὶ δὲ θ’ ἀποτινάξη τὴν περηφάνεια τοῦ Φαρισαίου, ἄν ἡ ταπείνωση συνδέεται μὲ τὸ Χριστὸ καὶ ἡ ἀλαζονεία μὲ τὸ φαντασμένο γεμᾶτο περηφάνεια δαίμονα; Ἡ ἀλαζονεία τὸν πρῶτο ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους, ποὺ τὸ ὄνομά του ἦταν Ἑωσφόρος, τὸν ἔκαμε διάβολο. Αὐτὴ ἔδιωξε τὸν γενάρχη μας Ἀδάμ ἀπὸ τὸν Παράδεισο. «Γκρέμισε ἀπὸ τὸ θρόνο τοὺς δυνατοὺς κι ἀνέβασε τοὺς ταπεινούς». «Ὁ Κύριος ἀντιμάχεται τοὺς ὑπερηφάνους καὶ δίνει τὴ χάρη του στοὺς ταπεινούς». Αὐτὴ καταβάλλει τὸ Φαραώ· «Εἶπε μέσα του ὁ ἀνόητος δὲν ὑπάρχει Θεός».  Αὐτὴ νικᾶ τὸ Ναβουχουδονόσορα· «τὸν Κύριο τὸ Θεό σου θὰ προσκυνήσης κι αὐτὸν μόνο θὰ λατρεύσης». Καὶ «δὲ θὰ κάμης κανένα εἴδωλο».  Καὶ σ’ ἄλλον ἡ ἀρρώστια περνᾶ, ἐνῶ σ’ ἄλλον τὸ πάθος γίνεται συνήθεια. Ἀλήθεια, ἡ ὑπερηφάνεια εἶναι πυρετός, ποὺ ἀντικαθιστᾶ τὴν αἴσθηση τοῦ ἀρρώστου, φοβερὴ παράκρουση, ποὺ ἐρεθίζει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν σπρώχνει στὴν καταστροφή, εἶναι ὑδρώπικας γεμᾶτος ἀέρα καὶ νερό. «Ποιός θ’ ἀνεβῆ στὸ βουνὸ τοῦ Κυρίου; Καθαρὸς στὰ χέρια κι ἀθῶος στὴν καρδιὰ, ποὺ δὲν ἔλαβε μάταια τὴν ψυχή του».  Τέτοια ἦταν ἡ ματαιότητα καὶ ἡ ἀγερωχία τοῦ Τύρου,  ποὺ εἶχε ἀποδιώξει τὴ δροσιὰ τῆς χάρης· γῆ κατάξερη.  Τὸ γνωρίζετε τοῦτο βέβαια κι ἀπὸ λόγους κι ἀπὸ τὴν πεῖρα σας· ὁ ὑπερήφανος δὲν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκη ἀπὸ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, ποὺ τελειποιεῖ καὶ γι’ αὐτὸ εἶναι ξηρὸς  καὶ σκληρός, τοῦ λείπει ἡ ζωογόνα θερμότητα κι ἡ ζωτικὴ ὑγρασία. Σ’ αὐτόν ποὺ εἶναι σὰν τὸ ξερὸ δέντρο, φτιάχνει τὴ φωλιὰ του ὁ νυχτοκόρακας διάβολος. Μ’ ἕνα λόγο, ἡ ταπείνωση εἶναι ἡ τροφὴ τῶν ἀρετῶν τῆς χριστιανικῆς ὀμορφιᾶς, ἡ βάση τῆς εὐσεβείας, ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος. Εἶναι ἡ ἀναίρεση τῶν παθῶν, ἡ συντήρηση τῆς ὑγρασίας στὴ ρίζα τῆς πίστης. Ἡ ταπείνωση συνυπάρχει μαζὶ μὲ τὸ φόβο τοῦ Θεοῦ ποὺ διώχνει τὴν ἀνομία, ὅπως εἶπε ὁ Ἰερεμίας καὶ ὁ Σολομῶν. Γιατὶ ἀληθινὰ, ἀρχὴ τῆς σοφίας εἶναι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ. Αὐτὴ κάνει τὸν Τελώνη κήρυκα τοῦ Πνεύματος, ἐνῶ ἡ ἀλαζονεία μεταβάλλει τὸ Φαρισαῖο σ’ ἄδειο κύμβαλο ποῦ θορυβεῖ. Ἀληθινὰ ὁ ὑποκριτῆς εἶναι ρόδι τῶν Σοδόμων, πεπόνι ὡραῖο ἀπ’ ἔξω καὶ μέσα σάπιο κι ἀνούσιο. Ἀνέβηκε ὁ τελώνης στὸ ἱερὸ κι ἀνέβηκε σωματικὰ καὶ ψυχικά. Ἀνέβηκε στὸ ἱερὸ κι ὁ Φαρισαῖος σωματικὰ καὶ ψυχικά. Ὁ ἕνας ἀνέβηκε ἐνῶ ἡ ψυχή του κατέβαινε μὲ τὴν ταπείνωση. Ὁ ἄλλος κατέβηκε, ἐπειδὴ ἡ ψυχή του ψήλωνε ἀπὸ περιφάνεια. Ὁ ἕνας ἔκαμε τὴν ἀνάβαση τοῦ Δαυΐδ, βάδισε τὸ δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ  στὸ παράδεισο. Ὁ ἄλλος κατέβηκε τὸ δρόμο ποὺ πηγαίνει στὸν Ἑωσφόρο, τὸν ἀρχηγὸ τῆς ὑπερηφανείας. Ὁ ἕνας ἀνέβηκε μὲ τὴν ἄνοδο καὶ τὴν προκοπὴ στὴν ἀρετή· ὁ ἄλλος κατέβηκε ἀπὸ τὴν ἀρετὴ κι ἐπλησίασε στὴν κακία. Πολλοὶ μπαίνουν στὸ ἱερό, λίγοι ὅμως μετέχουν στὸ ἱερό, γιατὶ δὲν εἶναι ἄξιοι γιὰ τὸν οἶκο τοῦ Θεοῦ. Ὁ ὑπερήφανος δὲ μένει μέσα στὸ κλῖμα τῆς ἀγάπης. Κι ὅποιος δὲ μένει μέσα στὴν ἀγάπη, δὲ μένει μέσα στὸ κόλπο τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν Ἰωάννη. Ὅποιος πάλι μένει μέσα στὴν ἀγάπη, μένει μέσα στὸ Θεὸ καὶ ὁ Θεὸς μέσα σ’ αὐτὸν κι εἶναι τοῦ Θεοῦ ναός, κατὰ τὸν Παῦλο. Ἐκεῖνοι μόνο μπαίνουν στὸ ἱερὸ καὶ στὸ ναὸ τοῦ Θεοῦ, ποὺ δέχονται ἰδιαίτερη ἐπίδραση τοῦ Θεοῦ. Κι ὁ Θεὸς φωτίζει μόνον ὅσους εἶναι νήπιοι καὶ μικροί, κατὰ τὸν ψαλμωδὸ Δαυΐδ. «Ὅπου ὑπάρχει ταπείνωση, ἐκεῖ βρίσκεται ἡ σοφία», κατὰ τὸν Σολομῶντα· σοφία γιὰ τὴν πίστη καὶ σοφία γιὰ τὴν πράξη. Αὐτὴ ἡ σοφία ἔλειπε ἀπὸ τὸ Φαρισαῖο. Γι αὐτὸ κι ἐπειδῆ ἦταν ὑποκριτής, ἐξωτερικὰ μόνο εὐχαριστεῖ τὸ Θεό.  Δὲν τηρεῖ τὴν ἐντολὴ «θ’ ἀγαπήσης τὸν πλησίον σου καθὼς τὸν ἑαυτὸ σου». Ἐπιδοκιμάζομε τὴ λέξη «εὐχαριστῶ», γιατὶ ὁ Φαρισαῖος δὲν ἀπέδιδε τὴν ἀρετὴ στὸν ἑαυτὸ του, ὅπως ἐνόμιζε ὁ Ναβουχοδονόσωρ καὶ ὁ Σεμεΐας κι ὁ Πέτρος.  Σ’ αὐτὴ τὴν περηφάνεια ἔπεσε ὁ Ἑωσφόρος κι ὁ Ἀδάμ.  Καυχιόταν ὅμως ὅτι εἶχε αὐτὸ ποὺ δὲν εἶχε. Γιατὶ κι ἄν τὸ εἶχε, τὸ εἶχε χάσει ἀπὸ τὴν περηφάνεια του. Ἔχει χρέος κι αὐτὸς ποὺ ἔχει κάτι νὰ ὁμολογῆ ὅτι δὲν τὸ ἔχει καὶ νὰ λέει «εἶμαι τιποτένιος δοῦλος», γιατὶ «κανένας θνητὸς δὲν ἔχει δίκιο μπροστὰ σ’ ἐσένα». Αὐτὸς ποὺ δὲν ταπεινώνεται πετᾶ τὴν ἀγάπη κι ὅποιος δὲν ἀγαπᾶ περιφρονεῖ. Ἀληθινὰ εἶναι ἀρχὴ κάθε ἁμαρτίας ἡ περηφάνεια. Τὴν ἀκολουθεῖ ὁ φθόνος, τὸ φθόνο ὁ φόνος. Ἐξ αἰτίας της σὰν ἐχθρὸ βλέπει ὁ Ἀβεσαλὼμ τὸν πατέρα του καὶ παρακινεῖται νὰ τὸν σκοτώση. Ὁ κρυφὸς ἐχθρὸς εἶναι πιὸ ἐπικίνδυνος ἀπὸ τὸ φανερὸ καὶ δὲ διαφέρει ἀπὸ τὸ διάβολο, ποὺ μὲ τὴ μορφὴ τοῦ φιδιοῦ ξεγέλασε τὸν πρωτόπλαστο. Γι’ αὐτὸ ὁ φανερὸς ἁμαρτωλὸς δικαιώνεται καὶ ὁ κρυφὸς καταδικάζεται. Ὁ ἕνας εἶχε τὴ φαυλότητά του μόνο, ὁ ἄλλος ἔχει ἀκόμα τὸ ψεῦδος καὶ τὴν ἀπάτη.  Καὶ γι’ αὐτὸ ἀποδιώχνεται ἀπὸ τὴν ὑπέρτατη ἀλήθεια. Γιατὶ μὲ τὴν ἀγάπη του καὶ ὁ ἐκλεκτὸς προορίζεται γιὰ τὴ σωτηρία κατὰ τὸν Πέτρο, δεύτερη ἐπιστολὴ καὶ κατὰ τὸν Παῦλο ἐπιστολὴ πρώτη πρὸς Ἐφεσίους καὶ τρίτη πρὸς Κολασσαεῖς· ἡ ἔχθρα ἀποδοκιμάζεται.   Κατάλαβε ὁ τελώνης τὴν ἁμαρτία του, συγχωρέθηκε, λευτερωμένος ἀπ’ αὐτή.  Γι’ αὐτὸ καὶ ζῆ, κατὰ τὸν Ἰεζεκιήλ. Αὐτὴ τὴ ζωὴ κέρδισε καὶ ὁ Δαυΐδ, ὅπως ἔλεγε ὁ Ναθάν.  Δὲν κατάλαβε τὴν ἁμαρτία του ὁ Φαρισαῖος κι ἔμεινε μακριὰ ἀπὸ τὴ ζωή. Πρόσεξε καλὰ γιὰ δεύτερη φορὰ τὸν εὐαγγελικό λόγο. «Δύο ἄνθρωποι ἀνέβηκαν στὸ ἱερὸ νὰ προσευχηθοῦν, ὁ ἕνας Φαρισαῖος κι ὁ ἄλλος Τελώνης». Παράδειγμα καὶ πρότυπο τῶν ἀνθρώπων ποὺ δικαιολογοῦν τὸν ἑαυτό τους κι ἐξουθενώνουν ὅσους ἁμαρτάνουν ἔβαλε ὁ Κύριος τὸ Φαρισαῖο, δεῖγμα τῶν ὑπερηφάνων. Τὸν Τελώνη τὸν χρησιμοποίησε ὡς παράδειγμα τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἁμαρτάνουν καὶ κάνουν προσευχὴ καὶ τὴν ἐξομολόγησή τους μὲ καρδιὰ γεμάτη συντριβή, γιὰ νὰ διδάξη ὅλους νὰ μισοῦν τὴν ὑπερηφάνεια καὶ ν’ ἀγαποῦν τὴν ταπείνωση. Καὶ δείχνει καθαρὰ ὁ Χριστὸς μ’ αὐτὴν τὴν παραβολὴ ὅτι ἡ δικαιοσύνη καὶ μεγάλη ἀρετὴ εἶναι καὶ κοντὰ στὸ Θεὸ φέρνει τὸν ἄνθρωπο. Ὅταν ὅμως δεχτῆ κοντά της τὴν ὑπερηφάνεια, πετάει σὰ σκουπίδι τὸν ἄνθρωπο στὸν ἄπατο βυθό. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἔπαθε ὁ Φαρισαῖος καὶ γι’ αὐτὸ τὸ λόγο δέχτηκε κατάκριση κι ἔπεσε στὴν ἀπώλεια. Ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἁμαρτία εἶναι σιχαμερὴ καὶ μισητὴ καί, βαρύτερη ἀπὸ κάθε κακία, ἀπομακρύνει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸ Θεό. Ἀλλὰ ἡ ταπείνωση μὲ τὴ μετάνοια καὶ τὴν ἐξομολόγηση τὸν δικαιώνει καὶ τὸν κάνει ἄξιο τῆς σωτηρίας καὶ τὸν ὁδηγεῖ κοντὰ στὸ Θεό. Αὐτὸ βρῆκε ὁ Τελώνης καὶ γι’ αὐτό τό λόγο δικαιώθηκε καὶ ἔγινε ἄξιος τῆς σωτηρίας. «Ὁ Φαρισαῖος ἀφοῦ στάθηκε κάπου, εἶπε στὴν προσευχή του·  σ’ εὐχαριστῶ Θεέ μου, πού δὲν εἶμαι ὅπως ὅλοι οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, ἅρπαγες καὶ ἄδικοι». Ἀλοίμονο στὴν ὑπερηφάνεια. Ὁ Κύριος κι ὁ Ἡσαΐας τὴν περιφρονοῦν, γιατὶ ὁδηγεῖ στὴν Αἴγυπτο, ἔχει τὸ θάρρος τοῦ Φαρραώ καὶ τὸν ἴσκιο τῆς Αἰγύπτου. Πάσχει κατὰ τὸν ψαλμωδὸ Δαυΐδ ἀπὸ ἀπώλεια τῆς μνήμης, δὲν ἔχει τῆς μνήμης διάρκεια. Ἀλοίμονο στὸ φιλοκατήγορο στόμα, κατὰ τὸ ἕκτο κεφάλαιο τῶν Παροιμιῶν.  «Δὲν εἶμαι λέει, ὅπως οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί, ἤ καὶ καθὼς αὐτὸς ὁ Τελώνης». Ἀρχὴ τῆς ὑπερηφάνειας φαίνεται πώς εἶναι ἡ περιφρόνηση. Αὐτὸς ποὺ περιφρονεῖ τοὺς ἄλλους καὶ τοὺς θεωρεῖ μηδενικά, ἄλλον φτωχό, κι ἄλλον δεύτερης σειρᾶς, ἄλλον ἀμαθῆ κι ἄλλον ἀσήμαντο, ἄλλον ἄδικο κι ἄλλον ἁμαρτωλό, παρασύρεται ἀπὸ τὴν περιφόρνηση αὐτὴ καὶ θεωρεῖ τὸν ἑαυτό του μονάχα σοφὸ καὶ φρόνιμο, κι ἀριστοκράτη, καὶ πλούσιο καὶ δυνατὸ καὶ δίκαιο κι ἀνώτερον ἀπ’ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους. Εἶναι ἡ περιφρόνηση ἀρχὴ τῆς περηφάνειας κι ἡ περηφάνεια τῆς περιφρόνησης κακὸ γέννημα. Γι’ αὐτὸ κι ἡ περιλάλητη μέρα τοῦ Κυρίου θὰ προκαλέση τὴν ἐκδίκηση σὲ κάθε περφρονητὴ καὶ ὑπερήφανο.  Γιατὶ οἱ ὅμοιες ἁμαρτίες μὲ ὅμοιο τρόπο τιμωροῦνται. Ἔδειξε ὁ Φαρισαῖος καὶ μὲ τὸ ντύσιμο καὶ μὲ τὴν στάση του τὴν ἔπαρση ποὺ εἶχε καὶ τὴν ἀλαζονεία. Καὶ οἱ λόγοι του μαρτυροῦσαν στὴν ἀρχὴ εὐγνωμοσύνη.  Γιατὶ ἔλεγε «Θεὲ μου σ’ εὐχαριστῶ». Ἔπειτα ὅμως ὅσα εἶπε εἶναι γεμᾶτα ἀπὸ ἀλαζονεία καὶ περηφάνεια.  