ΤΟ ΤΡΙΑΔΙΚΟ ΔΟΓΜΑ (συνέχεια) Υπό Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αντινόης ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ

Υπό Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αντινόης

ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ Π. ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ

Θεός το Άγιο Πνεύμα

Στο Βιβλίο της Γενέσεως γράφεται «και πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος»[1] που κάλυπτε την αόρατη και ασχημάτιστη γη και «τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν»[2].  Είναι φανερόν ότι δεν αναφέρεται σε δυνατόν αέρα, αλλά σε μία Δύναμη που εκπηγάζει άμεσα από τον Θεό.  Αυτό το Πνεύμα του Θεού εμφανίζεται στη σχέση με και ζει ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά δεν αναπαύεται μ’ αυτούς, επειδή είναι σάρκες.  Γι’ αυτό, ο Θεός είπε: «Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις εἰς τὸν αἰῶνα διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας»[3]. Αυτό το Πνεύμα πληρεί και εμπνέει τους ενάρετους ανθρώπους, όπως τον Ιωσήφ που είχε«πνεύμα Θεού»[4]. Ο Βεσελεὴλ ο γιός «τοῦ Οὐρείου τὸν Ὤρ, ἐκ τῆς φυλῆς  Ἰούδα», δέχθηκε «πνεῦμα θεῖον σοφίας καὶ συνέσεως καὶ ἐπιστήμης ἐν παντὶ ἔργῳ διανοεῖσθαι καὶ ἀρχιτεκτονῆσαι, ἐργάζεσθαι τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον καὶ τὸν χαλκὸν καὶ τὴν ὑάκινθον καὶ τὴν πορφύραν καὶ τὸ κόκκινον τὸ νηστὸν καὶ τὰ λιθουργικὰ καὶ εἰς τὰ ἔργα τὰ τεκτονικὰ τῶν ξύλων, ἐργάζεσθαι κατὰ πάντα τὰ ἔργα»[5].  Ο Ιησούς του Ναυή δέχθηκε την επίθεση των χειρών του Μωϋσή και «ἐνεπλήσθη πνεύματος συνέσεως»[6].  Επίσης, επάνω στους εβδομήκοντα πρεσβυτέρους «κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ … καὶ παρείλατο ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐπ’ αὐτῷ καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τοὺς ἑβδομήκοντα ἄνδρας … ὡς δὲ ἐπανεπαύσατο πνεῦμα ἐπ’ αὐτούς, καὶ ἐπροφήτευσαν». Στην περίπτωση αυτή ο Μωϋσής τόνισε ότι, όταν θα δώσει ο Κύριος «τὸ πνεῦμα αὐτοῦ»πάνω στο λαό Του, θα προφητεύσουν[7].  Το «πνεῦμα Κυρίου ἐνεδυνάμωσε τὸν Γεδεών»[8], όπως και τον Σαμψών[9], και τους έδωσε δύναμη για να τελέσουν μεγάλα και θαυμαστά πράγματα. Ο Σαμουήλ δέχθηκε «πνεῦμα Θεοῦ, καὶ προεφήτευσεν» και «μετέστρεψεν αὐτῷ ὁ Θεὸς καρδίαν ἄλλην … καὶ προεφήτευσεν ἐν μέσῳ»[10] των Προφητών που τον συνάντησαν στο όρος.  Το ίδιο «πνεῦμα Θεοῦ»  μίλησε μέσον του Βασιλέα Δαβίδ και τον ενέπνευσε να τραγουδήσει τραγούδια στον Ισραήλ[11].  Ο Προφήτης αναζήτησε αυτό το γενναιόδωρο και «Άγιον Πνεύμα» για να συγχωρέσει τις αμαρτίες του και να μην απομακρυνθεί απ’ αυτόν[12].

Στο Βιβλίο του Προφήτη Ησαΐα, «τὸ πνεῦμα Κυρίου» εμφανίζεται να εμπνέει και να δίδει λόγια που δεν εκλείπουν[13].  «Τὸ πνεῦμα Κυρίου» ήρθε πάνω στον Ιεζεκιήλ και του μίλησε[14] και στέκεται στο μέσον του λαού του Ισραήλ[15].  Ο Θεός δίδει το Πνεύμα και τις ευλογίες Του στα παιδιά του Ισραήλ[16].  Επάνω στο Μεσσία ειδικά «ἀναπαύσεται ἐπ᾿ αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας· ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ»[17] και έχοντας αυτό το Πνεύμα του Θεού πάνω Του, θα δώσει στο λαό Του[18] «πνεῦμα χάριτος καὶ οἰκτιρμοῦ»[19] για να επιβλέψουν προς τον Κύριο «καὶ ἔσται, πᾶς, ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται»[20].

Όμως, πουθενά στην Παλαία Διαθήκη εμφανίζεται το Άγιο Πνεύμα ως ξεχωριστό Πρόσωπο.  Αντίθετα, είναι πάντοτε αχώριστο από τον Κύριο και ουδέποτε ενεργεί από μόνον Του.  Είναι αληθές ότι στην Παλαιά Διαθήκη ο όρος «πνεύμα» έχει πολλές σημασίες.

Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων παρατήρησε ότι … πολλά είναι τα πνεύματα. Η ψυχή μας καλείται πνεύμα, ο άνεμος επίσης ονομάζεται πνεύμα, η ακάθαρτη πράξη καλείται πνεύμα. Η χρήση του όρου«πνεύμα»[21] διαφέρει από τον όρο «Πνεύμα Κυρίου» που δεικνύει την παρουσία του Θεού ή Υπερφυσικής Δυνάμεως διά της οποίας χαρίσματα δίδονται. Οι Διδασκαλίες της Παλαιάς Διαθήκης που αφορούν το «Πνεύμα» προοδευτικά γίνονται πιο καθαρές.