Δὲν εἶπε· Σὺ μ’ ἔπλασες Κύριε, καὶ μὲ τὴ δική του βοήθεια ἐλευθερώνομαι ἀπὸ κάθε ἀδικία καὶ ἁρπαγὴ καὶ τὰ ἄλλα κακά. «Τί ἔχεις, μᾶς λέει, ποὺ δὲν τὸ ἔλαβες;» Ἀλλὰ ὅ,τι εἶχε πετύχει, τὸ λογάριαζε σὰν κατόρθωμα τῆς δύναμής του. Ἐνῶ κάθε ἄνθρωπος ἄς μάθη ὅτι χωρὶς τὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ δὲν ἔχει τὴ δυνατότητα καὶ τὴν ἰσχὺ νὰ πραγματοποιήση κάτι καλό. Χωρὶς ἐμένα, λέει ὁ Χριστὸς δὲν μπορεῖται νὰ κάνετε τίποτε» Κι ὁ προφήτης· «Ἄν  ὁ Κύριος δὲν οἰκοδομήση σπίτι, μάταια κοπιάζουν αὐτοὶ ποὺ τὸ οἰκοδομοῦν»· καὶ ὁ Ἀπόστολος· «Δὲν εἶναι στὸ χέρι ἐκείνου ποὺ θέλει, οὔτε αὐτοῦ ποὺ κοπιάζει ἀλλὰ στὴν ἐξουσία τοῦ Θεοῦ ποὺ μᾶς ἐλεεῖ». Κι ἀλλιῶς· «Ὄχι ὅμως ἐγώ, ἀλλὰ ἡ χάρη τοῦ Θεου ποὺ εἶναι μαζί του» Κι ἀλλοῦ· «ὁ Θεὸς εἶναι ποὺ κινεῖ μέσα μας καὶ τὴ θέληση καὶ τὴν ἐνεργητικότητα». Καὶ γι’ αὐτὸ ἐνῶ ὁ Τελώνης ἦταν κῆπος ποτισμένος ἀπὸ τὰ πνευματικὰ νερά, ὁ Φαρισαῖος ἦταν γυμνόφυλλη δρῦ, ὅπως λέει ὁ Ἡσαΐας κι ὁ Σολομῶν. Γιατὶ κι ἄν ἔχωμε τιμηθῆ μὲ τὴν ἐλευθερία τῆς προαιρέσεως, χωρὶς συμμαχία μὲ τὸ Θεὸ κανένα ἀνδραγάθημα στὸ δρόμο τῆς ζωῆς δὲν μποροῦμε νὰ πραγματοποιήσωμε. «Γνωρίζω, λέει, ὅτι ὁ δρόμος τοῦ ἀνθρώπου δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν ἴδιο, οὔτε μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ φέρη σὲ τέλος τὸ δρόμο του». Ἄς μὴν προσγράφωμε λοιπὸν στὸν ἑαυτὸ μας τὰ τρόπαια τῶν ἀγώνων μας. Σ’ ἐμᾶς μόνο ἡ προτίμηση τοῦ καλύτερου καὶ ὁ ζῆλος, ὁ Θεὸς ὅμως θὰ ὁδηγήση στὴν πραγματοποίηση τὴν ἀγαθὴ ἐπιθυμία τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ δὲν ἔχει μήτε ἀπὸ τὴ φύση τὴν ἱκανότητα ἀλλὰ ἀντλεῖ ἀπὸ τὴ θεία χάρη τὴ δυνατότητα νὰ λέγη ὅτι «μπορῶ». Αὐτὸ εἶναι κομπορρημοσύνη καὶ καυχησιές·  «Τί ἔχεις, μᾶς λέει, ποὺ δὲν τὸ ἔλαβες; κι ἀφοῦ τὸ ἔλαβες, γιατὶ καυχιέσαι σὰν μὴν τὸ ἔλαβες;» «Νηστεύω δύο φορὲς τὴν ἑβδομάδα καὶ βγάζω τὸ δέκατο ἀπὸ ὅσα κερδίζω». Ἐπειδὴ ὁ Φαρισαῖος κατηγόρησε τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους καὶ τὸν Τελώνη, ὅτι εἶναι μοιχοὶ κι ἅρπαγες, ὁ ἴδιος ἀντιτάσσει στὴ μοιχεία τὴν ἀλαζονεία τῆς νηστείας του.  Γιατὶ ἀπὸ τὴν καλοπέραση προέρχεται ἡ πορνεία. Ὁ παραχορτασμὸς εἶναι πατέρας τῆς περιφρονήσεως καὶ ἡ πορνεία βγαίνει ἀπὸ τὴν ἀφθονία.  Κι ὁ Φαρισαῖος ποὺ βασάνιζε μὲ τὴ νηστεία τὸ σῶμα του, καυχιόταν ὅτι βρίσκεται πολὺ μακρὰ ἀπ’  αὐτὰ τὰ πάθη. Οἱ Φαρισαῖοι νήστευαν δύο μέρες τὴν ἑβδομάδα, Δευτέρα καὶ Πέμπτη. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ «Ἅρπαγες καὶ ἄδικοι, ἔλεγε ὁ Φαρισαῖος» «βγάζω τὸ δέκατο ἀπὸ ὅσα κερδίζω».  Σὲ τόσο βαθμὸ ἔφασε ἡ καύχησή του γιὰ ἐναντίωση στὴν ἁρπαγὴ καὶ στὴν ἀδικία, ὥστε νὰ δίνη στοὺς ἄλλους ἀκόμα καὶ τὰ δικά του. Οἱ Ἑβραῖοι ἔδιναν γιὰ ὅλα τὰ ὑπάρχοντά τους «ἕνα δέκατο» κι ἔπειτα ἀπὸ τὸ τρίτο.  Καὶ τὰ τρία ἑνωμένα μαζί δείχνουν ὅτι οἱ Ἑβραῖοι μοίραζαν τὸ τρίτο τῆς περιουσίας τους. Ἀλλὰ ἔδιναν καὶ τὶς ἀπαρχὲς καὶ τὰ πρωτογέννητα καὶ πολλὰ ἄλλα ἀπὸ τὰ εἰσοδήματά τους γιὰ τὶς ἁμαρτίες των· ἦσαν  ὅσα ἔδιναν γιὰ τὸν ἐξαγνισμό, ὅσα κατὰ τὶς ἑορτές, κατὰ τὶς μειώσεις τῶν χρεῶν καὶ τὶς ἀπελευθερώσεις τῶν δούλων καὶ στὰ δάνεια ποὺ ἦσαν ἐλεύθερα ἀπὸ τόκο. Αὐτὰ συγκεντρωμένα καὶ ὑπολογισμένα μαζί δείχνουν ὅτι τὸ μισὸ τῆς περιουσίας ἄν ἔδινε στοὺς ἀνθρώπους, δὲν κάμει τίποτε σπουδαῖο, ὥστε νὰ καυχιέται καὶ νὰ περηφανεύεται. Πολὺ λιγώτερο, ὅταν τὸ Εὐαγγέλιο ὁρίζει· «Ἄν ἡ δικαιοσύνη σας δὲν γίνη περισσότερη ἀπὸ τῶν Γραμματέων καὶ τῶν Φαρισαίων, δὲ θὰ μπῆτε στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». «Ὁ Τελώνης στεκόταν μακριὰ καὶ δὲν ἤθελε μήτε τὰ μάτια του νὰ σηκώση στὸν οὐρανὸ ἀλλὰ χτυποῦσε τὸ στῆθος του λέγοντας·  Θεέ μου, λυπήσου με τὸν ἁμαρτωλό. Σᾶς λέγω ὅτι κατέβηκε τοῦτος στὸ σπίτι του συγχωρημένος.  Γιατὶ ὅποιος ὑψώνει τὸν ἑαυτὸ του θὰ ταπεινωθῆ καὶ θὰ ὑψωθῆ ὅποιος ταπεινώνεται» Προσευχόταν ὁ Τελώνης κι ἀφοῦ δὲν εἶχε ἐργα ἀγαθά, οὔτε νά τ’ ἀπαριθμήση δὲν μποροῦσε, καθὼς ὁ Φαρισαῖος, ἀλλὰ χτυποῦσε τὸ στῆθος του καὶ τὴν καρδιὰ του μαστίγωνε κι ἔλεγε μὲ πολλὴ συντριβὴ καὶ κατάνυξη· «Θεέ μου, λυπήσου με τὸν ἁμαρτωλό». Γι’ αὐτὸ καὶ συνάντησε σπλαχνικὸ τὸν ἐλεητικὸ καὶ πρόθυμο Κύριο.  Γιατὶ ἡ ταπεινοφροσύνη ρίχνει ὅλα, τὰ ἁμαρτήματα, ἐνῷ ἡ ὑπερηφάνεια ἀφανίζει ὅλες τὶς ἀρετὲς, γιατὶ εἶναι πιὸ μεγάλη καὶ πιὸ βαρειὰ ἀπὸ κάθε ἁμαρτία καὶ κακία. Εἶναι προτιμότερο, ἀφοῦ ἁμαρτησωμε, νὰ ἐπιστρέψωμε καὶ νὰ ταπεινωθοῦμε παρὰ νὰ πράττωμε τὸ ὀρθὸ καὶ νὰ καυχιώμαστε. Ὁ Τελώνης ἔβγαλε τὸ ἔνδυμα τῶν ἁμαρτιῶν του, ἀφοῦ δέχτηκε τὴν κατηγορία τοῦ Φαρισαίου μὲ πραότητα καὶ ὑπομονή. Κι ὁ Φαρισαῖος ἀπὸ τὴ δόξα κατέπεσε στὸ βάραθρο τῆς ἀνομίας, ἐπειδὴ ἔδωσε δίκαιο στὸν ἑαυτὸ του καὶ κατηγόρησε τὸν Τελώνη καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Ὁ Τελώνης ἀπὸ τὴ ζωὴ τῆς ντροπῆς καὶ τῆς ἁμαρτίας γύρισε στὴ μακαριστὴ ζωὴ καὶ κατάσταση. Ὁ Φαρισαῖος ταπεινώθηκε ἀπὸ τὸν ἐγωϊσμὸ καὶ τὴν ἔπαρσή του. Δύο πράγματα ζητοῦνται ἀπὸ ὅλους μας, νὰ καταδικάζωμε τὰ ἁμαρτήματά μας καὶ νὰ συγχωροῦμε τὰ ἁμαρτήματα τῶν ἄλλων.  Γιατὶ ὅποιος βλέπει τὰ ἁμαρτήματα του γίνεται πιὸ συγχωρητικὸς ἀπέναντι στοὺς ἄλλους. Κι ὅποιος κατακρίνει τοὺς ἄλλους, κατακρίνει καὶ καταδικάζει τὸν ἑαυτὸ του, ἀκόμα κι ἄν ἔχη πολλὲς ἀρετὲς. Εἶναι στ’ ἀλήθεια μεγάλο πρᾶγμα, ἀδελφοί μου, νὰ μὴν κατακρίνης τοὺς ἄλλους ἀλλὰ τὸν ἑαυτό σου. Ἐμεῖς ὅμως παραβλέποντας τὰ δικὰ μας ἁμαρτήματα, τοὺς ἄλλους πιὸ πολὺ κατακρίνομε, τοὺς ἄλλους ἐξετάζομε καὶ δὲν ξαίρομε ὅτι κι ἄν εἴμαστε ἀπ’ ὅλους πιὸ δίκαιοι, ὅταν κατακρίνωμε τοὺς ἄλλους γινόμαστε ἔνοχοι καὶ εἴμαστε ἄξιοι γιὰ τὴν ἴδια τιμωρία καὶ κόλαση, ποὺ ἀξίζει κι αὐτὸς ποὺ ἐμεῖ κρίνομε «Μὲ ὅποιο μέτρο κρίνετε, θὰ κριθῆτε». Ὅποιος πορνεύει παραβαίνει ἐντολή, καθὼς κι αὐτὸς ποὺ κρίνει τὸν πορνεύοντα. Ἑπομένως κι οἱ δύο παραβαίνουν θεία ἐντολὴ κι ὅποιος πορνεύει κι ὅποιος κρίνει.  Ἄς μεταστρέψωμε τὴν ἐξέταση καὶ τὴν ἐνασχόλησή μας μὲ τοὺς ἄλλους στὸν ἑαυτὸ μας, ἀγαπητοί.  Κι ἄν δοῦμε κάποιους ν’ ἁμαρτάνουν, ἄς ἔχωμε μπροστὰ στὰ μάτια μας τὰ δικὰ μας ἁμαρτήματα κι ἄς λογαριάζωμε τὰ δικὰ χειρότερα ἀπὸ τῶν ἄλλων. Γιατὶ ὅποιος ἀμάρτησε ἴσως μετάνιωσε κατὰ τὴν ὥρα τῆς ἁμαρτίας, ἐνῶ ἐμεῖς μένομε ἀδιόρθωτοι πάντα, κατακρίνοντας καὶ ἐξετάζοντας τοὺς ἄλλους. Ἐκεῖνος ὁ Λώ, ἄν καὶ κατοικοῦσε στὰ Σόδομα κανένα δὲν κατέκρινε καὶ κανένα δὲν κατηγόρησε. Γι’ αὐτὸ καὶ δικαιώθηκε καὶ διασώθηκε ἀπὸ τὴ φωτιὰ καὶ τὴ γενικὴ καταστροφή, στὴν ὁποία καταδικάστηκαν οἱ Σοδομῖτες. Μὲ ταπείνωση λοιπὸν κι ἐμεῖς ἄς κατακρίνωμε τοὺς ἑαυτοὺς μας, ἄς ἐξευτλίσωμε τὸν ἑαυτὸ μας, γιὰ νὰ ὑψωθοῦμε ἀκατάκριτοι στὸν οὐρανό. Ἄς ἀγαπήσωμε τὴν ταπεινοφροσύνη. Μ’ αὐτὴν δικαιώθηκε ὁ Τελώνης καὶ πέταξε τῶν ἁμαρτημάτων του τὸ φόρτωμα. Ἄς μισήσωμε τὴν ἔπαρση, γιατὶ μ’ αὐτὴν ὁ Φαρισαῖος κατακρίθηκε κι ἔχασε τὶς ἀρετὲς ποὺ εἶχε. Ὁ Φαρισαῖος κατακρίθηκε, ἐπειδὴ ἔπραξε τὸ καλὸ κι ὄχι καλὰ. Ὁ Τελώνης δικαιώθηκε, ἐπειδὴ μὲ καλὸ τρόπο τὰ ὄχι καλὰ ἔργα του ἀποτίναξε.  Πρόσεξε ὁ Θεὸς τοὺς στεναγμοὺς τοῦ Τελώνη καὶ τὴ συντριβή του καὶ τὰ χτυπήματα στὸ στῆθος κι ἀφοῦ δέχτηκε τὸ «Λυπήσου με» τὸν ἔβαλε μαζὶ μὲ τὸ δίκαιο Ἄβελ. Τὶς θυσίες ὅμως καὶ τὶς ἁμαρτίες καὶ τὰ κατορθώματα τοῦ Φαρισαίου, τοῦ μεγαλόστομου καὶ ὑπερηφάνου τὰ ἐμίσησε καὶ τὰ ἀπώθησε. Καὶ γι’ αὐτὴ τὴν αἰτία τὸν καταδίκασε, ὅπως τὸν ἀδελφοκτόνο Κάιν. Ἄς μάθωμε, ἀδελφοί μου, κι ἄς διδαχτοῦμε κι ἄς πράξωμε μεγάλα κατορθώματα. Καὶ γι’ αὐτὰ ἄς μὴν ἐπαιρώμαστε. Κι ἄν γίνωμε ἀγαθοὶ καὶ δίκαιοι, καὶ καλωσυνᾶτοι καὶ σπλαχνικοὶ κι ἐλεητικοί,  ἀκόμα κι ἔτσι ἄς ἔχωμε ταπείνωση κι ὄχι ὑπεροψία καὶ περηφάνεια, γιὰ νὰ μὴ χάσωμε τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸν κόπο μας. «Ὅταν ὅλα αὐτὰ τὰ πράξετε, λέγει ὁ Κύριος, νὰ λέτε πὼς εἴστε ἄχρηστοι δοῦλοι. Κάναμε τὸ χρέος μας». Γιατὶ εἶναι ἀνάγκη καὶ χρέος ἀναπόφευκτο, νὰ προσφέρωμε στὸ Θεὸ τῶν ὅλων τὴ δουλική μας ταπείνωση, τὴν ὑπομονή, τὴν ὑποταγή, τὴν ὑπακοή, τὴν εὐγνωμοσύνη, τὴν εὐχαριστία.  Χρέος μας νὰ δοξάζωμε καὶ νὰ προσκυνοῦμε τὸ θέλημά του τὸ πανάγιο καὶ νὰ μὴ μᾶς πειράζουν οἱ κατηγορίες τῶν ἄλλων κι οἱ ἐξευτελισμοί, μήτε νὰ στενοχωρούμαστε μὲ τοὺς πειρασμούς, οὔτε νὰ θυμώνουμε ὅταν μᾶς κατηγοροῦν, γιατὶ κι ἀπ’ αὐτὸ πολλὴν ὠφέλεια ἀποκομίζουμε. Ἄς ἐννοήσωμε κι ἄς αἰσθανθοῦμε τὴ δύναμη τῆς ταπεινώσεως καὶ τὴ βοήθεια της. Ἄς πληροφορηθοῦμε τὴν καταδίκη τῆς ἐπάρσεως καὶ τὴ ζημία καὶ τὴν ἀπώλεια –τὸν ἴσκιο τοῦ Βεεμὼθ κατὰ τὸν Ἰώβ, στοὺς ὑγροὺς τόπους καὶ στὸν καλαμιῶνα, τὸ παραστράτισμα ἀπὸ τὸ δρόμο τῆς ἀλήθειας καὶ τοῦ φωτὸς τῆς δικαιοσύνης. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι μεγάλο ἀγαθὸ ἡ μετάνοια, καὶ ἡ ἐξομολόγηση, ἡ συντριβή, τὰ δάκρυα, οἱ βαθεῖς στεναγμοὶ καὶ ἡ κατάνυξη, γι’ αὐτὸ, παρακαλῶ, νὰ ἐξομολογῆσθε συνεχῶς στὸ Θεὸ καὶ νὰ τοῦ φανερώνετε τὰ ἁμαρτήματά σας. Ἄν τοῦ ξεδιπλώνωμε τὴ συνείδησή μας καὶ τοῦ δείχνωμε τὰ τραύματα τῶν ψυχῶν μας, ἄν δὲν κρίνωμε τοὺς ἄλλους καὶ δὲν ἀποθηριωνώμαστε μὲ τὶς βρισιὲς τῶν ἄλλων, οὔτε λυπούμαστε ἀπὸ τὶς κατηγορίες καὶ τὶς ἀδικίες τους, θὰ γίνη σ’ ἐμᾶς ὁ Κύριος σπλαχνικὸς καὶ φιλάνθρωπος. Θ’ ἀναμείξη τὰ φάρμακα τῆς συμπόνιας καὶ τῆς εὐσπλαχνίας του, θὰ μᾶς τὰ βάλη σὰν ἐπιθέματα καὶ θὰ μᾶς θεραπεύση. Ἄς φανερώσωμε τ’ ἁμαρτήματά μας στὸ Δεσπότη, ποὺ δὲν κατηγορεῖ ἀλλὰ θεραπεύει. Ἄν σιγήσωμε ἐμεῖς, ἐκεῖνος τὰ γνωρίζει ὅλα. Ἄς ἀναφέρωμε λοιπόν ἀδελφοί μου, τὶς ἀμαρτίες μας κι ἄς ἐξομολογηθοῦμε μ’ εἰλικρίνεια στὸν Κύριο, γιὰ νὰ κερδίσωμε τὴν ἀγάπη του. Ἄς ἀφήσωμε ἐδῶ τὰ ἁμαρτήματά μας γιὰ νὰ καθαριστοῦμε, καὶ νὰ ἑτοιμαστοῦμε νὰ φύγωμε ἐκεῖ καὶ νὰ ὁδηγηθοῦμε ἀπὸ τὸ δίκαιο Κριτὴ στὴ βασιλεία τὴν ἀτελείωτη καὶ αἰώνια. Νὰ κληρονομήσωμε τὴ μελλοντικὴ ἐκείνη ἄφθαρτη κατοικία καὶ τὴν ἀδαπάνητη τρυφὴ κι ἀπόλαυση. Αὐτὰ ὅλα νὰ τὰ ἐπιτύχωμε μὲ τὴ βοήθεια τοῦ Χριστοῦ του Θεοῦ μας, ποὺ ἡ δόξα κι ἡ δύναμή του εἶναι αἰώνια. Ἀμήν.