Οι Διδασκαλίες της Καινής Διαθήκης που αφορούν το Πνεύμα φαίνονται να ακολοθούν την ίδια μέθοδο. Το Πνεύμα παρουσιάζεται στην αρχή να είναι μία Αρχή Θείας Δυνάμεως, που δεν μπορεί να προσδιοριστεί καθαρά ως πρόσωπο, αλλά πάντοτε αναφέρεται ως «το Άγιο Πνεύμα»[22] που δίδει υπερφυσικά δώρα, όπως στην περίπτωση του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστή[23], της αγίας Ελισάβετ[24], του αγίου Ζαχαρία[25] και του αγίου Συμεών[26]∙ όλοι πληρώθηκαν από «το Άγιο Πνεύμα»και ακόμα το πιο σημαντικό πρόσωπο, η Υπεραγία, Δέσποινα, Αειπάρθενος και Θεοτόκος Μαρία την ώρα του Ευαγγελισμού, όταν ο Αρχάγγελος Γαβριήλ της ανακοίνωσε ότι «Πνεῦμα  Ἃγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον κληθήσεται υἱὸς Θεοῦ»[27].  Το Άγιο Πνεύμα κατέβηκε πάνω στον Ιησού Χριστό «ὡσεὶ περιστερὰν» την ώρα της Βαπτίσεώς Του από τον άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή μέσα στον Ιορδάνη ποταμό[28].  Το Άγιο Πνεύμα οδήγησε τον Ιησού Χριστό μέσα στην έρημο για να δοκιμαστεί από τον Διάβολο[29] και εμφανίστηκε σαν «νεφέλη φωτεινὴ» στο όρος Θαβώρ, όταν ο Κύριος μεταμορφώθηκε ενώπιον των αγίων Αποστόλων Πέτρου, Ιακώβου και Ιωάννου[30].  Στο τέταρτο Ευαγγέλιο η Δωρεά του Θεού συγκρίνεται με το «ὕδωρ ζῶν»[31], που αναφέρεται στο Άγιο Πνεύμα, το Οποίο «ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν»[32] και το Οποίο θα εκπήγαζε σαν αστήρευτοι «ποταμοί ἐκ τῆς κοιλίας» τους ως «ὕδατος ζῶντος»[33].  Στα ανώτερα χωρία το Άγιο Πνεύμα αναφέρεται ως προσωπικός παράγων και υποστατική πηγή Θείας Ζωής και υπερφυσικών χαρισμάτων[34].

Ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, μαρτυρεί ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ξεχωριστό Πρόσωπο της Θεότητας και προειδοποιεί: «Πᾶς ὃς ἐρεῖ λόγον εἰς τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἀφεθήσεται αὐτῷ· τῷ δὲ εἰς τὸ Ἃγιον Πνεῦμα βλασφημήσαντι οὐκ ἀφεθήσεται»[35]. Ο Χριστός βεβαίωσε εκείνους που θα πιστέψουν στο Όνομά Του και που θα οδηγηθούν μπροστά στις κοσμικές εξουσίες για να δικαστούν προς χάριν Του ότι δεν πρέπει να ανησυχούν, «πῶς ἢ τί ἀπολογήσησθε ἢ τί εἴπητε· τὸ γὰρ  Ἃγιον Πνεῦμα διδάξει ὑμᾶς ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἃ δεῖ εἰπεῖν»[36].  Ο Χριστός διαφοροποίησε τον Εαυτόν Του από τον άλλον «Παράκλητον», «τὸ Πνεῦμα τὸ Ἃγιον ὃ πέμψει ὁ πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ὑμῖν»[37].  Αυτό το Άγιο Πνεύμα μαρτυρεί για τον Υιό[38] και καθοδηγεί τους Μαθητές «εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν»[39].

Η βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος δεν θεωρείται ως βλασφημία εναντίον κάποιας απρόσωπης Θείας Δυνάμεως, αλλά εναντίον ενός Προσώπου και Υποστατικής Υπάρξεως. Αυτό διευκρινίστηκε, όταν ο Χριστός μας διαβεβαίωσε λέγοντας, «τὸ γὰρ  Ἃγιον Πνεῦμα διδάξει ὑμᾶς ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἃ δεῖ εἰπεῖν»[40], … ως να επρόκειτο για κάποιο διδάσκαλο που κατοικεί μέσα μας[41]. Το να βλασφημήσει κανείς εναντίον του Αγίου Πνεύματος είναι ασυγχώρητο, ενώ βλασφημία εναντίον του Υιού του ανθρώπου συγχωρείται· αυτό υποδεικνύει ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ανωτέρας στάθμης, όταν συγκρίνεται με τον Υιό που μιλά εκείνη τη στιγμήν ως άνθωπος.

Σύμφωνα με το τέταρτο Ευαγγέλιο το Άγιο Πνεύμα αναμφισβήτητα μαρτυρείται ως Πρόσωπο, διότι, όταν ο Κύριος διαβεβαίωσε τους αγίους Αποστόλους Του ότι θα τους στείλλει «άλλον Βοηθόν», τον«Παράκλητον»[42], υπέδειξε μ’ αυτά τα λόγια την σχέση τους ως προς την Ουσία.  Αυτός ο άλλος«Βοηθός» θα διδάξει, θα υπενθυμήσει[43], θα δώσει την μαρτυρία Του για τον Υιό[44] και θα καθοδηγήσει τους Μαθητές «εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν»[45].  Ως Διδάσκαλος, Καθοδηγητής και Μάρτυρας του Χριστού, είναι προφανές, ότι το Άγιο Πνεύμα έχει τη δική Του Προσωπική Υπόσταση.  Όμως στέλνεται από τον Πατέρα και τον Υιό μέσα στον κόσμο για να «ἐλέγξει τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας καὶ περὶ δικαιοσύνης καὶ περὶ Κρίσεως»[46].  Το χαρακτηριστικό αυτών των χωρίων με αναφορά το Άγιο Πνεύμα είναι ότι ο Χριστός μιλά σε αρσενικό γένος, ενώ σ’ όλα τα άλλα χωρία απαυθύνεται (για το Άγιο Πνεύμα) σε ουδέτερο γένος.  Προσθέτοντας σ’ όλα τα αναφερόμενα, ο Χριστός διακήρυξε ότι το Άγιο Πνεύμα «εκπορεύεται εκ του Πατέρα»[47] και γι’ αυτό το Άγιο Πνεύμα δεν είναι δημιούργημα του Θεού, αλλά είναι από την ίδια την Ουσία του Πατέρα.  Η εκπόρευση είναι ο φυσικός τρόπος υπάρξεως του Αγίου Πνεύματος και η Υποστατική – Προσωπική Του Ιδιότητα[48].