Μητροπολίτου Τρίκκης καὶ Σταγῶν Διονυσίου
Πατερικὸν Κυριακοδρόμιον
Τόμος Δεύτερος
Ἀθῆναι 1969

σελ.118-129

Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου του π. Γεώργιου Αλεντά

Άρθρο του π. Γεώργιου Αλεντά"Kαι παλιν μετάνοια" 
«Όταν έμαθαν οι πολυάριθμοι ασκητές στο βουνό του Μ. Αντωνίου πως ο αββάς Σισώης ήταν στα τελευταία του , μαζεύτηκαν στη καλύβα του να πάρουν την ευχή του. Η εκτίμηση τους γι’ αυτόν δεν είχε όρια. Τον έλεγαν «διαμάντι της ερήμου» και πολύ δίκαια. Όλη του η μακρόχρονη ζωή ήταν ένας αγώνας για την αγιότητα, που τώρα στο θάνατο του έλαμψε σ’ όλη της την πληρότητα. Στη σεβάσμια μορφή του είχε χαραχθεί μια έκφραση ευτυχίας. Σαν ένιωσε γύρω του τους συνασκητές του, τους αδελφούς του, τους συντρόφους του στον «καλόν αγώνα», που τώρα αυτός νικητής άγγιζε στο τέρμα του ,τα χείλη του σάλεψαν, κάτι θέλησε να πει ….Όλοι δακρυσμένοι περίμεναν ν’ ακούσουν τα τελευταία λόγια ενός μεγάλου αγίου, να τα φυλάξουν σαν παρακαταθήκη ιερή. …Σε μια στιγμή το πρόσωπο του ετοιμοθάνατου έλαμψε καθώς ψιθύριζε κάποια λόγια .Τα χείλη του σάλευαν ακόμη, λες και κουβέντιαζε με όντα που μόνο εκείνος έβλεπε . 

-Με ποιον συνομιλείς, πάτερ; ρώτησαν οι γεροντότεροι από τους συνασκητές του. 
-Οι άγιοι άγγελοι θέλουν να με πάρουν και τους παρακαλώ να με αφήσουν ακόμη να μετανοήσω, είπε με κόπο και δυο δάκρυα κύλησαν πίσω από τα πεσμένα βλέφαρα του . 
-Δεν έχεις ανάγκη από μετάνοια, μακάριε Σισώη ! Εσύ μετανοούσες σ’ όλη σου τη ζωή ,του αποκρίθηκαν οι πατέρες θαυμάζοντας την ταπεινοφροσύνη του . 
-Δεν ξέρω, αδελφοί μου ,αν έχω βάλει ακόμη αρχή . …Ήταν τα τελευταία του λόγια… 
(ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠ’ ΤΟ ΓΕΡΟΝΤΙΚΟ). 
Καθώς ακούμε, αδελφοί μου την «Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου»,να παιανίζεται, απ’ άκρου σ΄ άκρο της γης ,στην απανταχού Ορθοδοξία , ο παιάνας της μετανοίας , «Της μετανοίας …νοιξον μοι πύλας ζωοδότα…» , ο νους μας τρέχει στην καταπληκτική αυτή ιστορία που βρίσκεται στο Γεροντικό και φυσικά συναρπάζει τις διψασμένες ψυχές . Πράγματι ο κάθε καλοπροαίρετος μπορεί να συγκρίνει την μετάνοια του μεγάλου αυτού ασκητού, με την δική μας μετάνοια και να την αντιπαραβάλει με την κατανυκτικότατη αυτή Εκκλησιαστική περίοδο, που από σήμερα αρχίζει , και είναι η κατεξοχήν περίοδος μετανοίας, της Εκκλησίας μας . 
«Καιρός , λοιπόν , μετανοίας» και πάλιν , αδελφοί μου. Καιρός επιστροφής , καιρός αυτογνωσίας , καιρός ανανήψεως . 
«Τ΅ς μετανοίας †νοιξον μοι πύλας ζωοδότα ϋ Ώρθρίζει γάρ τΑ πνεΛμα μου πρΑς ναόν τΑν ‡γιον σου, ναόν φέρων τοΛ πνεύματος Ελον •σπιλωμένονϋ €λλ’ Υσ ο²κτίρμων κάθαρον εΗσπλάχνί σου •λέει ». 
«Το πρόθυμο πνεύμα του πιστού ξαγρυπνά στο ναό του Θεού, φέροντας μαζί του τον λερωμένο από την αμαρτία Ναό του σώματος ,και παρακαλεί να του ανοίξει ο Θεός τη θύρα της μετανοίας .Στον άγιο Ναό του θεού έχουν θέση μόνο οι καθαροί ,αυτός είναι ακάθαρτος ,αλλά ελπίζει στο έλεος του Θεού και στην καθαρτική δύναμη της χάριτος του» (Ι .Φουντούλη ΛΟΓΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ). 
Εκεί ο ταλαίπωρος αμαρτωλός, αναμετρώντας «τα πλήθη των πεπραγμένων του δεινών τρέμει, γιατί επίκειται φοβερά η ημέρα της κρίσεως. Όμως γεμάτος θάρρος και ελπίζοντας στο έλεος του Θεού, σαν τον μετανοιωμένο Δαβίδ αναφωνεί μέσα απ’ τα βάθη της καρδιάς του : «•λέησον με ο Θεός κατά το μέγα Σου ™λεος». 
Και ενώ η Εκκλησία μας, ως φιλόστοργος μητέρα, μας καλεί και πάλι να επανεξετάσουμε τον εαυτό μας και να πάρουμε απόφαση επιστροφής στην περιοχή της χάριτος από όπου αποσκιρτήσαμε. Ενώ μας δείχνει σε τι ύποπτα και καταστροφικά μονοπάτια μας οδηγεί η αποστασία και το «ίδιον θέλημα». Ενώ εμείς συνεχίζουμε να κωφεύουμε και να πορευόμαστε σε τοπία ομιχλώδη, παραμένοντας στα ίδια χωρίς καμιά διάθεση μετανοίας και προσωπικής αλλαγής, δυο εικόνες αντιπαραβάλλονται σήμερα μπροστά μας . 
Η πρώτη είναι του οσίου Σισώη. Άνθρωπος αγώνος, μετανοίας, προσευχής, αγιότητος. Διαμάντι της ερήμου. Παρ’ όλα αυτά, παρά του ότι όλη του η ζωή ήτανε μια συνεχής μετάνοια ,όταν ήρθε η ώρα της κοιμήσεως του , ζητούσε ακόμα χρόνο για να μετανοήσει . 
Στο αντίθετο άκρο μας οδηγεί μια άλλη εικόνα. Η εικόνα της κοινωνίας μας, η ειδωλοποιημένη εικόνα του ανθρώπου που αυτοαποθεώθηκε, του ανθρώπου που έκανε τη ζωή του πύργο Βαβελικό και αποποιήθηκε κάθε ανάγκη, κάθε αδυναμία . Είναι ο άνθρωπος ο οποίος περιορίζεται στα στενά όρια της βιολογικής του εμβέλειας, κλείνεται μυωπικά στο κέλυφος του εγωκεντρισμού του και αδυνατεί να δει και να επικοινωνήσει με τον «άλλον». Είναι αυτός που απομακρύνθηκε από το Θεό, αφού έκανε Θεό τον εαυτό του, και πάντα προσβλέπει με ιδιοτέλεια και καχυποψία προς τον πλησίον. Είναι ο Φαρισαίος ο οποίος βλέπει όλους τους άλλους «σαν σκουλήκια» και χωρίς καμιά ενοχή, χωρίς αυτογνωσία, αισθάνεται αψεγάδιαστος και ακέραιος . 
Πώς λοιπόν να μετανοήσει ένας τέτοιος άνθρωπος; Πώς να χαμηλώσει λίγο τα ανάστημα του; Πώς να κλάψει; Πώς να χτυπήσει το στήθος και να πει, Θεέ μου συγχώρεσε με τον αμαρτωλό; 
H περίοδος του Τριωδίου και κυρίως η Μ. Τεσσαρακοστή, είναι η περίοδος όπου καλούμαστε λοιπόν για μια επανεξέταση και συνάμα επαναδιοργάσνωση του εαυτού μας. Είναι ο Εκκλησιαστικός χρόνος ο οποίος προσφέρεται για μια εντονότερη άσκηση του πιστού, αγωνιστού ανθρώπου, για να πορευθούμε προς την τελείωση και την κατά χάριν Θέωση. Είναι το στάδιον της αθλήσεως όπου μέσα από μια εσωτερική ανακαινιστική πορεία θα αναγνωρίσουμε την προσωπική πνευματική μας εξορία και «εν μετανοία», με καινούρια μυαλά, καινούριες αποφάσεις, καινούριες επιθυμίες και προοπτικές θα επιζητήσουμε την συνάντηση μας με τον Αναστημένο Χριστό . 
Ο Φαρισαίος πρότυπο και ίνδαλμα της εγωκεντρικής κοινωνίας μας, είναι ο τύπος που μας οδηγεί σε άγνωστα και επικίνδυνα μονοπάτια, χτίζει απόρθητα φρούρια γύρω μας ώστε να μην υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας με τον πλησίον μας και ελάχιστο αδελφό μας, μας στερεί τη χαρά της Βασιλείας . 
Ο Ζακχαίος, ο Τελώνης, ο Άσωτος, είναι η απτή – η χειροπιαστή – η προσωποποιημένη μετάνοια. Είναι αυτοί οι οποίοι δεν εξάντλησαν την μετάνοια τους σε κάποιες αντικειμενικές βελτιώσεις συμπεριφοράς, ή σε τύπους και σχήματα εξωτερικά αλλά προχώρησαν σε μια βαθύτερη και καθολική αλλαγή της ζωής τους. 
Δεν αρκέστηκαν σε μια προσωρινή συντριβή έστω και λύπη από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητας τους, αλλά φρόντισαν για μια μόνιμη πνευματική κατάσταση ,και σταθερή πορεία προς το Θεό, συνεχή διάθεση για ανόρθωση, θεραπεία και ανάνηψη, για πνευματικό αγώνα . 
Αυτό είναι μετάνοια. Αυτό είναι αλλαγή νου, νοοτροπίας, στάσης ζωής . Μετάνοια λοιπόν είναι : «Το ξαναγύρισμα της αγάπης μας στο Θεό και τους ανθρώπους. Η συναίσθηση της δουλείας μας και η αλλαγή της πορείας μας προς την ελευθερία. Η βεβαιότητα της χρεοκοπίας της νοθευμένης λογικής μας και το μπάσιμο μας στο υπέρλογο , στην αποκάλυψη της αλήθειας , που βρίσκεται πέρα από τα φαινόμενα . (π.Τιμόθεος Κιλίφης -ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΜΒΩΝΑ σελ.21). 
Μετάνοια είναι η σωτήριος συνάντηση του ανθρώπου με το Θεό. Είναι η γιατρειά της ψυχής και η απόθεση του ρύπου. Είναι ίαση και υγεία. Είναι η θέα του λυτρωτικού φωτός που καθαρίζει και αγιάζει, είναι ο εκ βάθους αναστεναγμός και η γοερά κραυγή της καιομένης από Θείο πόθο ψυχής «Ο Θεός ηλάσθητ΄ μοι τω αμαρτωλώ». 
«Η Μετάνοια είναι χάρις και χαρά. Η μετάνοια είναι ζωή και σωτηρία. Αντίθετα η αμετανοησία είναι θάνατος και καταστροφή. Όποιος δεν μετανοεί δεν καταλαβαίνει το λάθος του και την αμαρτία του ,δεν ζητάει το έλεος του Θεού και δεν έχει συγχώρεση από το Θεό. Γιατί ο Θεός χαρίζει το έλεος Του και συγχωρεί εκείνους που αισθάνονται τα λάθη τους και ζητούν το Θείον έλεος. Εκείνους δηλ. που μετανοούν. Μετάνοια θα πει να λυπηθείς, να κλάψεις, να ζητήσεις έλεος και συγχώρεση για το φταίξιμο σου, να δώσεις λόγο πως δεν θα ξανακάμεις το ίδιο και να βάλεις τα δυνατά σου να μην το ξανακάμεις. Όλα αυτά είναι που κάνουν τον άνθρωπο καινούριο. Όλα αυτά τον ανεβάζουν, όλα αυτά είναι η μετάνοια ,η μετάνοια είναι πρόοδος, προκοπή ζωή και σωτηρία». (π. Μακάριος Φιλοθέου .ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ Φεβρουάριος 2000 ). 
«Πρέπει να έχει κανείς πολύ Χάρη για να καταλάβει ότι είναι αμαρτωλός. Στον σαρκικό άνθρωπο η μετάνοια δεν είναι εύκολη. Άρα, αυτός που ζει μέσα στην ατμόσφαιρα της δείχνει ότι διαποτίζεται από την άκτιστη ενέργεια της Θείας Χάριτος. Γι’ αυτό πολύ Πατέρες τονίζουν ότι η βίωση της μετανοίας είναι το πρώτο στάδιο της θεωρίας του Θεού. Και όσο η φωτιά της μετανοίας κατακαίει τη ψυχή και τις αμαρτίες, τόσο αυτή, η φωτιά μετατρέπεται σε άκτιστο Φως . Επομένως η μετάνοια δεν είναι ανθρώπινης προελεύσεως, αλλά αποτελεί δώρο που προσφέρεται από τον ουρανό …»( Μητροπ. Ναυπάκτου Ιερόθεος-ΟΣΟΙ ΠΙΣΤΟΙ Σελ.360). 
Ο Άγ. Ιωάννης της Κροστάνδης σημειώνει: «Τι θα κάναμε εάν δεν μας ενίσχυε προκαταβολικά η Χάρις του Θεού ; Σε ποιο κατάντημα θα φτάναμε ,εάν δεν μας αγκάλιαζε ξαφνικά χωρίς να το περιμένουμε μετά από την αμαρτία και δεν μας προετοίμαζε για μετάνοια και για δάκρυα;… Σπάνια πολύ σπάνια θα μπορούσε κανείς να απαλλαγεί από το ζυγό της αμαρτίας». Αδελφοί μου! 
Ο άνθρωπος είτε το θέλουμε είτε όχι βρίσκεται σε μια συνεχή πορεία. Άλλοτε είναι ανοδική, άλλοτε καθοδική. Άλλοτε ανεβαίνει για να συναντηθεί με το Θεό, άλλοτε απομακρύνεται από Αυτόν και δρέπει τα αποκαΐδια και τα ερείπια της αποστασίας του. Το Τριώδιο είναι η αγία, η πνευματική, η κατανυκτική, η ασκητική, η αθλητική περίοδος της Εκκλησίας μας που μας βοηθάει να πορευθούμε σωστά και να συναντηθούμε με τον Αναστημένο Xριστό. Ανοίγει την ερμητικά κλειστή, πόρτα της ψυχής μας ώστε να εισχωρήσει μέσα η Χάρις του Θεού, για να αγωνιστούμε σωστά, να επιφέρουμε μια ολοκληρωτική αλλαγή στη ζωή μας, να μετανοήσουμε, για να φθάσουμε στην κατά χάριν ένωση μας με τον Χριστό . 
Ας ακούσουμε, κλείνοντας, τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά : «Αφού είναι κοντά μας η Βασιλεία των ουρανών, με την συγκατάβαση του Θεού Λόγου προς εμάς, ας μην απομακρυνθούμε εμείς από Αυτόν ζώντες αμετανόητοι. Ας αποφύγουμε μάλλον την αθλιότητα εκείνων που ζουν στο σκοτάδι κάτω από τη σκιά του θανάτου. Ας αποκτήσουμε τα έργα της μετανοίας, δηλ. φρόνημα ταπεινό, κατάνυξη και πνευματικό πένθος, καρδιά γεμάτη πραότητα, ώστε να υπομένει τα δεινά, να ευχαριστείται με τους διωγμούς, για χάρη της αλήθειας και της δικαιοσύνης, με τις ζημιές, τις ύβρεις, τις συκοφαντίες και τας παθήματα». (ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ των Ιερών Νηπτικών Το Περιβόλι της Παναγιάς τομ. Δ’. σελ.315 ).

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΕΛΩΝΟΥ & ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ (Λκ. ιη΄ 10-14)

Μὲ τὴν σημερινὴ Κυριακή, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί,  ἐγκαινιάζεται γιὰ τὴν Ἐκκλησία μας ἡ λεγομένη περίοδος τοῦ Τριωδίου ἢ ἀλλιῶς μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι ἀπὸ σήμερα ἀρχίζουν οἱ κινητὲς γιορτὲς  πρὶν ἀπὸ τό Πάσχα. Ἡ περίοδος αὐτή, ἡ ὁποῖα κλείνει μὲ τὴν ἔνδοξη Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου μας, δημιουργεῖ μὲ ὅσα ψάλλονται καὶ τελοῦνται στοὺς ἱεροὺς Ναούς μεγάλες καὶ ἱερὲς συγκινήσεις καλώντας συγχρόνως τοὺς πιστοὺς σὲ  πνευματικὸ ἀγῶνα. Ἔτσι μὲ τὴν παραβολὴ τοῦ Τελώνου καὶ  Φαρισαίου ποὺ ἀκούσαμε διδασκόμαστε γιὰ τό κακὸ ποὺ προκαλεῖ  στὸν ἄνθρωπο ἡ ὑπερηφάνεια καὶ παράλληλα γιὰ τὴν ὠφέλεια τῆς πραγματικῆς προσευχῆς καὶ τῆς ταπείνωσης.

        Οἱ δύο ἄνθρωποι ποὺ ἀνέβηκαν στὸ ἱερὸ γιὰ νὰ προσευχηθοῦν, σύμφωνα μὲ τήν εὐαγγελικὴ ἀφήγηση, ξεκίνησαν ὁ καθένας ἀπὸ μιὰ διαφορετικὴ αἰτία. Καὶ αὐτὸ γίνεται ἀντιληπτὸ ἀπὸ τὴν πρώτη κιόλας στιγμή. Ὁ μὲν Φαρισαῖος πῆγε  στὸ Ναό, διότι ἦταν δημόσιος τόπος λατρείας, πιὸ δημόσιος ἀπὸ τὶς γωνιὲς καὶ τοὺς δρόμους τῆς πόλης. Ἐκεῖ θὰ τὸν ἔβλεπαν περισσότεροι ἄνθρωποι, θὰ ἐπικροτοῦσαν τὴν εὐλάβεια του καὶ  ἔτσι  θὰ ἱκανοποιοῦνταν ὁ ἐγωισμὸς του. Ὁ δὲ Τελώνης πῆγε στὸ Ἱερὸ, ὄχι μόνο διότι ἦταν τόπος καθορισμένος γιὰ κοινὴ λατρεία, σὰν οἶκος προσευχῆς, ἀλλά καὶ γιὰ ἕνα ἀκόμη σοβαρὸ λόγο: ἤθελε νὰ βρῆ παρηγοριὰ καὶ ἀνακούφιση στὴ συνείδησή του, ἡ ὁποῖα τὸν βασάνιζε ἀκριβῶς ἐπειδὴ αἰσθανόταν ὅτι ἦταν ἁμαρτωλός.

Ἡ προσευχὴ τὴν ὁποῖα κάνουν καὶ οἱ δύο πρὸς τὸν Θεὸ, εἶναι ἡ νοερὰ, ἡ ἀτομικὴ προσευχή. Ὅμως αὐτὸ ποὺ κάνει ὁ Φαρισαῖος δὲν εἶναι κἂν προσευχή, ἀλλὰ εἶναι ἐπίδειξη τῶν προσόντων ποὺ πίστευε ὅτι εἶχε: «οὐκ εἰμι ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων». Δηλαδὴ, οὔτε λίγο οὔτε πολὺ, ἦταν σὰν νὰ ἀνάγκαζε τὸν Θεὸ νὰ τὸν ἀνταμείψει γιὰ τὶς ἀρετές του.  «Νηστεύω δύο φόρες τήν ἑβδομάδα καὶ δίνω στὸ Ναὸ τό δέκατο ἀπὸ τά εἰσοδήματα μου». Ὁ Τελώνης ἀντίθετα, συντετριμμένος ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, φωνάζει μέσα ἀπὸ τὰ βάθη τῆς καρδιᾶς του: «Θεέ μου, συγχώρεσε με τόν ἁμαρτωλό».

Ἡ στάση τοῦ Φαρισαίου εἶναι προκλητικὴ, κάτι ποὺ συμβαίνει μὲ ὅλους ἐκείνους τούς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν πωρωμένη τήν συνείδησή τους. Στέκονται καὶ αὐτοί ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ὑπερήφανοι σὰν νὰ εἶναι ἀναμάρτητοι. Ἀντὶ δηλαδὴ νὰ ζητήσουν τό ἔλεος Του, γιὰ νὰ τοὺς ἐνισχύσει στὸν ἀγῶνα ἐναντίον τοῦ κακοῦ,  ἀντὶ νὰ Τὸν εὐχαριστήσουν γιὰ τὶς δωρεὲς καὶ τὶς χαρὲς ποὺ τοὺς παρέχει, δικαιώνουν τὸν ἑαυτό τους γιὰ τὶς ἁμαρτίες τους: «Δὲν σκότωσα…» λένε οἱ περισσότεροι.  Πράγματι, ἴσως νὰ μὴν ἀφαίρεσαν τὴ ζωὴ κάποιου συνανθρώπου τους, ὅμως φόνος εἶναι καὶ ἡ συκοφαντία καὶ ὅ,τι δήποτε ἄλλο μπορεῖ νὰ βλάψει τήν προσωπικότητα καὶ τό ἦθος τοῦ ἀδελφοῦ  τους. Ἡ ἀφαίρεση τῆς ζωῆς καὶ ἡ δηλητηρίαση τῶν συνειδήσεων, ποὺ προέρχεται ἀπὸ τήν συκοφαντία, εἶναι ἐξ ἴσου μεγάλες ἁμαρτίες, ἐπειδὴ καὶ τὰ δύο εἶναι ἔργα τοῦ διαβόλου.

Ὁ Φαρισαῖος τῆς παραβολῆς δὲν μποροῦσε νὰ δεῖ τὸ κακὸ ποὺ τοῦ συνέβαινε. Ὁ ἐγωϊσμὸς τύφλωσε τά μάτια τῆς ψυχῆς του  καὶ δὲν ἔβλεπε τόν δρόμο ποὺ θὰ τόν ὁδηγοῦσε στὴ  σωτηρία του. Ἀντίθετα ὁ Τελώνης, μὲ τήν ταπείνωση καὶ μὲ τήν  συναίσθηση ὅτι εἶναι ἁμαρτωλὸς, σώθηκε. Ἡ στάση αὐτὴ μᾶς διδάσκει πὼς πρέπει νὰ ἀγωνιζόμαστε τόν πνευματικὸ μας ἀγῶνα μὲ ταπεινοφροσύνη, ἐπειδὴ αὐτή εἶναι ποὺ τελειοποιεῖ  τούς ἀνθρώπους καὶ ἀνακηρύσσει τοὺς ἁγίους. Ὁ ἱερὸς Αὐγουστῖνος τήν ὀνομάζει «μείζονα τῶν ἀρετῶν» καὶ σὲ ἕνα του βιβλίο γράφει: «Ἂν μὲ ρωτήσεις τὶ εἶναι πρῶτο στὸ χριστιανισμὸ  θὰ ἀπαντήσω: Ἡ ταπεινοφροσύνη. Τὶ δεύτερο; Ἡ  ταπεινοφροσύνη. Τὶ τρίτο; Ἡ  ταπεινοφροσύνη, διότι χωρὶς αὐτὴν καὶ ἡ  πιὸ μεγάλη ἀρετὴ καταντᾶ κακία».

Ἀνέβηκαν καὶ οἱ δύο στὸ ἱερὸ γιὰ νὰ προσευχηθοῦν. Ὁ  Φαρισαῖος  δὲν κατάφερε νὰ ἐπικοινωνήσει μὲ τὸν Θεό, διότι ἡ   ἀλαζονεία του δὲν τὸν ἄφηνε νὰ προσευχηθῆ μέ εἰλικρίνεια. Ὅμως ὁ Τελώνης, μὲ τὴν ψυχικὴ του συντριβὴ, κατάφερε ὥστε ἡ προσευχή του νὰ φθάσει στὸ θρόνο τοῦ Κυρίου καὶ νὰ φύγει ἀπό τόν Ναὸ γιὰ τὸ σπίτι του «δικαιωμένος». Γι” αὐτὸ καὶ ὁ Ἅγιος  Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς μᾶς λέει πὼς ἡ εἰλικρινὴς προσευχὴ   «ἀνεβάζει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴ γῆ στὸν οὐρανὸ καὶ ἀφοῦ ξεπεράσει ἀκόμη καὶ κάθε τὶ τὸ ἐπουράνιο, κάθε θεωρητικὴ σκέψη περὶ Θεοῦ, τὸν φέρνει μπροστὰ  σ’ αὐτὸν τὸν ἴδιο τὸν Θεὸ ποὺ εἶναι πάνω ἀπ” ὅλα». Εἶναι δηλαδὴ ἡ προσευχή ἀνέβασμα, συνάντησις μὲ τὸν Θεὸ καὶ παράστασις μπροστὰ Του.

Γιατὶ ὅμως χρειάζεται ἡ προσευχή, αὐτὴ ἡ πνευματικὴ ἀνάβαση στὸν οὐρανὸ, προκειμένου νὰ συναντήσουμε τὸ Θεό; Μήπως ὁ Θεὸς δὲν εἶναι πανταχοῦ παρὼν; Δὲν εἶπε ὁ ἀπόστολος Παῦλος «ἐν αὐτῷ ζῷμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν;» Σίγουρα καὶ εἶναι πανταχοῦ παρών, ὅμως σύμφωνα μὲ τὴν Ἁγία Γραφὴ ὁ  οὐρανὸς εἶναι ὁ χῶρος τῆς κατοικίας τοῦ Θεοῦ. «Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς» λέμε στὴν Κυριακὴ προσευχή, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι ὁ Θεὸς βρίσκεται μακριὰ μας, στὸν οὐρανό, ἀλλὰ σημαίνει ὅτι ἐμεῖς μὲ τὸν νοῦ μας καὶ τήν καρδιὰ μας εἴμαστε ἀπομακρυσμένοι ἀπ’ αὐτόν, διότι ἔχουμε στραμμένη τὴν προσοχή μας στὰ γήϊνα καὶ πρόσκαιρα.