Ο άγιος Απόστολος Παύλος μαρτυρεί ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Πρόσωπο και εξαίρει την ισότητά Του μέσα στη Θεότητα, ειδικότερα:

α) Η Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή μας βεβαιώνει ότι το Άγιο Πνεύμα «πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ»[49].  Η χρήση του ρήματος «ἐρευνᾷ»  δείχνει την Υπόσταση του Πνεύματος ως ξεχωριστό Πρόσωπο, το Οποίο έχει πλήρη και επακριβή γνώση όχι μόνον του Θεού, αλλά για την Ουσία του Θεού.  Το ίδιο ρήμα χρησιμοποιείται ακόμα για τη γνώση του Θεού, ο Οποίος «ερευνά τις καρδιές των ανθρώπων».  Όπως ο Υιός γνωρίζει τον Πατέρα και ο Πατέρας γνωρίζει τον Υιό και απ’ αυτό η ισότητα των δύο Προσώπων της Αγίας Τριάδος φανερώνεται, με παρόμοιο τρόπο, όταν λέμε ότι το Πνεύμα «ἐρευνᾷ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ», φανερώνει την ισότητα του τρίτου Προσώπου προς τα άλλα δύο, διότι ποίος άλλος μπορεί να ερευνήσει «τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ» παρά μόνον εάν είναι ο ίδιος Θεός;

Πράγματι, όταν ο άγιος Απόστολος Παύλος ερωτά: «Τίς γὰρ οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ», συμπεραίνει, «οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ»[50].  Όπως το πνεύμα του ανθρώπου είναι αχώριστο από την ανθρωπότητα και ουσία του, με παρόμοιο τρόπο το Πνεύμα του Θεού είναι αχώριστο από την Θεότητα και Θεία Ουσία. Μ’ αυτό τον τρόπο, διακηρύσσεται η ενότητα της Ουσίας, το αδιαχώριστο και το αδιαίρετο του Αγίου Πνεύματος από τον Πατέρα και τον Υιό.

Ο Μέγας Βασίλειος δίδαξε, … δεν υπάρχει μεγαλύτερη απόδειξη της σχέσεως μεταξύ του Αγίου Πνεύματος προς τον Πατέρα και τον Υιό από του ότι κάθε Πρόσωπο έχει μέσα Του το Άγιο Πνεύμα[51].

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, όταν ο άγιος Ιωάννης αναφέρεται στον άνθρωπο λέγει, «τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ», αλλά, όταν αναφέρεται στο Πνεύμα του Θεού αποφεύγει να γράψει «ἐν αὐτῷ», διότι το Άγιο Πνεύμα είναι ξεχωριστό Πρόσωπο και παρ’ όλο που είναι αχώριστο και αδιαίρετο από τον Θεό Πατέρα, δεν υπάρχει «ἐν αὐτῷ» του Πατέρα, όπως η ψυχή του ανθρώπου υπάρχει «ἐν αὐτῷ».  Η ψυχή του ανθρώπου είναι συμπληρωματική για τον όλο άνθρωπο, αλλά, όσο αναφορά το Άγιο Πνεύμα, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι ο Θεός Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα είναι δύο ξεχωριστά και τέλεια Πρόσωπα.  Επομένως, το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κάτι το συμπληρωματικό της όλης Θεότητας, αλλά Θεός τέλειος.

Εφ’ όσον το Άγιο Πνεύμα υπάρχει μέσα στη Θεότητα ως ξεχωριστό Πρόσωπο, μαρτυρείται ότι έχει τη δική Του Βουλή.  Μοιράζει τα διάφορα δώρα και χαρίσματα «διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται»[52].  Το γεγονός ότι το Άγιο Πνεύμα μοιράζει τα διάφορα δώρα «καθὼς βούλεται» δείχνει ότι είναι Κύριος και όχι υπηρέτης.  Το Άγιο Πνεύμα δεν είναι απλά μία δύναμη της Θεότητας, αλλά ένα Πρόσωπο έχοντας τη δική Του Βουλή και ενεργώντας όπως θέλει.  Γι’ αυτό, στην Αποστολική Σύνοδο το Άγιο Πνεύμα εμφανίζεται να αποφασίζει μαζί με τους αγίους Αποστόλους σε θέματα που αφορούν την Εκκλησία και σ’ άλλες περιπτώσεις να λυπάται εξ αιτίας των αμαρτιών μας[53].

β)  Οι πιστοί αποκαλούνται «ναοί του Θεού» και «ναοί του Αγίου Πνεύματος», επειδή το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα τους[54].  Όμως, σ’ αυτά τα δύο χωρία το Άγιο Πνεύμα διακηρύσσεται ως Θεός και φανερώνουν την ισότητά Του προς τα άλλα δύο Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος[55].

γ)   Το ψέμα που ο Ανανίας και η γυναίκα του είπαν στον άγιο Απόστολο Πέτρο χαρακτηρίστηκε ως ψέμα προς το Άγιο Πνεύμα, που δεν είναι ψέμα προς ανθρώπους, αλλά προς τον Θεό[56].  Αυτό αποδεικνύει την ισότητα του Αγίου Πνεύματος προς τον Θεό, γιατί, όποιες αμαρτίες στρέφονται εναντίον του Αγίου Πνεύματος στρέφονται εναντίον του ιδίου του Θεού[57].

δ)  Στο Άγιο Πνεύμα αποδίδονται Θείες Ιδιότητες, Εξουσίες και Ενέργειες.  Οδηγεί «εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν»[58]. Ερευνά τα βάθη του Θεού[59], που υποδεικνύει Παγγνωσία.  Μοιράζει δωρεές και χαρίσματα, όπως Βούλεται[60], που υποδεικνύει Θεία Εξουσία.  Εξ αιτίας των ενεργειών Του, οι ουρανοί στερεώθηκαν[61] και αναγεννά τα πάντα[62]. Ακόμα η Αγία Γραφή αποκαλείται «Θεόπνευστη», επειδή«ὑπὸ Πνεύματος Ἁγίου φερόμενοι ἐλάλησαν ἅγιοι Θεοῦ ἄνθρωποι»[63] και είναι Αυτό που μίλησε μέσον των αγίων Προφητών.  Γι’ αυτό, η βλασφημία εναντίον του Αγίου Πνεύματος θεωρείται ασυγχώρητη[64]. Σ’ όλες τις αναφερόμενες πιο πάνω ενέργειες το Άγιο Πνεύμα εμφανίζεται αχώριστο από την Θεότητα και ενεργεί αρμονικά μαζί με τα άλλα δύο Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, όπως φανερώνεται στην Α΄ Κορινθίους.  «Διαιρέσεις δὲ χαρισμάτων εἰσί, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα· καὶ διαιρέσεις διακονιῶν εἰσι, καὶ ὁ αὐτὸς Κύριος· καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων εἰσίν, ὁ δὲ αὐτός ἐστι Θεός, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν.   Ἑκάστῳ δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον. ᾧ μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, ἑτέρῳ δὲ πίστεως ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ἰαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ προφητεία, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσσῶν, ἄλλῳ δὲ ἑρμηνεία γλωσσῶν· πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται»[65].