Τὸ σημερινὸ Εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα, ἀδελφοί μου, μᾶς δείχνει τὸν δρόμο τῆς νίκης γιὰ τὰ  πάθη  μας  ποὺ προέρχονται ἀπὸ τήν ὑπερηφάνεια. Ἡ  δὲ Ἐκκλησία,  σὰν καλὴ παιδαγωγός, τώρα ποὺ ἀρχίζει τό Τριώδιο, μὲ στοργὴ καὶ ἀγάπη μᾶς ὁδηγεῖ   γιὰ νὰ φθάσουμε στὶς ἅγιες ἡμέρες τοῦ Πάσχα πνευματικὰ καθαροὶ καὶ ἕτοιμοι ὥστε νὰ δεχθοῦμε τὸν ἀναστημένο Κύριο. Νὰ μὴν ξεχνᾶμε ποτέ ὅτι ἔχουμε νὰ ἀντιμετωπίσουμε ἕναν ὕπουλο ἐχθρὸ, τὴν ἁμαρτία, καὶ πρέπει σιγὰ – σιγὰ νὰ ἐνισχυθοῦμε μὲ ἐκεῖνα τά πνευματικὰ ἐφόδια ποὺ θὰ μᾶς βοηθήσουν νὰ τὴν ἀντιμετωπίσουμε προτοῦ αὐτὴ μᾶς καταβάλει καὶ μᾶς νικήσει.

        Ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, ἕνα ἰδιόμελο τοῦ Τριωδίου τοῦ ἑσπερινοῦ μᾶς λέει χαρακτηριστικὰ: «Μὴ προσευξώμεθα φαρισαϊκῶς ἀδελφοί. Ὁ γὰρ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται,  ταπεινωθῶμεν ἐναντίον τοῦ Θεοῦ, τελωνικῶς διὰ νηστείας κράζοντες  ‘‘ Ἱλάσθητι ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς’’». Μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν ταπείνωση οἱ ἥρωες τῆς Ἐκκλησίας μας, οἱ Ἅγιοι, κερδίσαν τὸν Παράδεισο. Γι” αὐτὸ κι ἐμεῖς ἂς προσευχόμαστε σωστὰ καὶ ἄς μὴν ξεχνᾶμε ποτὲ ὅτι αὐτὸς ποὺ ὑψώνει τὸν ἑαυτό του ταπεινώνεται. Ἂς ταπεινωθοῦμε μπροστὰ στὸν Θεό μὲ εἰλικρίνεια καὶ πίστη, ἂς νηστέψουμε ὅπως πρέπει καὶ μέ κατάνυξη νὰ παρακαλέσουμε ὥστε «ὁ  Θεὸς νὰ μᾶς ἐλεήση τοὺς ἁμαρτωλοὺς» καὶ ἔτσι δικαιωμένοι ἀπὸ Αὐτὸν νὰ κληρονομήσουμε τὴν Οὐράνια Βασιλεία Του. Ἀμήν.

Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου

Η πρώτη Κυριακή του Τριωδίου είναι αφιερωμένη στην πολύ διδακτική παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου, την οποία ο Κύριος διηγήθηκε, προκειμένου να διδάξει την θεοφιλή αρετή της ταπεινώσεως και να στηλιτεύσει την εωσφορική έπαρση. Δίδαξε την παραβολή αυτή «προς τινας τους πεποιθότας αφ' εαυτοίς ότι εισί δίκαιοι, και εξουθενούντας τους λοιπούς» (Λουκ.18,9).

Ο ευαγγελιστής Λουκάς, με τρόπο λιτό, αλλά σαφέστατο, διέσωσε την παραβολή αυτή ως εξής: «’νθρωποι δύο ανέβησαν εις το ιερόν προσεύξασθαι , ο εις Φαρισαίος και ο έτερος τελώνης. Ο Φαρισαίος σταθείς προς ευατόν ταύτα προσηύχετο ΄ ο Θεός ευχαριστώ σοι ότι ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί, ή και ως ούτος ο τελώνης΄ νηστεύω δις του σαββάτου , αποδεκατώ πάντα όσα κτώμαι. Και ο τελώνης μακρόθεν εστώς ουκ ήθελεν ουδέ τους οφθαλμούς εις τον ουρανόν επάραι , αλλ' έτυπτεν εις το στήθος αυτού λέγων΄ ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ . Λέγω υμίν , κατέβη ούτος δεδικαιωμένος εις τον οίκον αυτού ή γαρ εκείνος΄ ότι πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται , ο δε ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται » (Λουκ.18,10-14). 
Η τάξη των Φαρισαίων εκπροσωπούσε την υποκρισία και την εγωιστική αυτάρκεια και έπαρση. Τα μέλη της απόλυτα αποκομμένα από την υπόλοιπη ιουδαϊκή κοινωνία, αποτελούσαν, λαθεμένα, το μέτρο σύγκρισης της ευσέβειας και της ηθικής για τους Ιουδαίους. Αντίθετα οι τελώνες ήταν η προσωποποίηση της αδικίας και της αμαρτωλότητας . Ως φοροεισπράκτορες των κατακτητών Ρωμαίων διέπρατταν αδικίες, κλοπές, εκβιασμούς, τοκογλυφίες και άλλες ειδεχθείς ανομίες και γι' αυτό τους μισούσε δικαιολογημένα ο λαός. Δύο αντίθετοι τύποι της κοινωνίας, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τις δύο αυτές τάξεις, ανέβηκαν στο ναό να προσευχηθούν. Ο πρώτος ο νομιζόμενος ευσεβής, έχοντας την αυτάρκεια της δήθεν ευσέβειάς του ως δεδομένη, στάθηκε με έπαρση μπροστά στο Θεό και άρχισε να απαριθμεί τις αρετές του, οι οποίες ήταν πραγματικές. Τις εξέθετε προκλητικότατα εις τρόπον ώστε απαιτούσε από το Θεό να τον επιβραβεύσει γι' αυτές. Για να εξαναγκάσει το Θεό έκανε και αήθη σύγκρισή του με άλλους ανθρώπους και ιδιαίτερα με τον συμπροσευχόμενό του τελώνη. 
Αντίθετα ο όντως αμαρτωλός τελώνης συναισθάνεται τη δεινή του κατάσταση και με συντριβή και ταπείνωση ζητεί το έλεος του Θεού. Αυτή η μετάνοιά του τον δικαιώνει μπροστά στο Θεό. Γίνεται δεκτή η προσευχή του, σε αντίθεση με τον υποκριτή Φαρισαίο, ο οποίος όχι μόνο δεν έγινε δεκτή η προσευχή του, αλλά σώρευσε στον εαυτό του περισσότερο κρίμα, εξαιτίας της εγωπάθειάς του. 
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας όρισαν να είναι αφιερωμένη η πρώτη Κυριακή του Τριωδίου στη διδακτική αυτή παραβολή του Κυρίου για να συνειδητοποιήσουν οι πιστοί πως η υπερηφάνεια είναι η αγιάτρευτη ρίζα του κακού στον άνθρωπο, η οποία τον κρατά μακριά από την αγιαστική χάρη του Θεού και πως η ταπείνωση είναι το σωτήριο αντίδοτο της καταστροφικής πορείας, που οδηγεί τον άνθρωπο η εγωπάθεια. Είναι το χειρότερο εμπόδιο για τη σωτηρία του ανθρώπου. Αυτή η εγωιστική αυτάρκεια, ως μια λίαν νοσηρή κατάσταση εμποδίζει τη συναίσθηση της αμαρτωλότητας και τη διάθεση για μετάνοια. Εγωισμός και μετάνοια είναι δυο έννοιες εντελώς αντίθετες και ασυμβίβαστες μεταξύ τους. Η μία αναιρεί την άλλη. Οι πύλες της ψυχής του εγωπαθούς ανθρώπου είναι ερμητικά κλειστές για τη θεία χάρη και κατά συνέπεια είναι αδύνατη η σωτηρία του, όσο εμμένει στην εγωιστική του περιχάραξη. 
Η υπερηφάνεια και ο εγωισμός είναι καταστάσεις εωσφορικές. Πρώτος διδάξας ο Εωσφόρος, ο οποίος δε μπορούσε να θεωρεί τον εαυτό του κατώτερο από το Θεό και δημιουργό του και γι' αυτό διανοήθηκε να στήσει το θρόνο του πάνω από το θρόνο της μεγαλοσύνης του Θεού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο να μην πραγματοποιήσει το σκοπό του, αλλά να χάσει τη δόξα και την τιμή που του είχε χαριστεί από το Θεό και να καταπέσει στην έσχατη απαξία. Από ανείπωτο μίσος και φθόνο θέλησε να μεταδώσει και στον άνθρωπο, το κορυφαίο δημιούργημα του Θεού, τη φθοροποιά και καταστροφική έξη του εγωισμού. Έπεισε τους πρωτοπλάστους ότι δήθεν ήταν ικανοί από μόνοι τους να γίνουν θεοί (Γεν. 3 ο κεφ.), συμπαρασύρωντάς τους στη δική του δίνη και καταστροφή. 
Αυτή ακριβώς την κατάσταση έχει υπόψη της η Εκκλησία μας και θέσπισε την κατανυκτική περίοδο του Τριωδίου, η οποία σημαίνει γι' Αυτήν την μεταπτωτική κατάσταση του ανθρωπίνου γένους, αρχίζοντας από τη στηλίτευση του εγωισμού, ως την πρωταρχική αιτία της πτώσεως.
Στην υπέροχη και διδακτική υμνωδία της ημέρας αυτής ψάλλουμε: «Υψηγορίαν φύγωμεν Φαρισαίου κακίστην, ταπείνωσιν δε μάθωμεν του Τελώνου αρίστην, ίν' υψωθώμεν βοώντες τω Θεώ συν εκείνω΄ Ιλάσθητι τοις δούλοις Σου, ο τεχθείς εκ Παρθένου, Χριστέ Σωτήρ, εκουσίως» και «Μη προσευξόμεθα φαρισαϊκώς, αδελφοί΄ ο γαρ υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται΄ ταπεινωθώμεν εναντλιον του Θεού τελωνικώς δια νηστείας κράζοντες΄ Ιλάσθητι ημίν, ο Θεός τοις αμαρτωλοίς». Η περίοδος του Τριωδίου είναι κατ' εξοχήν περίοδος αγώνα κατά της εγωπάθειας και άσκηση της αρετής της ταπείνωσης, ως μονόδρομο για τη σωτηρία μας.

"Δεν έχω εμπιστοσύνη στον ιερέα..."*Σεβ. Μητροπολίτου πρ. Πειραιώς κ. Καλλινίκου

Σεβ. Μητροπολίτου πρ. Πειραιώς κ. Καλλινίκου

«᾿Εν ὅλῃ ψυχῇ σου εὐλαβοῦ τόν Κύριον καί τούς ἱερεῖς αὐτοῦ θαύμαζε». (Σοφ. Σειρ. 7, 29) Εντάξει! Τό ξέρω καί τό δέχομαι ὅτι πρέπει νά ἐξομολογηθῶ στόν ῾Ιερέα. ᾿Αλλά σέ ποιόν ῾Ιερέα; ᾿Εγώ δέν ἔχω ἐμπιστοσύνη σέ κανέναν. Γνωρίζωτόν τάδε ῾Ιερέα, πού δέν τόν θεωρῶ ἄξιο νά τοῦ πῶ τά μυστικά τῆς καρδιᾶς μου. ῎Αν τά φανερώσει, τί γίνομαι τότε ἐγώ;...

Συνηθισμένη καί ἀληθοφανής καί ἡ ἀντίρρηση αὐτή. Βγαίνει ἀπό πολλά στόματα καί μάλιστα πρόχειρα καί ἀβασάνιστα. Στήν πρώτη παρότρυνση κάποιου εὐσεβοῦς γιά τήν ἀνάγκη τῆς ᾿Εξομολογήσεως, ἀμέσως προβάλλεται ἡ δικαιολογία αὐτή, πού ἀφήνει κατ’ ἀρχήν νά φανεῖ ἡ διάθεση πού δῆθεν ἔχουμε γιά ᾿Εξομολόγηση, ἀλλά πού δέν μᾶς τό ἐπιτρέπει τάχα ἡ ἀσυνειδησία κι ἡ ἀναξιότητα τῶν ῾Ιερέων.

Δέν ἀρνοῦμαι ὅτι ὑπάρχουν καί ῾Ιερεῖς ὄχι ἄξιοι ἐμπιστοσύνης. Εἶναι ἐκεῖνοι πού, μέ ἐλαφρά καρδία, χωρίς σοβαρή σκέψη, χωρίς θεϊκό ζῆλο, περιβλήθηκαν τό τιμημένο ράσο. Καί «ἡγούμενοι ἐμπορίαν τήν εὐσέβειαν», βλάπτουν μέ τήν ἐλαφρότητα καί ἀπερισκεψία τους καί τήν ᾿Εκκλησία καί τά Μυστήριά της. ᾿Αλλά, ἀγαπητέ ἀναγνώστη, γιατί τούς προσέχεις καί τούς προβάλλεις; Αὐτοί ἀποτελοῦν μία θλιβερή ἐξαίρεση. Αὐτό πού συμβαίνει σέ κάθε κλάδο, σέ κάθε τομέα ζωῆς, συμβαίνει δυστυχῶς καί στήν ᾿Εκκλησία. Παντοῦ δέν ὑπάρχουν οἱ ἀνάξιοι; Πόσοι γιατροί δέν εἶναι ἀποτυχημένοι, δίπλα ὅμως σέ τόσους ἐπιτυχημένους συναδέλφους τους; Πόσοι δικηγόροι εἶναι ἀκατάρτιστοι στή δουλειά τους, κοντά σέ τόσους διαπρεπεῖς νομομαθεῖς; Πόσοι δάσκαλοι εἶναι ἀνίκανοι, πλάι σέ τόσους καί τόσους ἱκανούς ἐκπαιδευτικούς; Ποιός ὅμως ἀπορρίπτει καί καταδικάζει ὅλους τούς γιατρούς, ὅλους τούς δικηγόρους, ὅλους τούς δασκάλους, τούς μηχανικούς, τούς τεχνίτες..., ἐπειδή μερικοί ἀπ’ αὐτούς δέν ἐκπροσωποῦν ἐπάξια τό ἐπάγγελμά τους;

Μακάρι, βέβαια, νά μή ὑπῆρχαν καί ἀνάξιοι ῾Ιερεῖς. ᾿Αλλά, χωρίς νά θέλω νά δικαιολογήσω τήν κατάσταση, αὐτό μόνο σημειώνω· Κι ἄν ὑπάρχουν ἀνάξιοι, γνώριζε ὅτι αὐτοί εἶναι ἐλάχιστοι. Οἱ ἄλλοι, οἱ περισσότεροι, πού ἀποτελοῦν τήν πλειονότητα, ἔχουν συναίσθηση τῆς ἀποστολῆς τους καί ἐκτελοῦν πιστά καί τίμια τά καθήκοντά τους. Συνήθως προσέχουμε πιό πολύ τούς ἀνάξιους. Τό κακό γίνεται εὐκολότερα ἀντιληπτό. ᾿Ενῶ τούς καλούς συχνά τούς ἀγνοοῦμε, διότι ἡ ἀρετή καί ἡ ἁγιότητα δέν αὐτοδιαφημίζεται καί δέν διαλαλεῖται.

Τί κάνεις, λοιπόν, ὅταν ἀρρωστήσεις; Φωνάζεις ἤ πηγαίνεις στόν τυχόντα γιατρό; ᾿Ασφαλῶς ὄχι. Προσπαθεῖς νά μάθεις ποιός εἶναι ὁ καλύτερος, ποιός ἔχει φήμη, ποιός ἔχει εἰδικότητα γιά τήν πάθησή σου. Κι ἄν ἡ ἀρρώστια σου εἶναι σοβαρή, δέν διστάζεις νά ὑποβληθεῖς καί στόν κόπο μακρινοῦ, κοπιαστικοῦ καί πολυδάπανου ταξιδιοῦ, γιά νά μεταβεῖς καί στό ἐξωτερικό, ὥστε νά συναντήσεις τόν καλύτερο γιατρό. Γιατί ὅλα αὐτά; Διότι βιάζεσαι ὁπωσδήποτε νά ξαναβρεῖς τή χαμένη ὑγεία σου.

Τί κάνεις ὅταν ἔχεις μιά νομική ὑπόθεση νά ἐπιλύσεις; Δέν καταφεύγεις στόν πλέον διαπρεπῆ δικηγόρο; Δέν ἀφήνεις κατά μέρος τόσους ἄλλους μικρότερης φήμης; Κι ὅταν θέλεις νά μάθεις στά παιδιά σου γράμματα, τό ἴδιο δέν κάνεις; Τά στέλνεις, ἄν τά οἰκονομικά στό ἐπιτρέπουν, στό πρῶτο τυχαῖο σχολεῖο; ῎Οχι. Ζητᾶς καί πληροφορεῖσαι ποιό σχολεῖο εἶναι τό καλύτερο κι ἐκεῖ τά στέλνεις, ἔστω κι ἄν χρειαστεῖ νά ὑποβληθεῖς σέ θυσίες.

᾿Αλλά γιά τήν ὑγεία τῆς ψυχῆς σου δέν ἀξίζει λίγος κόπος; Γιά τήν κατά Θεόν μόρφωση τῆς καρδιᾶς σου δέν ἀξίζει λίγη ἔρευνα; ῎Αν ἐνδιαφερθεῖς σοβαρά, θά βρεῖς τόν ἄξιο καί τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης σου Πνευματικό καί σέ κεῖνον θά ἐπιδείξεις τίς πληγές καί τά τραύματα τῆς ψυχῆς σου. Γιά τήν ὑγεία τοῦ σώματός σου καί κόπο καί θυσίες καί χρήματα δίνεις. Γιά τήν ψυχική σου ὑγεία οὔτε ψίχουλα; ᾿Εξαλλου γι’ αὐτό δέν θά χρειαστοῦν χρήματα οὔτε μεγάλες θυσίες. Μόνο σκέψη καί λίγη ἀναζήτηση. Μά καί κάποιο ταξίδι ἄν χρειασθεῖ νά κάνεις, γιά νά βρεῖς τόν ἔμπειρο καί ψυχολόγο Πνευματικό, εἶναι πολύ, μπροστά στή σωτηρία τῆς ἀθάνατης ψυχῆς σου;

῾Ο μεγάλος ᾿Ωριγένης μᾶς προτρέπει νά προσέχουμε στήν ἐκλογή τοῦ κατάλληλου ῾Ιερέα, στόν ὁποῖο θά ἐμπιστευθοῦμε τήν ψυχή μας. Νά εἶσαι, λέει, προσεκτικός στήν ἐπιλογή ἐκείνου, στόν ὁποῖο πρέπει νά ἐξομολογηθεῖς τό ἁμάρτημά σου. Δοκίμασε πρῶτα τό γιατρό, στόν ὁποῖο θά φανερώσεις τήν αἰτία τῆς στενοχώριας σου. Φρόντισε νά εἶναι τέτοιος, ὥστε νά γνωρίζει νά ἀσθενεῖ μέ τούς ἀσθενεῖς, νά κλαίει μέ τούς κλαίοντες καί νά ἔχει πείρα στό νά συμπάσχει καί νά συμπονεῖ.

Δέν εἶναι, λοιπόν, πολύ νά ψάξεις καί νά βρεῖς τόν Πνευματικό πού θά σέ ἐπαναπαύσει. ῎Αν δέν ὑποβληθεῖς στό μικρό αὐτό κόπο, τότε ἀποδεικνύεις ὅτι λίγο σέ ἀπασχολεῖ ἡ σωτηρία σου, ἤ ὅτι πηγαίνεις στήν ᾿Εξομολόγηση ἀπό ἁπλῆ εὐσεβῆ συνήθεια κι ὄχι ἀπό καθῆκον καί πόθο ἱερό νά λάβεις ἄφεση καί καθοδήγηση. Διότι κι αὐτό ὀφείλεις νά μάθεις· ῞Οτι, δηλαδή, ἡ καθοδήγηση σοῦ εἶναι ἀπαραίτητη γιά νά σταθεροποιηθεῖς στό δρόμο τόν χριστιανικό καί νά δημιουργήσεις βιώματα εὐγενικά, ἅγια κι ἀνώτερα μέσα σου.

Κι ὁ Μέγας Βασίλειος προτρέπει νά ἀναζητήσουμε καί νά βροῦμε τόν κατάλληλο ἐξομολόγο· ῞Οπως, γράφει, τά πάθη τοῦ σώματος δέν τά φανερώνουν σέ ὅλους οἱ ἄνθρωποι, ἀλλά στούς ἔμπειρους καί εἰδικούς γιά τή θεραπεία τους, κατά παρόμοιο τρόπο καί ἡ ἐξαγόρευση τῶν ἁμαρτημάτων πρέπει νά γίνεται σ’ ἐκείνους πού μποροῦν νά τά θεραπεύσουν.

Καί εἶναι μεγάλη ἐπιστήμη νά εἶναι κανείς ἄψογος καί καλός πνευματικός πατέρας. Καί γνώσεις χρειάζονται καί ψυχολογική διεισδυτικότητα καί διάκριση καί πείρα καί ἀγάπη πολλή καί ἁγιότητα βίου. ῎Αν ὁ Πνευματικός δέν ἐργάζεται πάνω στόν ἑαυτό του, ἄν δέν μελετᾶ τήν ῾Αγία Γραφή, ἄν δέν ζεῖ μέσα στήν ἀτμόσφαιρα τῆς προσευχῆς καί ἐπικοινωνίας μέ τόν Θεό, ἄν δέν εἶναι ὁ ἴδιος προσεκτικός μέ τίς κινήσεις τῆς καρδιᾶς του, πῶς θά εἶναι σέ θέση νά καθοδηγεῖ τούς ἄλλους; ῎Αν δέν εἶναι ὁ ἴδιος ἀγωνιστής, πῶς θά διευθύνει τόν πνευματικό ἀγώνα τοῦ ἐξομολογουμένου; ῎Αν δέν ἔχει πείρα τῆς πνευματικῆς ζωῆς ἀπό προσωπική βίωση τῆς ἀρετῆς, πῶς θά ὑποδείξει τό δρόμο της;

Στήν ῾Ιστορία τοῦ Σωζομενοῦ διαβάζουμε· «πρεσβύτερον... τῶν ἄριστα πολιτευομένων, ἐχέμυθόν τε καί ἔμφρονα ἐπί τούτῳ τετάξασιν (ἔταξαν), ᾧ προσιόντες (εἰς τόν ὁποῖον προσερχόμενοι) οἱ ἡμαρτηκότες, τά βεβαιωμένα ὡμολόγουν» (Μἂὼὃὸ Ρ.ὒ. 67, 1460). Βλέπεις, ἀπό τήν ἀρχαία ἐκείνη ἐποχή λαμβανόταν ἰδιαίτερη πρόνοια, ὥστε οἱ πλέον συνετοί καί φρόνιμοι νά γίνονται Πνευματικοί. Καί ὁ Πέτρος Χαρτοφύλαξ παρατηρεῖ· «Καλόν μέν καί πάνυ ὠφέλιμον τό ἐξομολογεῖσθαι... ἀλλά μή τοῖς ἀπείροις καί ἰδιωτικοῖς περί τά τοιαῦτα διακειμένοις· ἵνα μή διά τῆς ἀκαίρου καί ἀνεπιστήμονος παρατάξεως τῶν ἐπιτιμίων, καταφρονητήν ἤ ράθυμον ἤ παρειμένον σέ ἀπεργάσωνται». Καλό, λέει, εἶναι νά ἐξομολογεῖται κανείς, ἀλλά ὄχι στούς Πνευματικούς χωρίς πείρα, πού ἀσχολοῦνται μέ τήν ᾿Εξομολόγηση χωρίς σύνεση καί φρόνηση. Διότι, ἄν πάει κανείς σέ ἕνα τέτοιο Πνευματικό, πιθανό νά ζημιωθεῖ ἐξαιτίας εἴτε τῆς ὑπερβολικῆς ἐπιείκειάς του, εἴτε τῆς ὑπέρμετρης αὐστηρότητάς του. Γι’ αὐτό καί στή συνέχεια συμβουλεύει· «᾿Εάν οὖν εὕρῃς ἄνδρα πνευματικόν καί ἔμπειρον, δυνάμενόν σε ἰατρεῦσαι, ἀνεπαισχύντως καί μετά πίστεως ἐξομολόγησον αὐτῷ ὡς τῷ Κυρίῳ καί οὐκ ἀνθρώπῳ» (Ράλλη - Ποτλῆ, Σύνταγμα θείων καί ἱερῶν Κανόνων, σ. 372).

Καί εἶναι πολύ σωστή ἡ παρατήρηση αὐτή. Διότι ὁ Πνευματικός θά πρέπει νά εἶναι σέ θέση νά διακρίνει πότε χρειάζεται αὐστηρότητα καί πότε ἐπιείκεια, διαφορετικά θά βλάψει ἀντί νά ὠφελήσει. ῞Ολοι οἱ ἄνθρωποι δέν εἶναι ἐπιδεκτικοί τῆς ἴδιας μεταχειρίσεως. ᾿Εκεῖνον πού ἐνδεχομένως ὠφελεῖ ἡ αὐστηρότητα, δέν τόν ὠφελεῖ ἡ ἐπιείκεια. Κι ἐνῶ ὁ ἕνας χρειάζεται χαλινάρι, ὁ ἄλλος ἔχει ἀνάγκη ἀπό ὤθηση. ᾿Εκεῖνο πού τόν ἕναν τόν βλάπτει, τόν ἄλλον τόν ὠφελεῖ. «Τούς μέν ἔπαινος ὤνησε (= ὠφέλησε), τούς δέ ψόγος (= ἐπίπληξη)..., τούς μέν παράκλησις (παρηγοριά) κατορθοῖ, τούς δέ ἐπιτίμησις», ὅπως γράφει Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνός (Μἂὼὃὸ Ρ.ὒ. 35, 493). ᾿Αλλοίμονο μάλιστα στόν Πνευματικό πού συνιστᾶ τά ἴδια φάρμακα καί συμπεριφέρεται μέ τόν ἴδιο βαθμό αὐστηρότητας καί ἐπιείκειας σέ ὅλους τούς ἐξομολογουμένους. Θά ἀποτύχει στό ἔργο του καί θά βλάψει καί τίς ψυχές.

᾿Επιβάλλεται, λοιπόν, νά βρεῖς διακριτικό καί ἔμπειρο Πνευματικό. Αὐτός θά σοῦ ἐμπνεύσει ἀμέσως ἐμπιστοσύνη. Σ’ αὐτόν ἀποκάλυψε τά μύχια τῆς καρδιᾶς σου καί μήν ἀνησυχεῖς. ῾Η ψυχή σου θά ὁδηγηθεῖ στήν ὁδό τῆς σωτηρίας. ῞Ενα σημεῖο λεπτό τονίζει σχετικά καί ὁ ἀββᾶς Μωυσῆς. Δέν εἶναι, λέει, πάντοτε ἡ μεγάλη ἡλικία πού ἀπαραίτητα ἀποδεικνύει σοφία καί διάκριση. Πολλοί Πνευματικοί μεγάλης ἡλικίας λένε ἀψυχολόγητα καί ἀνεφάρμοστα πράγματα, τά ὁποῖα βλάπτουν ἀντί νά ὠφελοῦν· «Οὐ τοῖς τυχοῦσι δεῖ καταπιστεύειν τά τῆς καρδίας ἀπόκρυφα, ἀλλά ...διακριτικοῖς, καί παρά πολλῶν μεμαρτυρημένοις, οὐχί τοῖς διά χρόνον μόνον πεπολιωμένοις· πολλοί γάρ πρός μόνην τήν ἡλικίαν καί τό ἔξωθεν σχῆμα ἀποδίδοντες καί τούς ἑαυτῶν λογισμούς ἀναθεμένοι, ἀντί θεραπείας, εἰς ἀπόγνωσιν διά τῆς ἀπειρίας τῶν ἀκουόντων ἐνέπεσον» (Εὐεργετινός, τ. Α´, σ. 67).

Μήν δικαιολογεῖσαι, λοιπόν, χριστιανέ μου, ὅτι δῆθεν δέν ἔχεις ἐμπιστοσύνη. ῎Αν ἐνδιαφέρεσαι εἰλικρινά γιά τήν κάθαρση τῆς καρδιᾶς σου, θά βρεῖς τόν ἄξιο τῆς ἀπόλυτης ἐμπιστοσύνης Πνευματικό ἰατρό. Καί ὑπάρχουν, δόξα τῷ Θεῷ, πάρα πολλοί. ᾿Αρκεῖ νά ψάξεις. Θά τό κάνεις;

* Από το βιβλίο «ΜΕΤΑΝΟΙ ΚΑΙ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ 

του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου πρ. Πειραιώς κ. Καλλινίκου

που κυκλοφορείται από τις εκδόσεις«ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ». 

 (τηλ.: 210 9310605).

πηγή

π.Αθανάσιος Μηνάς ,Μωραίνει Κύριος ὅν βούλεται ἀπολέσαι

Πρεσβύτερος Αθανάσιος Μηνάς

Μωραίνει Κύριος ὅν βούλεται ἀπολέσαι(Μία περιεκτικὴ ἀπάντηση σὲ ὅσους γιὰ χάρη τοῦ "νανουρίσματος" τῶν πιστῶν διαστρέφουν τὸ πνεῦμα τῶν Λόγων τῶν Ὅσιων Γερόντων Παϊσίου καὶ Πορφυρίου)
Πρεσβυτέρου Ἀθανασίου ΜηνᾶὍπως τότε, μὲ τοὺς Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, τοὺς Ἡρῳδιανοὺς καὶ Σαδδουκαίους, στὴν πρώτη παρουσία τοῦ Μεσσίου Ἰησοῦ, ἔτσι καὶ τώρα στοὺς ἐσχάτους καιρούς, ἰσχύει

 

 