ε)  Όσον αναφορά την τάξη με την οποία το Άγιο Πνεύμα τοποθετείται, πρέπει να σημειώσουμε ότι παρ’ όλο που είναι τρίτο, βρίσκομε χωρία μέσα στην Αγία Γραφή στα οποία τοποθετείται δεύτερο ή ακόμα πρώτο σε σχέση με τα άλλα δύο Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος.  Στο τέλος της Β΄ προς Κορινθίους Επιστολής το Άγιο Πνεύμα τοποθετείται τρίτο στη σειρά[66], ενώ στην Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή τοποθετείται πρώτο[67].  Μ’ αυτό ο άγιος Απόστολος Παύλος έδειξε ότι η τάξη των Ονομάτων δεν έχει ιδιαίτερη σημασία στη Θεότητα, εκτός από του ότι φανερώνουν την ισότητα των τριών Προσώπων, του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διότι είναι ο Ένας Αληθινός Θεός[68].

Η Ορθόδοξος Εκκλησία δέχθηκε τις Διδασκαλίες που αφορούσαν το Άγιο Πνεύμα και πάντοτε τις διατήρησε μέχρις ότου διευκρινίστηκαν εντελώς από την Β΄ Οικουμενική Σύνοδο, που έλαβε χώρα στην Κωνσταντινούπολη το 381.  Αυτή η Αγία Σύνοδος αντιμετώπισε την αίρεση του Μακεδονίου και όλων εκείνων που αρνιόντουσαν την Θεότητα του Αγίου Πνεύματος[69].

Σύμφωνα με τους Αποστολικούς Πατέρες, ο άγιος Κλήμης Ρώμης έγραψε στην Α΄ Επιστολή του προς Κορινθίους: Διότι, όπως ο Θεός ζει, και όπως ο Κύριος Ιησούς Χριστός ζει, και το Άγιο Πνεύμα ζει[70].  Αυτή η φράση, όταν συγκριθεί με εκείνη της Παλαιάς Διαθήκης, «ο Κύριος ζει», δείχνει ότι ο άγιος Κλήμης τοποθέτησε σε ίσο επίπεδο τα τρία Πρόσωπα και έτσι διακήρυξε:  Μήπως δεν έχομε ένα Θεό και ένα Χριστό και ένα Πνεύμα της Χάριτος που εκχύθηκε πάνω μας;  Και μήπως δεν είναι ένα κάλεσμα στο Χριστό[71]; 

Ο άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, αναφέρεται στην Αγία Τριάδα γενικά μέσα στις επιστολές του[72]. 

Ο άγιος Πολύκαρπος Σμύρνης, κατά το μαρτύριό του, ενώ έκλεινε την τελική προσευχή πριν από την αναχώρησή του απ’ αυτό τον κόσμο, αναφέρθηκε στην Αγία Τριάδα με τα εξής λόγια: Ο Κύριος Ιησούς Χριστός μπορεί να με συγκαταριθμήσει με τους εκλεκτούς Του στην Ουράνιο Βασιλεία· στον Οποίον ας είναι η δόξα μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα πάντοτε.  Αμήν[73]. 

Η Διδαχή σχετικά με το Βάπτισμα παροτρύνει τους πιστούς να βαπτίζουν σε τρεχούμενο νερό … στο Όνομα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος[74].  

Ο Ποιμήν του Ερμά επίσης αναφέρεται στα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος[75].

Ο Αθηναγόρας ονομάζει το Άγιο Πνεύμα «απόρροια» του Θεού[76], συσχετίζοντας το Άγιο Πνεύμα και τον Πατέρα μ’ εκείνο του φωτός και της φωτιάς ή της ακτινοβολίας προς τον ήλιο.

Ο άγιος Ιουστίνος, ο φιλόσοφος και μάρτυς, βρίσκει τα ανώτερα παραδείγματα ατελή για να περιγράψουν την Αγία Τριάδα[77].  Ονομάζει το Άγιο Πνεύμα «Προφητικόν Πνεύμα» και το απαριθμεί τρίτο στην τάξη[78].

Ο άγιος Ειρηναίος Λουγδούνων καλεί το Πνεύμα «ατελείωτο», υπάρχον μαζί με τον Πατέρα πριν από την δημιουργία του κόσμου.  Το ταυτίζει με την Σοφία που εκπορεύεται από τον Θεό, σύμφωνα με το Βιβλίο των Παροιμιών[79].  Αλλού γράφει, … η εικόνα του Θεού, που είναι ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, ο Λόγος και η Σοφία, στον Οποίον όλοι οι Άγγελοι υποτάσσονται.  Στη σχέση προς την Εκκλησία, το Άγιο Πνεύμα είναι η Αλήθεια, η Χάρις, η αρχή της ενώσεως με τον Θεό, η ανάμειξη της αιώνιας Ζωής, ενωμένο με την Εκκλησία και χαρίζοντας μέσον των Ιερών Μυστηρίων τα μέσα προς σωτηρίαν[80].

Ο Τερτυλιανός εξέφρασε περισσότερο τη διδασκαλία που αφορά το Πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος και την θέση Του μέσα στην Αγία Τριάδα.  Διέκρινε τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος καταπολεμώντας την αίρεση του Σαβελλίου και διακηρύττοντας ότι … θα πρέπει να πιστεύουμε στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα[81].

Όσον αναφορά το Άγιο Πνεύμα ως Πρόσωπο, υποστηρίχθηκε από τον Ωριγένη τόσο καθαρά, ώστε ο Μέγας Βασίλειος χαρακτήρισε τις διδασκαλίες του ως … υγιέστατες[82]. Δίδαξε επίσης ότι … όπου βλέπεις τον Υιό και τον Πατέρα, εκεί είναι πάντοτε το Άγιο Πνεύμα έχον την ίδια Ουσία από την Φύση Του, την αγαθότητα, την ευθύτητα, την αγιότητα, τη ζωή … και απ’ όλες τις Θείες Ιδιότητες τίποτε δεν προστίθεται στο Άγιο Πνεύμα.  Όλες είναι αδιαχώριστες, όπως η φωτιά από την θερμότητα και η λάμψη από το φως, οι ιδιότητες της Αγιότητας, του Χορηγού της Ζωής, της Αγαθοσύνης και της Ευθύτητας είναι εξ ίσου οι ίδιες.  Το Πνεύμα είναι Θεός, όπως ο Πατέρας είναι ένας Θεός και ο Υιός είναι ένας Θεός, παρομοίως και το Άγιο Πνεύμα είναι ένας Θεός.  Κατά συνέπεια, το Άγιο Πνεύμα ως Θεός, είναι η Πηγή του αγιασμού, που πληρεί τους Αγγέλους και Αρχαγγέλους, αγιάζει τις Δυνάμεις, δίδει ζωή στο Σύμπαν και είναι Πανταχού Παρόν, αλλά δεν περιέχεται από κανένα.  Κατοικεί σ’ όλους μέσα από τη Χάριν Του και είναι πάντοτε με τον Θεό, αχώριστα από την Ουσία Του[83].

Ο άγιος Αθανάσιος Αλεξανδρείας τόνισε ότι είναι «δυσφημηστικό», «παραφροσύνη» και «μανία» το να λέγει κανείς ότι το Άγιο Πνεύμα έχει δημιουργηθεί[84].

   Σύμφωνα με τον άγιο Κύριλλο Ιεροσολύμων, το Άγιο Πνεύμα είναι ζωντανό και πάντοτε παρόν με τον Πατέρα και τον Υιό[85].

Πάνω απ’ όλους τους Πατέρες της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ο άγιος Γρηγόριος Ναζιανζινός μίλησε βαθυστόχαστα για το Άγιο Πνεύμα και για τα άλλα δύο Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος και δικαίως έλαβε τον τίτλο του Θεολόγου.  Ενσωματώνοντας μέσα σε μία παράγραφο τα ονόματα και τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος που περιγράφονται στην Αγία Γραφή, σημειώνει τα ακόλουθα: Ο Χριστός γεννάται, προτρέχει, βαπτίζεται, μαρτυρείται, δοκιμάζεται, αίρεται· θαυματουργεί, είναι εκεί[86]· αναλαμβάνεται, αντικαθίσταται.  Τί μπορεί να μη κάμει ως Θεός; … Το Πνεύμα καλείται Πνεύμα Κυρίου, Πνεύμα Χριστού, Νους  Κυρίου· Αυτός είναι Κύριος, το Πνεύμα της υιοθεσίας, της αλήθειας, της ελευθερίας[87]. Το Πνεύμα της Σοφίας, της κατανοήσεως, της θελήσεως, της δυνάμεως, της γνώσεως , της ευσεβείας, του φόβου Θεού· … Αγαθό, ευθές, κυβερνόν, από την φύση αγιάζων, αλλά όχι αγιαζόμενο· αριθμών αλλά μη συναριθμούμενο· μετέχον αλλά μη μετεχόμενο· πληρόν, αλλά μη πληρούμενο· δοξαζόμενο, δάκτυλο Θεού[88], φωτιά ως Θεός, της ιδίας Ουσίας· το Πνεύμα το δημιουργικό, που αναγεννά δια του Βαπτίσματος, διά της Αναστάσεως· το Πνεύμα που γνωρίζει όλα, που διδάσκει, που αναπνέει όποτε επιθυμεί, που οδηγεί, που μιλά, που στέλλει, που διαιρεί, που αποκαλύπτει, που φωτίζει, που δίδει ζωή· είναι αυτοφώς και Ζωή, Ποιητής ναών, που θεοποιεί, που τελειεί· που επίσης καταβαίνει με την μορφή πυρίνων γλωσσών, διαιρεί χαρίσματα, κάμνει Αποστόλους, Προφήτες, Ευαγγελιστές, Ποιμένες και Διδασκάλους, νοητό, καθαρό, δυνατό, άσπιλο, αυτόβουλο, αμετάβλητο, παντοδύναμο, παντεπόπτη[89].

---

[1] Γεν. 1:2.

[2] Ψαλμ. 32(33):6.

[3] Γεν. 6:4.

[4] Γεν. 41:38.

[5] Έξ. 31:3.

[6] Δευτ. 34:9.

[7] Αριθμ. 11:25-30.

[8] Κριταί 6:34.

[9] Κριταί 14:6.

[10] Γ΄ Βασιλειών10:9-10.

[11] Β΄ Βασιλειών23:2.

[12] Ψαλμ. 50(51).

[13] Ησ. 59:21.

[14] Ιεζ. 2:2• 3:14• 11:5.

[15] Aγγ. 2:6.

[16] Ησ. 44:3.

[17] Ησ. 11:2-3

[18] Ιωήλ 2:28-30.

[19] Ζαχ. 12:10.

[20] Ιωήλ 2:32.

[21] Ψαλμ. 48:8• 104:4• 146:4• 149:8.  Ζαχ. 12:1.  Ησ. 7:2.

[22] Τσάκωνα,  Η περί Πααράκλήτου,  σελ. 201-207.

[23] Λουκ. 1:15.

[24] Λουκ. 1:41.

[25] Λουκ. 1:67.

[26] Λουκ. 2:26.

[27] Ματθ. 3:11.  Λουκ. 3:16.

[28] Ματθ. 3:16.  Μάρκ. 1:10.  Λουκ. 3:22.

[29] Ματθ. 4:1.  Μάρκ. 1:12.  Λουκ. 4:1.

[30] Ματθ. 17:1-9.  Μάρκ. 9:2-10. Λουκ. 9:28-36.

[31] Ιωάν. 4:10• 7:38.  Αμμωνίου, Αποσπάσματα εις Ιωάννην, Migne,  P.G., 85, 1421.

[32] Ιωάν. 7:39.

[33] Ιωάν. 7:38.  Χρυσοστόμου, Ομιλία 51, § 1, στον Montfaucon, τόμ. 8, σελ. 345.

[34] Τσάκωνα, Η περί Πααράκλήτου, σελ. 258-261.

[35] Λουκ. 12:10.  Ματθ. 12:31-32.  Μάρκ. 3:28-29. 

[36] Λουκ. 12:11-12• 21:12.  Ματθ. 10:19-20.  Μάρκ. 13:11.

[37] Ιωάν. 14:26.

[38] Ιωάν. 15:26.

[39] Ιωάν. 16:13.

[40] Λουκ. 12:12.

[41] Κυρίλλου Αλεξανδρείας, Εις Λουκάν, Migne, P.G., 72, 732.

[42] Τσάκωνα, Η περί Πααράκλήτου, σελ.184-191.

[43] Ιωάν. 14:26.