ἀπολύτως ὁ Λόγος αὐτός: « ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί• ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ, ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, εἶπον οὖν ὑμῖν ὅτι ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν• ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγὼ εἰμί, ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν»1. Παραχωρεῖ δηλαδὴ ὁ Κύριος νὰ σκληραίνουν οἱ καρδιὲς τῶν ἀμετανοήτων ἐχθρῶν Του, ἕως ὅτου ἡ πονηρὴ προαίρεση τους, ὁδηγήσει τὶς ψυχές τους, στὴν κόλαση. Ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ Λόγου εἶναι σαφής. Ἐντούτοις, οἱ δυστυχεῖς νεοεποχίτες κλείνουν τὰ ὦτα, παραμένουν ἀμετανόητοι ἐχθροὶ τοῦ Μεσσίου Ἰησοῦ καὶ προσπαθοῦν μὲ δόλο νὰ φέρουν τὰ ἄνω κάτω.
Ἀντὶ τῆς βασιλείας καὶ τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ, ἐπιδιώκουν τὴ δική τους δικαιοσύνη, τὴ μεταπτωτική, τὴν ὕλη, καὶ μὲ τὴν κακή τους γνώμη ζητοῦν νὰ καταστεῖ ὁ σατανᾶς κοσμοκράτορας καὶ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου. Μὲ ἀπάτη, σπρώχνουν τοὺς ἀνθρώπους σὲ βορβορώδη σαρκικὰ πάθη καὶ μετὰ ταῦτα, τοὺς ὁδηγοῦν στὰ ψυχοφάρμακα καὶ στὰ ἠλεκτροσόκ, ἀρνούμενοι τὴν ὕπαρξη τοῦ σατανᾶ. Ὁ Χριστὸς ὅμως, Αὐτὸς Μόνος, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια μὲ τὸν λόγο Του καὶ εὐεργετώντας τὸ πλάσμα Του, τὸ ὁδηγεῖ μέσῳ τῆς μετανοίας στὴν ψυχικὴ καὶ σωματικὴ ὑγεία, στὴν εἰρήνη καὶ στὴ σωτηρία. Τὸ δυσάρεστο γὶ αὐτούς, εἶναι ὅτι βιάζονται καὶ κατὰ συνέπεια διαπράττουν πολλὰ καὶ χοντρὰ λάθη, μέσα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ξεσκεπάζονται τὰ σκοτεινὰ σχέδιά τους.
Ἐνδεικτικὰ ἂς ἀναφερθοῦμε στὴν «κάρτα τοῦ πολίτη». Εἶναι κάρτα τοῦ πολίτη; Ἡ κάρτα τῆς ἀντιχρίστου ἐποχῆς, ποὺ σατανικὰ θέλουν νὰ μᾶς ἐπιβάλουν; Ἀπαντοῦμε μὲ μία παρομοίωση καὶ ὁ ἀναγνώστης ἂς ἐξάγει τὰ συμπεράσματά του: Μπαίνει ξαφνικὰ χωρὶς προειδοποίηση κάποιος στὸ σπίτι σου καὶ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεώς σου ἀρχίζει νὰ μετακινεῖ τὰ ἔπιπλα, τὸ ψυγεῖο, τὴν κουζίνα κ.λ.π. λέγοντας «τ' ἀλλάζουμε ὅλα». Στὴν εὔλογη ἄρνηση καὶ ἀντίρρησή σου, τοῦ οἰκοδεσπότου, σοῦ ἀπαντάει ὅτι εἶναι γιὰ τὸ καλό σου καὶ ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ δεχθεῖς, ὅτι ἐσὺ τὸν κάλεσες μὲ τὴ θέλησή σου καὶ ὅτι, ἀπὸ τοῦδε καὶ στὸ ἑξῆς, ἡ θύρα τοῦ σπιτιοῦ θὰ μένει πάντοτε ἀνοιχτὴ κι' ἀφύλαχτη, χωρὶς ἐσύ, ὁ οἰκοδεσπότης, νὰ ἔχεις πλέον κανένα λόγο γιὰ τὸ τί θὰ συμβαίνει μέσα στὸ σπίτι σου στὸ ὁποῖο ἀνενόχλητα, αὐτὸς ὁ κάποιος, μὲ ἀναίδεια θὰ μπαινοβγαίνει. Ἂν μάλιστα ἀρνηθεῖς, δήλ. ὁ οἰκοδεσπότης, τότε θεωρεῖσαι τρομοκράτης καὶ ὡς ἐκ τούτου καταδικάζεσαι ἐν ψυχρῷ σὲ δολοφονία.
Ἔτσι ἀκριβῶς καὶ δυστυχῶς, ἐπιβάλλεται σήμερα ἡ κάρτα τοῦ πολίτη, λέγε καλύτερα ἡ κάρτα ταυτότητα τοῦ θηρίου, χωρὶς κανένα διάλογο, χωρὶς καμμία δυνατότητα ἀρνήσεως καὶ χωρὶς νὰ γνωρίζει ὁ κάτοχος τὰ τεκταινόμενα μεταξὺ τοῦ chip τῆς ταυτότητας καὶ τῶν ἐξελιγμένων τεχνικῶν μέσων ὅπως δορυφόροι, ἀνιχνευτὲς (scanners κλπ) ποὺ θὰ ἐλέγχει καὶ θὰ ρυθμίζει ἀνεξέλεγκτα, αὐτὸς ὁ κάποιος, ὅλα τὰ προσωπικὰ δεδομένα καὶ μάλιστα ἀπὸ ἀπόσταση. Τὰ συμπεράσματα ἐπαφίενται στοὺς ἀναγνῶστες.
Ἐπιπλέον, σ' αὐτὸν τὸν χωρὶς τέλος κατήφορο, ὑπάρχουν καὶ κάποιοι ἀνόητοι φαφλατάδες ποὺ τονίζουν, ὅτι μὲ αὐτὴν τὴ συμπεριφορὰ συμφωνοῦσαν, δῆθεν, καὶ σύγχρονοι ἅγιοι, ὅπως π.χ. ὁ πατὴρ Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης καὶ ὁ πατὴρ Παΐσιος ὁ Ἁγιορείτης. Ἀλλὰ καὶ πάλι, ἂς δοῦμε στὴ συνέχεια, τί ἀκριβῶς ἔλεγαν καὶ ἔγραψαν οἱ ἅγιοι αὐτοί, ὥστε στὸ τέλος, νὰ αἰσχυνθοῦν οἱ λαοπλάνοι. Οἱ προαναφερθέντες γέροντες εἶχαν πεῖ: «Νὰ ἀσχολεῖσθε μὲ τὸν Χριστὸ καὶ ὄχι μὲ τὸν ἀντίχριστο»2, «Ἀγαπήσατε τὸν Χριστὸν καὶ μηδὲν προτιμήσατε τῆς ἀγάπης Αὐτοῦ. Ὁ Χριστὸς εἶναι τὸ πᾶν, ἀγαπήσατε τὸν Χριστὸν καὶ κάνετε ὅ,τι θέλετε»3.
Ἄραγε τὰ λόγια αὐτὰ τῶν ἅγιων γερόντων συστήνουν τὴν παραλαβὴ τῆς ταυτότητας κάρτας τοῦ ἀντιχρίστου μὲ τὸ 666; Προτρέπουν ἄραγε τοὺς πιστοὺς νὰ ἀγαποῦν τὸν Χριστὸ καὶ ταυτοχρόνως νὰ ἁμαρτάνουν; Νὰ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ Χριστὸ καὶ τὴν ἴδια ὥρα νὰ συναλλάσσονται μὲ τὸν Ἀντίχριστο; Κύριε ἐλέησον!
Ἡ ζωή τους καὶ ἡ βιοτή τους, μᾶς δίνουν τὴ σωστὴ ἀπάντηση. Δηλαδὴ καμία προσκύνηση στὸν ψευδοπροφήτη. Οἱ ἴδιοι, ἀπὸ τρυφερᾶς ἡλικίας, ἀγάπησαν τὸν Κύριο, τὴν Παναγία Μητέρα Του καὶ τοὺς Ἁγίους, τὴ γλυκυτάτη Ὀρθοδοξία. Δὲν ἐπέτρεπαν στοὺς ἑαυτούς τους καμμία παρέκκλιση ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξο παράδοση, κανένα συμβιβασμὸ καὶ ἦταν ξένοι καὶ στὴν παραμικρὰ ἁμαρτία. Ἔκλεισαν ἐσαεὶ μέσα στὴν καρδιά τους, στὴν ψυχή τους, στὴν διάνοιά τους, τὸν Χριστὸ καὶ τὶς ἐντολές Του καὶ ἀναδείχθηκαν κατοικητήριο τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ἀνὰ πᾶσα στιγμή, ἂν οἱ περιστάσεις τὸ ἀπαιτοῦσαν, ἦταν ἕτοιμοι νὰ μαρτυρήσουν γιὰ τὸν Γλυκύτατο Ἰησοῦ, γι' αὐτὸ καὶ τόνιζαν σὲ ὅλους, ὅσους τοὺς ἐπισκέπτονταν, νὰ ἀσχολοῦνται μὲ τὸν Χριστὸ καὶ ὄχι μὲ τὸν ἀντίχριστο, ὥστε, ἂν τὸ ἐπέτρεπαν οἱ περιστάσεις ἢ οἱ καταστάσεις, νὰ εἶναι ἕτοιμοι νὰ θυσιάσουν καὶ τὴ ζωή τους γιὰ τὸ θέλημα τοῦ Μεσσίου χωρὶς νὰ φοβοῦνται τὸ μαρτύριο καὶ τὸν θάνατο, ἀλλὰ ἀπεναντίας νὰ χαίρονται. Ἐτόνιζαν σὲ κάθε εὐκαιρία τὸ εὐαγγελικὸ χωρίο: «μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα»4.
Μάλιστα ὁ πατὴρ Παΐσιος, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ἰδιόχειρο σημείωμά του «Τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν», μᾶς διασώζει τὴν εὐλογημένη συνάντησή του, ἕνα πρωϊνό, μὲ τὴν Ἁγία Ἔνδοξον καὶ Πανεύφημον Εὐφημίαν τὴν Μεγαλομάρτυρα, γεγονὸς ποὺ ἀπὸ μόνο του καταρρίπτει τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν φαφλατάδων, σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὴν κάρτα ταυτότητα, γιὰ τὴν ὅποια ἔγραφε ὁ ἴδιος ὅτι εἶναι πτώση καὶ ἄρνηση. Καὶ οἱ δυὸ ἅγιοι γέροντες ἐπεσήμαιναν μὲ ἔμφαση ἐπιπλέον καὶ τὸ ἑξῆς: «Μόνον ὅσοι ἔχουν τὸν Χριστὸ μέσα τους, δύνανται νὰ καταλάβουν τὴν ἀπάτη καὶ τὴν πλάνη τῆς Νέας Ἐποχῆς, διότι ὅλα θὰ γίνονται καὶ θὰ προβάλλονται μέσα σὲ πνεῦμα σατανικοῦ δόλου καὶ ἀπάτης».
Ἐπιθυμώντας οἱ ἴδιον μόνον τὴν δόξα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν ἀγάπη τῶν ἀδελφῶν τους, ποὺ ἦταν οἱ ἄνθρωποι ὅλου τοῦ κόσμου, μάζευαν ἐπάνω τους, νύχτα καὶ μέρα, τὸν πόνο καὶ τὶς ἀσθένειες τῶν πονεμένων, ἐνίοτε ἀνίατες, ψυχικὲς καὶ σωματικές, χωρὶς ποτὲ οἱ ἴδιοι νὰ ζητοῦν ἀπὸ τὸν Χριστὸν νὰ τοὺς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὶς δικές τους σωματικὲς ἀσθένειες. Θυμόμαστε τὸν γέροντα τὸν Ἅγιο Πορφύριο τὸν Καυσοκαλυβίτη νὰ λέει: «Πονάω τόσο πολύ, ὡς νὰ ἔχουν ρίξει στὸ πρόσωπό μου καυτὸ λάδι». Καὶ ὁ ἄλλος γέρων, ὁ ἅγιος Παΐσιος ὁ Ἁγιορείτης, μάθαμε ὅτι ἡ ἁγία του ψυχὴ ἔφυγε γιὰ τοὺς οὐρανοὺς μὲ τελευταῖες λέξεις ἀπὸ τὰ χείλη του: «μαρτύριο, μαρτύριο, μαρτύριο». Νὰ θυμίσουμε, ἐπίσης, τὸν ὀρθόδοξο λόγο τοῦ γέροντος Πορφυρίου ποὺ ἔλεγε ὅτι γιὰ τὸν ὀρθόδοξο πιστὸ δὲν ὑπάρχει οὔτε διάβολος, οὔτε ἁμαρτία, οὔτε θάνατος. Βέβαια ὑπάρχουν, ἔλεγε, ἀλλὰ γιὰ τοὺς μακρὰν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ ἀνθρώπους, ὄχι γιὰ τὰ μέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, δηλαδὴ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.
Μετὰ ἀπὸ αὐτά, ποιὸς δυστυχὴς μπορεῖ ἀκόμα νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι οἱ γέροντες θὰ ἐννοοῦσαν ὅτι Ὀρθόδοξος Χριστιανὸς δύναται νὰ ἔχει καὶ κοινωνία μὲ τὴν ἀπέναντι ὄχθη, δηλαδὴ τὸν σατανᾶ, τὴν ἁμαρτία καὶ τὸν θάνατο; Δηλαδὴ καὶ τὸ Χριστὸ καὶ τὸ σατανᾶ;5 Μὴ γένοιτο Κύριε! Διότι ἀκριβῶς αὐτὸ λέγουν, ὅσοι ὑποστηρίζουν πὼς οἱ γέροντες δὲν ἦταν ἀντίθετοι μὲ τὴν κάρτα ταυτότητα τοῦ ἀντιχρίστου καὶ τὴν παραλαβή της. Θεέ μου, εἶναι δυνατόν, τόση διαστρέβλωση τῶν λόγων τους; Ἴσα ἴσα, διὰ τῆς χάριτος τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, οἱ ἅγιοι αὐτοί, ὅπως ἀναφέρεται πιὸ πάνω, μὲ τὴν ὀρθόδοξη διδασκαλία τους καὶ τὴ ζωή τους, τόνιζαν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο• καμμία δηλαδὴ κοινωνία ἢ συναλλαγὴ μὲ τὸν ἀριθμὸ τοῦ θηρίου ἢ τὸ χάραγμα, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἄρνηση μὲ πίστη καὶ ὑπομονὴ ἕως θανάτου.
Δοξασμένος ἂς εἶναι ὁ Τριαδικὸς Θεὸς καὶ ὁ Σωτήρας μας Χριστὸς διὰ τοῦ ὁποίου εὐδοκοῦμε καὶ σήμερα οἱ ἅγιοι αὐτοί, Πορφύριος καὶ Παΐσιος, νὰ εἶναι ἀνάμεσά μας μὲ τὰ γραπτά τους κείμενα καὶ τὰ θεϊκά τους σημεῖα, θυμίζοντάς μας τόσο τὶς ἀρετές, μὲ τὶς ὁποῖες ὀφείλουμε νὰ πλουτίσουμε, ὅσο καὶ ἀντίθετα τὰ αἰσχρὰ πάθη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ πρέπει ὁριστικὰ νὰ ἀπαγκιστρωθοῦμε καὶ νὰ ἀποφύγουμε. Εἶναι αὐτὰ τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα ἡ παγκόσμια τάξη πραγμάτων προβάλλει ἀφειδῶς καὶ ἀναίσχυντα ὡς τρόπο δῆθεν ζωῆς καὶ ἐλευθερίας στοὺς ταλαίπωρους ἀνθρώπους, ποὺ τυραννικὰ τοὺς βιάζει γιὰ νὰ δεχθοῦν περαιτέρω καὶ τὴν κάρτα ταυτότητα τοῦ ἀντιχρίστου. Εἶναι ἐκεῖνοι, ποὺ συστήνουν χωρὶς ντροπὴ τὴν ὁμοφυλοφιλία, μένουν ἀσυγκίνητοι μπροστὰ στοὺς βιασμοὺς βρεφῶν καὶ παίδων καὶ κλείνουν τὰ μάτια στὴν διακίνηση τῶν ναρκωτικῶν στὰ σχολεῖα καὶ στὶς γειτονιές, ἐνῶ τὴν ἴδια ὥρα αὐτοὶ ζοῦν στὴ χλιδή, μὲ ἔντονη στὴ συμπεριφορά τους τὴ σκληροκαρδία. Οἱ ἅγιοι γέροντες γιὰ ὅλα αὐτά, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ σηπώδη καὶ βορβορώδη στὰ ὁποῖα σπρώχνεται καὶ πρὶν καὶ τώρα ὁ ὀρθόδοξος λαός μας, ἔκλαιγαν καθημερινὰ καὶ προσεύχονταν νυχθημερὸν μὲ πόνο καὶ ἀγάπη στὸν Θεὸ νὰ κάνει ἔλεος. Προέτρεπαν στὴν καθημερινὴ ἀνάγνωση τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ κυρίως στὰ χωρία ἐκεῖνα, ὅπως π.χ. τοῦ κατὰ Μάρκον Εὐαγγελίου, κέφ.Ζ ,στ.2023: «ἔλεγε δὲ ὅτι τὸ ἐκ τοῦ ἀνθρώπου ἐκπορευόμενον, ἐκεῖνο κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἔσωθεν γὰρ ἐκ τῆς καρδίας τῶν ἀνθρώπων οἱ διαλογισμοὶ οἱ κακοὶ ἐκπορεύονται, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, φόνοι, κλοπαί, πλεονεξίαι, πονηρίαι, δόλος, ἀσέλγεια, ὀφθαλμὸς πονηρός, βλασφημία, ὑπερηφανία, ἀφροσύνη• πάντα ταῦτα τὰ πονηρὰ ἔσωθεν ἐκπορεύεται καὶ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον», ὥστε νὰ μένουν οἱ πιστοὶ ἄτρωτοι στὶς σειρῆνες καὶ στὰ καλέσματα σὲ σαρκικὲς καὶ ψυχικὲς ἁμαρτίες. Ὁ Χριστός, ἔλεγαν, καὶ ἡ Παναγία προστατεύουν καὶ φυλᾶνε τὰ σύνορα τῆς πατρίδος μας καὶ τὸν ὀρθόδοξο λαό μας καὶ ὄχι ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, ἡ ὁποία θὰ διαλυθεῖ σὰ μισομπαλωμένες κουρελοῦδες. Ἤδη τὰ σημεῖα τῆς σήψεως σήμερα εἶναι ὁρατὰ καὶ ἡ διάλυση τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως ἐπίκειται.
Μᾶς προέτρεπαν, ἀκόμη οἱ παραπάνω γέροντες , νὰ εἴμαστε φιλοπάτριδες, νὰ πληρώνουμε τοὺς φόρους, θυμίζοντας σὲ ὅλους τὸν λόγο τοῦ Κυρίου: «Δικαιοσύνη μάθετε οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς»6 ἢ «Εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπώσιν τὸν νόμον Σου καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον»7. Πονοῦσαν ὑπερβολικὰ ὅταν τοὺς πληροφορούσαμε ὅτι ἡ ἀθεΐα διδάσκεται στὰ σχολεῖα μας καὶ ἀναμασῶνται θεωρίες, ὅπως τὰ ξεράσματα τοῦ Δαρβίνου ἢ οἱ βορβορώδεις θέσεις τοῦ Φρόϋντ. Ἀποροῦσαν μὲ τοὺς κρατοῦντες, ποὺ ἐνῶ ζητοῦν χρηστοὺς καὶ ἔντιμους πολίτες, ἀγνοοῦν τοὺς βίους τῶν ἁγίων, ὅπως ἐπίσης ἀγνοοῦν, ὅτι ὅλοι οἱ μεγάλοι εὐεργέτες τοῦ ἔθνους ἦταν καὶ εἶναι Ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ καὶ ἁγνοὶ πατριῶτες. Ὅταν τοὺς ἐνημερώναμε ὅτι ὑπερχρεώνουν τὴ χώρα μας καὶ ὅτι τὰ τρόφιμα καὶ τὰ φάρμακα τὰ πληρώνουμε ἀπὸ 10 ἕως 100 φορὲς ἀκριβότερα ἀπὸ τὶς ἄλλες Εὐρωπαϊκὲς χῶρες, σήκωναν τὰ μάτια ψηλὰ καὶ μετὰ ἀπὸ λίγη σιωπὴ σιγοψιθύριζαν «Ἀλλοίμονον, προπληρώνονται γιὰ τὶς δῆθεν ζημιὲς ποὺ θὰ ὑποστοῦν κατὰ τὴν ἐπερχόμενη δαιμονικὴ μπόρα στὴν ὁποία σιγὰ σιγά, ἀλλὰ σταθερά, σπρώχνουν τὴ χώρα μας». Ὅμως, προσέθεταν μὲ ἀπόλυτη σιγουριά, «Ζεῖ Κύριος ὁ Θεός. Θὰ τοὺς χαλάσει τὰ σχέδια καὶ θὰ κόψει τὰ νήματα μὲ τὰ ὁποία ἔχουν δέσει τὴν πατρίδα μας. Μετὰ τὴν μπόρα τὴν δαιμονικὴ θὰ λάμψει ἡ λιακάδα ἡ θεϊκὴ καὶ ἡ Ἑλλάδα καὶ πάλι θὰ μεγαλουργήσει. Ἅγιοι γέροντες Πορφύριε καὶ Παΐσιε, ἐμεῖς πιστεύουμε ἀπόλυτα στὰ λεγόμενά σας καὶ σᾶς παρακαλοῦμε ἐκεῖ ποὺ βρίσκεσθε στὸν Πανάγιο Θρόνο τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Σωτῆρος μας καὶ Βασιλέα Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀγαλλόμενοι αἰώνια, μὴν ξεχνᾶτε τὴν ἀγαπημένη καὶ γλυκύτατη πατρίδα μας, τὴν Ἑλλάδα καὶ κατ'ἐπέκτασιν ὅλο τὸν κόσμο, ὥστε διὰ τῆς μετανοίας καὶ οἱ ἐκτὸς τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἄνθρωποι, νὰ ἐπιστρέψουν στὸν Χριστό! Ἀμήν.