[44] Ιωάν. 15:26.

[45] Ιωάν. 16:13.

[46] Ιωάν. 16:8.

[47] Ιωάν. 15:26.

[48] Θεοδώρου Μοψουεστίας, Αποσπάσματα εις Ιωάννην, Migne, P.G., 66, 780.  Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας,Εις Ιωάννην, Migne, P.G., 124, 205.  Θεοδωρήτου Κύρου,  Περί Αγίου Πνεύματος, Ομιλία V, κεφ. III, Migne,P.G., 83, 456.

[49] Α΄ Κορινθ. 2:10.

[50] Α΄ Κορινθ. 2:11.

[51] Βασιλείου του Μεγάλου, Περί Αγίου Πνεύματος, κεφ. 16, 40, Migne, P.G., 32, 144.

[52] Α΄ Κορινθ. 12:11.

[53] Πράξεις 15:28.  Εφεσ. 4:30. 

[54] Α΄ Κορινθ. 3:16• 6:19.

[55] Θεοδωρήτου Κύρου, Εις Α΄ Κορινθίους, II, Migne, P.G., 82, 252 και 269.  Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας, Εις Α΄ Κορινθίους, II, Migne, P.G., 124, 605.

[56] Πράξεις 5:3-4.

[57] Βασιλείου του Μεγάλου, Περί Αγίου Πνεύματος, κεφ. 6, 37, Migne, P.G., 32, 133.

[58] Ιωάν. 16:13.  Πρβλ. Τσάκωνα, Η περί Πααράκλήτου, σελ. 191-200.

[59] Α΄ Κορινθ. 2:10.

[60] Α΄ Κορινθ. 12:11.

[61] Ψαλμ. 33(34):6.

[62] Τίτ. 3:5.

[63] Β΄ Πέτρου 1:21.

[64] Λουκ. 12:10.  Ματθ. 12:31-32.  Μάρκ. 3:28-29. 

[65] Α΄ Κορινθ. 12:4-11. 

[66] Β΄ Κορινθ. 13:14.

[67] Α΄ Κορινθ. 12:4.

[68] Γρηγορίου Νύσσης, Ομιλία 34, κεφ. 15, Migne, P.G.,  36, 253.

[69] Meyendorff, Legacy, σελ. 153-165.

[70] Κλήμεντος Ρώμης, Α΄ Κορινθίους, 58, 2, στον Lightfoot, Apostolic Fathers, σελ. 61.

[71] Ένθ’ ανωτέρω, Α΄ Κορινθίους, 46, 6, στον Lightfoot, Apostolic Fathers, σελ. 54.

[72] Ιγνατίου Αντιοχείας, Εις Εφεσίους, 9, 1• 18, 2.  Του ιδίου, Προς Μαγνησίους, 13, 1. Του ιδίου, Εις Φιλαδελφιείς, στον Lightfoot, Apostolic Fathers, σελ. 89, 92, 96, 106.

[73] Μαρτύριον Πολυκάρπου, 22, 3,  στον Lightfoot, Apostolic Fathers, σελ. 144.

[74] Διδαχή, 7,1 και 3, στον Lightfoot, Apostolic Fathers, σελ. 153.

[75] Ποιμήν του Ερμά, 5, 33, 2-3.  Παραβολή 5, 58, 2• 59, 2-6.  Παραβολή 9, 78, 1-2• 101, 4•   102, 1-2• στον Lightfoot, Apostolic Fathers, σελ. 220, 244-245, 245-246, 262, 281.

[76] Αθηναγόρα, στη B, τόμ.3, σελ. 288 και 300.

[77] Ιουστίνου, Α΄ Απολογητικός, στη B, τόμ.3, σελ. 327.

[78] Ένθ’ ανωτέρω, Α΄ Απολογητικός, 6,2 και 13, 3, στη B, τόμ. 3, 164 και 167.

[79] Παροιμίαι Σολομόντος 8:22.

[80] Ειρηναίου, Πανάριον, βιβλίο III, κεφ. XVII, Migne, P.G.,  7, 931, 993 και 966.

[81] Τερτυλιανού, Adversus Praxeam, κεφ. 2, Migne, P.L., 2, 180.

[82] Μεγάλου Βασιλείου, Περί Αγίου Πνεύματος, XXIX, 73, Migne, P.G., 32, 204.

[83] Μεγάλου Βασιλείου, Περί πίστεως, Migne, P.G.,31, 468.

[84] Αθανασίου Αλεξανδρείας, Επιστολή προς Σεραπίωνα, Migne, P.G., 26, 569, 581, 584-586, 600.

[85] Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Κατήχησις, XVII, § 5, Migne, P.G., 33, 973.

[86] Λουκ. 1:35• 2:7• 3:23• 4:18.  Ματθ. 12:28.  Πράξεις 2:4.

[87] Α΄ Κορινθ. 2:11. Ρωμ. 3:9• 8:15.  Β΄ Κορινθ. 3:17, 18.  Σοφ. Σολ. 1:78. Θρήν. 4:20.  Ιωάν. 14:17• 15:26• 16:13.

[88] Ησ. 11:2. Σοφ. Σολ. 1:7-10. Ψαλμ. 143(144):10• 50(51):10, 12. Ρωμ. 8:14. Εφεσ. 1:13-14. Ματθ. 28:19. Λουκ. 11:20.

[89] Πράξεις 2:3• 10:19• 13:2, 4• 16:6, 7.  Ιωάν. 3:5, 8.  Α΄ Κορινθ. 2:10-12.  Ψαλμ. 143(144):10.  Σοφ. Σολ. 7:22. Γρηγορίου Θεολόγου, Ομιλία 31, § 29 και 41α, κεφ. 9, Migne, P.G., 36, 165-168 και 441

πηγή

Η ΠΡΟΣΗΛΩΣΗ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ 11 ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΜΕ ΤΟ ΕΒΡΑΪΚΟ ΟΝΟΜΑ

Ὅπως εὔστοχα ἔχει παρατηρηθεῖ, σημαντικές στιγμές τῆς Ἑλλάδας στήν ἐπί  Μνημονίου ἐποχή ἐπιλέγονται χρονικά νά σχετίζονται μέ τόν ἀριθμό 11. Θυμίζουμε τήν τοποθέτηση τοῦ, ἐξωκοινοβουλευτικοῦ μέν μέλους δέ τῆς Τριμεροῦς Ἐπιτροπῆς τῆς Λέσχης Μπίλντεμπεργκ, τραπεζίτη Λουκᾶ Παπαδήμου πού ἔλαβε χώρα στίς 11-11-2011 ἀλλά καί τήν ἀπό αὐτόν προκήρυξη ἐκλογῶν στίς 11-4-2012, ὕστερα ἀπό ἀναβολές ἕως ἐκείνη τήν ἡμέρα.

Τό ψηφιακό σῆμα τῆς ΕΡΤ διεκόπη στίς 11.11 μ.μ. τῆς 11ης Ἰουνίου ἐνῶ μπορεῖ  τό ὄνομα τῆς νέας δημόσιας τηλεόρασης νά  μᾶς φαίνεται κακόηχο καί νά προξενεῖ ἀπορία ἡ ἐπιλογή του, πλήν ὅμως στά Ἐβραϊκά ΝΕΡΙΤ σημαίνει «κερί ἀναμμένο» καί χρησιμοποιεῖται καί ὡς ὄνομα γιά τά κοριτσάκια πού γεννιούνται  κατά τή διάρκεια τῆς ἑβραϊκῆς γιορτῆς Χανουκᾶ. Εἶναι μάλιστα παράδοση νά ἀνάβονται κεριά στή γιορτή τοῦ Χανουκᾶ. Τό πρῶτο βράδυ τοῦ Χανουκᾶ ἀνάβεται ἕνα κερί καί κάθε ἡμέρα προστίθεται κι ἀπό ἕνα μέχρι πού στό τέλος νά ἀνάψουν ὅλα τά κεριά τῆς μενορᾶ, τῆς ἱερῆς ἑπτάφωτης λυχνίας – συμβόλου τοῦ κράτους τοῦ Ἰσραήλ. Τά κεριά πρέπει νά ἀνάβονται ἀμέσως μόλις σκοτεινιάσει, μετά τήν ἑσπερινή προσευχή.

Ἔτσι καί σέ ἐμᾶς, μόλις λοιπόν σκοτείνιασε ἡ ΕΡΤ ἄναψε ἡ ΝΕΡΙΤ…

Είναι προφανές ὅτι αὐτοί πού νομίζουν πώς ὁρίζουν τίς τύχες τοῦ τόπου μας καί τοῦ κόσμου ἐπιλέγουν νά ταυτίζονται σημαντικά γεγονότα μέ συγκεκριμένους ἀριθμούς καί λέξεις ὥστε νά καθιστοῦν σαφές στούς ἀκολούθους τους καί στούς ἀδύναμους στήν πίστη ὅτι αὐτοί εἶναι πού ἐλέγχουν τή ροή τῶν γεγονότων.  Γνωρίζουμε ὅμως ἀπό τήν Πίστη μας πώς τέτοιες δοξασίες εἶναι περιγέλαστες καί δείχνουν τήν ἀνοησία αὐτῶν πού πιστεύουν πώς ἐξυπηρετοῦν ἀφέντες ἀνώτερους ἀπό τόν Θεό. Ἐμεῖς ἀπό τέτοιες καταγέλαστες ἐνέργειες ἄς ἀναγνωρίσουμε τά σημάδια καί αὐτούς πού ἐξυπηρετοῦν αὐτές τίς ἑωσφορικές δοξασίες δίχως ὅμως νά αἰσθανόμαστε φόβο καί ἀνησυχία. Σέ καμία περίπτωση μήν σκύψουμε τό κεφάλι ἐνώπιόν τους καί νά μήν συνεργαστοῦμε μαζί τους. Μέ τή σιγουριά τοῦ νικητῆ ἄς ἐνισχύουμε τούς ἀδύναμους ἀδελφούς μας καί νά τούς θυμίζουμε τίς προρρήσεις τῶν Πατέρων πώς δέν ἀργεῖ ἡ ὥρα πού τά σχέδια αὐτῶν τῶν μωρῶν θά συντριβοῦν ὡς «σκεύη κεραμέως»…

ΕΝΩΜΕΝΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ

ΛΟΓΟΙ ΔΙΔΑΧΗΣ ΣΤΑΡΕΤΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ

 Στις αρχές του 19ου αιώνος το μοναστήρι του Γκλίνσκ, στη νότια Ρωσία, μεταξύ των πόλεων Τσερνιγκώφ και Κούρσκ, απέκτησε μεγάλη φήμη για τον αριθμό και την πνευματικότητα των πατέρων του.

Ή μονή του Γκλίνσκ είχε ιδρυθεί από τον 16ο αιώνα στο ομώνυμο δάσος, στις όχθες τον πόταμου Ομπεστ, αλλά κατά τις τρεις πρώτες εκατονταετηρίδες της ζωής της δεν γνώρισε ιδιαίτερη άνθιση. Το 1817 όμως ανέλαβε την ηγουμενία της ό ονομαστός στάρετς Φιλάρετος 3 (Ντανιλέφσκυ, 1777-1841), γαλουχημένος πνευματικά από τον αρχιμανδρίτη Θεοδόσιο (1802) της μονής του Σωφρόνιεφ, μαθητή του μεγάλου οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ (1722-1794). Κάτω από την σοφή και θεοφιλή διαποίμανσι του στάρετς Φιλάρετου, ή αδελφότης σύντομα αυξήθηκε αριθμητικά, καλλιεργήθηκε πνευματικά και ανέδειξε σημαντικές ασκητικές προσωπικότητες.

Μετά την κοίμησή του (31-3-1841) οι αδελφοί επέλεξαν ως υποψηφίους διαδόχους του τον π. Πορφύριο, πνευματικό και τον π. Θεοδόσιο, προϊστάμενο της μονής. Κατά θεία οικονομία όμως ό τοπικός επίσκοπος όρισε ως ηγούμενο τον κτήτορα της μονής Κοτμίζσκυ γέροντα Ευστράτιο, που εγκαταβίωνε στο Γκλίνσκ από το 1820. Έτσι πραγματοποιήθηκε και μια σχετική πρόρρησης του στάρετς Φιλάρετου.
Ελάχιστα βιογραφικά στοιχεία του στάρετς Ευστρατίου μας είναι γνωστά, πέρα από παραδεδομένη φήμη του ως αυστηρού και βιαστού ασκητού.

Όταν ανέλαβε την ηγουμενία είχε ήδη δώδεκα χρόνια που δεν ξάπλωνε σε κρεβάτι. Κοιμόταν ελάχιστα, καθισμένος σε μια καρέκλα. Έμενε σ’ ένα φτωχικό κελί και δεν διέθετε κανένα προσωπικό αντικείμενο.