1 Ιω. η', 23-24.
2 ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΓΓΟΥ, Πνευματικὴ ἀφύπνιση, «Τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν», Λόγοι Β', ἐκδ. Ἱερὸν Ἡσυχαστήριο "Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ὁ Θεολόγος", Σουρωτὴ Θεσ/νίκης 1999, σ. 175-177.
3 ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ ΚΑΥΣΟΚΑΛΥΒΙΤΟΥ, Βίος καὶ Λόγοι, ἐκδ. Ἱερὰ Μονὴ Χρυσοπηγῆς, Χανιὰ 2003, σ. 277-284.
4 Λουκ. ιβ', 4.
5 Ματθ. στ', 24
6 Ἡσ. κστ ', 9.
7 Ψαλμ. ριη ', 165.
πηγή/πηγή/αντιγραφή

Μοναχική κουρά· η σχέση της με το βάπτισμα και τον γάμο

1. Μιλώντας για τα ιερά Μυστήρια, θα σας μιλήσω για την Μοναχική Κουρά. Είναι Μυστήριο η Μοναχική Κουρά; Και βέβαια είναι Μυστήριο! Όπως σε ένα νέο και σε μία νέα, που θέλουν να κάνουν οικογένεια, η Εκκλησία τελεί το Μυστήριο του Γάμου, έτσι και σε ένα νέο ή σε μία νέα, που θέλουν να αφιερωθούν στον Θεό και να ζήσουν παρθενικά, η Εκκλησία τελεί άλλο Μυστήριο: Την Μοναχική Κουρά! Είναι δε ωραία, είναι πολύ ωραία, η Ακολουθία του Μυστηρίου αυτού και όπου ακούτε να κείρεται σε Μοναστήρι Μοναχός ή Μοναχή να πηγαίνετε, για να θαυμάζετε όχι μόνο αυτά που θα ακούτε αλλά και αυτά που θα βλέπετε!

2. Κατά βάση η Μοναχική Κουρά είναι επανάληψη του Βαπτίσματος. Όλοι εμείς που είμαστε εδώ βαπτισθήκαμε και δώσαμε όρκο ότι θα ανήκουμε στον Θεό. Είπαμε το «αποτάσσομαι τω Σατανά» και το «συντάσσομαι τω Χριστώ», κάνουμε την αφιέρωσή μας στον Θεό με την Τριχοκουρία (την «κουρά» μας), αλλά τα ξεχάσαμε όλα αυτά. Πραγματικά, με το Βάπτισμα μας δεσμευτήκαμε ότι θα ανήκουμε στον Θεό. Με το «αποτάσσομαι» που είπαμε τότε (με το στόμα του αναδόχου μας), αποκηρύξαμε τον Σατανά από τη ζωή μας, αφού μάλιστα και τον φτύσαμε εκείνη την ώρα και δεν έχουμε λοιπόν καμιά σχέση μ’ αυτόν. Και με το «συντάσσομαι» που είπαμε πάλι στο Βάπτισμά μας υπογράψαμε ιερό συμβόλαιο, συμβόλαιο ενώπιον αγγέλων και ανθρώπων ότι θα ανήκουμε απόλυτα στον Θεό. Πάει πια για μας το «όστις θέλει οπίσω μου ελθείν», που είπε ο Κύριος. Αυτό είναι για τους αβάπτιστους. Για μας ισχύει το «λάλει Κύριε και ο δούλος Σου ακούει». Είναι μεγάλη υπόθεση, αδελφοί μου, το ότι είμαστε βαπτισμένοι και γίναμε χριστιανοί. Το κακό όμως που παθαίνουμε στην ζωή μας είναι ότι ξεχνάμε τους βαπτιστικούς όρκους μας και έτσι χάνουμε την Χάρη του Αγίου Βαπτίσματος.

Αλλά έρχονται εκλεκτές ψυχές, άνδρες και γυναίκες, νέοι και νέες, που θέλουν να ανανεώσουν τους όρκους του ιερού Βαπτίσματος, να ξαναπούν συνειδητά πια ότι αποκηρύσσουν τα έργα του Σατανά και ότι ανήκουν απόλυτα στον Θεό και να ξανακάνουν την Τριχοκουρία, πού έκαναν στο βάπτισμά τους. Έτσι έχουμε την Μοναχική Κουρά. Συμβολίζει δε η κουρά της κεφαλής πρώτον μεν κάποια προσφορά από το κορυφαίο σημείο του σώματός μας στον Θεό, αλλά σημαίνει δεύτερον, βαθύτερον, την αποβολή των κακών λογισμών και την προσφορά του νου μας στον Θεό.

3. Ώστε, λοιπόν, η Μοναχική Κουρά είναι κατά πρώτον επανάληψη των βαπτιστικών όρκων. Αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Η Μοναχική Κουρά θα πω τώρα ότι είναι γάμος. Η ψυχή του Μοναχού ή της Μοναχής νυμφεύεται τον Χριστό και άγγελοι παρευρίσκονται την ώρα εκείνη και υπογράφουν το ιερό και αδιάλυτο του γάμου αυτού. Στην ακολουθία του γάμου των ανδρογύνων ο ιερέας διαβάζει μία ευχή που λέγει για τον Θεό ότι είναι «ο του μυστικού και αχράντου γάμου ιερουργός και του σωματικού νομοθέτης». «Σωματικός» γάμος, που τον νομοθέτησε ο Θεός, ξέρουμε ποιός είναι. Είναι ο γάμος των γονιών μας, από τον οποίο γεννηθήκαμε εμείς. Αλλά ποιός είναι ο άλλος εκείνος γάμος, «ο μυστικός και άχραντος», τον οποίο ιερουργεί ο Θεός, όπως λέει η παραπάνω ευχή; Είναι ο γάμος των Μοναχών με τον Θεό, είναι η Μοναχική Κουρά. Είναι όμορφος και είναι πολύ γλυκός αυτός ο γάμος της ψυχής με τον Χριστό. Η Μοναχή ξέρει ότι δεν θα την χτυπήσει και δεν θα την χωρίσει ποτέ ο Νυμφίος της Χριστός! Αντίθετα ο Νυμφίος Χριστός ραβδίσθηκε και σταυρώθηκε για την Νύμφη και της ετοιμάζει παλάτι στον ουρανό, την ουράνιο Βασιλεία Του! Στη Μοναχική Κουρά, πρόκειται για θείο έρωτα που λειώνει. «Έθελξας πόθω με Χριστέ και ηλλοίωσας τω θείω σου έρωτι»!

4. Ομολογώ ότι ο θείος αυτός γάμος, «ο μυστικός και άχραντος», δεν είναι η φυσική κατάσταση του ανθρώπου. Το φυσικό του ανθρώπου μετά την πτώση είναι να υπανδρεύεται η γυναίκα και να νυμφεύεται ο άνδρας. Η παρθενία δεν είναι το φυσικό, αλλά είναι μια υπερφυσική κατάσταση. Ερωτώ όμως: Πώς το πετυχαίνει ο Μοναχός και η Μοναχή που έχουν σώμα, να υπερβαίνουν το φυσικό και να ζουν το υπερφυσικό; Απλούστατα: Πετυχαίνουν το υπερφυσικό, γιατί βρίσκονται σε συνεχή κοινωνία με τον υπέρ φύσιν Θεό! Έτσι λέγει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακας: Όπου βλέπουμε ότι νικήθηκε το φυσικό, να ξέρουμε ότι εκεί δηλώνει την παρουσία Του ο υπέρ φύσιν Θεός. «Όπου φύσεως ήττα έγνωσται, εκεί του υπέρ φύσιν παρουσία επέγνωσται»! Οι Μοναχοί και οι Μοναχές, έχουν τον δικό τους κόσμο. Ζουν συνέχεια το «άνω σχώμεν τας καρδίας»! Δείγμα δε ότι αποκόπηκαν από τα κοσμικά είναι το ότι στο πρόσωπό τους έχουν «τυφλοπάνι»! Ως «τυφλοπάνι» εννοώ την «μανδήλα», που φορούν οι Μοναχές και το «κουκούλλιο» και «επανωκαλύμμαυχο», που φορούν οι Μοναχοί και Ιερομόναχοι. Γι’ αυτό, χριστιανοί μου, προσοχή, μεγάλη προσοχή όταν συναντιέστε με Μοναχούς και Μοναχές. Προσοχή στα λόγια σας και στις συζητήσεις σας. Η κουβέντα σας μ’ αυτούς να μην είναι για κοσμικά πράγματα, αλλά για θεϊκά. Γιατί, αν τους μιλάτε για κοσμικά, τους βγάζετε από τον κόσμο τους, τους βγάζετε από «τα νερά τους», που λέμε. Τους κάνετε ζημιά. Και τελικά η ζημία θα είναι δική σας. Γιατί αν ο Μοναχός διακόπτει την κοινωνία του με τον Χριστό, που πρέπει να είναι αδιάκοπη, και κουβεντιάζει και ασχολείται με κοσμικά, τότε, όταν θα του λέτε να προσεύχεται για τα οικογενειακά σας προβλήματα, η προσευχή του δεν θα έχει δύναμη και δεν θα εισακούεται. Όταν πηγαίνετε στα Μοναστήρια θα μιλάτε στους Μοναχούς και στις Μοναχές σαν να είστε και σεις οι ίδιοι Μοναχοί και Μοναχές. Έτσι θα παίρνετε την Χάρη του Θεού και της Παναγίας από το προσκύνημά σας σε ένα Μοναστήρι,

5. Τέλος, έχω να σας πω το πιο σοβαρό: Αν το παιδί σας, αγόρι ή κορίτσι, σας πει «μάνα, πατέρα, εγώ θέλω να αφιερωθώ στον Θεό και να πάω σε Μοναστήρι», μην το εμποδίσετε και μην πάτε κόντρα στην επιθυμία που του έβαλε ο Θεός. Θα κάνετε το μεγαλύτερο αμάρτημα, αν το εμποδίσετε, αμάρτημα μεγαλύτερο και από το να γκρεμίσετε μία Εκκλησία. Και θα σας πω γιατί: Αν γκρεμίσετε μία Εκκλησία, μαζεύουμε χρήματα και την ξαναχτίζουμε. Αν όμως εμποδίσετε ένα παιδί από την ιερή του κλήση, τότε δεν διορθώνεται το κακό αυτό. Είναι μεγάλη τιμή και μεγάλη ευλογία για μια οικογένεια το να δώσει ένα παιδί στον Θεό, για να γίνει Μοναχός ή Μοναχή.

Πηγή: Περιοδικό «Απλή Κατήχηση», Έκδοσις Ι.Μ. Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως.

πηγή

Η Αγάπη δεν κρύβεται...

Η αγάπη δεν φαίνεται στον θυμό
 και στην οργή αλλά 
στην υπομονή και στην συγχώρεση.

Η αγάπη δεν λυγίζει στο πόνο
 της καρδιά μας αλλά στην
 αγάπη του άλλου.

Η αγάπη δεν φανερώνεται εύκολα
 στο λόγο αλλά στη βλέμμα
 της ευσπλαγχνίας.

Η αγάπη δεν χαρίζεται στο σώμα του άλλου αλλά μέσα στην ταπεινή καρδιά.

Η αγάπη δεν φωνάζει στην αδικία του άλλου αλλά σιωπά στην ταπείνωση
 του εαυτού μας.

Η αγάπη δεν χάνεται μέσα στην βοή του κόσμου αλλά δείχνει την παρουσία της
 με την πλούσια αρετή της.

Η αγάπη δεν καταστρέφεται με την αδιαφορία αλλά βοηθεί με τ
ον ενδιαφέρον της.

Η αγάπη δεν αδιαφορεί για την αδυναμία του άλλου αλλά ενδιαφέρεται για 
την σωτηρία του. 

Η αγάπη δεν τρέχει μαζί με το θυμό αλλά τον προσπερνά με γρήγορο βηματισμό 
για να συναντήσει την αδελφή της την ταπείνωση.

Η αγάπη δεν κοιμάται χωρίς να συγχωρήσει τον άλλον.

Η αγάπη δεν κοιτά το παρελθόν αλλά κοιτά το μέλλον για να αγαπήσει 
περισσότερο τον άλλον.

Η αγάπη δεν καταδικάζει τον άλλον αλλά σταυρώνεται παρά να σταυρώσει.
πηγή