Όταν έγινε ηγούμενος, τίποτε δεν άλλαξε τον τρόπο της ζωής του. Αναδείχθηκε σε αντάξιο διάδοχο του προκατόχου του. Επί των ημερών του επεκτάθηκε κτιριακά ή μονή ανεγέρθηκε νέο Καθολικό και αυξήθηκε σημαντικά ό αριθμός τόσο των αδελφών όσο και των προσκυνητών, που κατέφθαναν στο Γκλίνσκ για πνευματική ζωογόνηση και παρηγοριά.

Έκοιμήθη την 22 Ιουλίου 1855, σε ηλικία 67 ετών.

Έχει σωθεί ένα μικρό κείμενο του στάρετς Ευστρατίου, οι Σημειώσεις του, με τις οποίες χαράσσει αποφθεγματικά μερικές απλές αλλά βασικές κατευθυντήριες γραμμές συνεπούς μοναχικής (άλλα και γενικότερα ορθοδόξου πνευματικής) ζωής, βασισμένες στην ορθόδοξη πατερική παράδοση.

Δημοσιεύουμε κατωτέρω το κείμενο αυτό σε νεοελληνική απόδοση.

Μόλις σηκωθείς από τον ύπνο, πες στον εαυτό σου: «Εργάσου σώμα, για να μη ζεις εις βάρος των άλλων νήφε, ψυχή, για να κληρονομήσεις την βασιλεία των ουρανών».
• Όποιος δεν έχει πίστη, ταπείνωση, υπομονή και υπακοή, δεν θα ευαρεστήση στον Θεό.
• Υπακοή σημαίνει εκκοπή του θελήματός μας.
• Να νικάς τους πειρασμούς με την υπομονή και την προσευχή.
• Να ευχαριστείς τον Θεό για κάθε θλίψη.

Όσο αυξάνουν οι θλίψεις, τόσο αυξάνει και ή παρηγοριά από το Άγιο Πνεύμα.
• Όταν έχεις βάσανα, να λες: «Ό Κύριος προνοεί για μένα».
• Πέντε πράγματα τρέμουν οι δαίμονες: την νηστεία και την δίψα• την ευχή του Ιησού• το σημείο του σταυρού την συχνή Θεία Μετάληψη την ακλόνητη ελπίδα στον Θεό.
• Όποιος παραδίδεται στον ύπνο μέσα στο κελί του, θα χλευαστεί από τους δαίμονες.
• Όποιος αποφεύγει την σωματική εργασία, δεν μπορεί να προκόψει ούτε στην πνευματική, γιατί ή δεύτερη γεννάται από την πρώτη.
• Το σώμα παραλύει από την απελπισία και την εσωτερική ανησυχία, τον φόβο και την ταραχή.
• Μερικοί λένε: «Ας έχουμε ελπίδα στον Θεό». Οι ψυχές τους όμως είναι ανήσυχες και φοβισμένες. Αυτό σημαίνει ότι ελπίζουν με την γλώσσα, όχι όμως και με την καρδιά τους.
• Ό φόβος προξενεί μεγάλη βλάβη στην ψυχή. Ό εχθρός της σωτηρίας μας γνωρίζει ότι στην ζωή αυτή δεν υπάρχει πιο σωτήρια ενέργεια από την γενναία άρση των βαρών που μας φορτώνουν οι άλλοι άνθρωποι, για αυτό προσπαθεί, από φθόνο, να μας ταράξει. Εσύ λοιπόν πρέπει με όλη σου την δύναμη (να αγωνίζεσαι, ώστε) όταν σε κακολογούν, να διατηρείς την ειρήνη της καρδιάς σου. Και αν ταράζεσαι, να μην το φανερώνεις, (βάζοντας έτσι αρχή για το τέλειο ξερίζωμα του πάθους).
• Αν έφαγες υπέρμετρα ή έκανες κάτι άλλο, στο οποίο σε έσπρωξε ή ανθρώπινη αδυναμία σου, να μην ταραχθείς. Αγωνίσου γενναία να διορθωθείς.
• Ή εσωτερική ειρήνη συνίσταται στην αγάπη και αποκτάται με την θλίψη.
• Ό, τι κατορθώνεται με κόπο, έχει μεγάλη αξία και σταθερότητα. Ή ψυχή αποκτά ανάπαυση μόνον όταν διέρχεται δια πυρός και ύδατος. Όταν δηλαδή υποφέρει πολλά, τότε πραγματοποιεί πρόοδο.
• Να νικάς τον θυμό με την σιωπή. Ο οργίλος άνθρωπος είναι φονιάς της ψυχής του.

Δεν είναι δυνατόν να μη θυμώνεις, αν δεν είσαι ταπεινός.
• Τίποτε δεν ταπεινώνει την ψυχή τόσο πολύ όσο ή ανέχεια.
• Κανείς δεν θα αποκτήσει ταπείνωση χωρίς κόπο.
• Ένας μοναχός πρέπει πάντοτε να θρηνεί, πενθώντας για τις αμαρτίες του. Έτσι θα ταπεινώνεται. Έτσι θα γλιτώσει τον εαυτό του από την καταδίκη.
• Αρετή ανώτερη απ’ όλα τα ασκητικά κατορθώματα και τους κόπους της ευσέβειας είναι τούτη: Να κάνουμε υπομονή για χάρι του Χριστού.
• Μη μιλάς, χωρίς να είναι ανάγκη. Πολλά κακά προέρχονται από την φλυαρία. Συχνά αρχίζουμε με πνευματικούς λόγους, για να καταλήξουμε στην κακολογία και την κατάκριση του πλησίον.
• Το πρώτο μέλημά μας ας είναι να μην αμαρτάνουμε και το δεύτερο να μην κατακρίνουμε.
• Άσκησε την γλώσσα σου, ώστε πάντοτε και σε κάθε περίσταση να λέει προς τον Θεό και τους αδελφούς το «ευλόγησον».
• Όταν μιλάς, να εκφράζεσαι με λεπτότητα, ώστε να μην πικράνεις κανένα συνομιλητή σου.
• Μη διαβάλλεις τον εχθρό σου μπροστά σε άλλους.
• Όχι μόνο να μη χαίρεσαι, άλλα και να θρηνείς για την πτώση του αδελφού σου, επειδή έχουμε εντολή να τόν αγαπούμε όπως τον εαυτό μας.
• Βασικές ενδείξεις της πνευματικής προόδου είναι ή βαθιά ταπείνωσις και η αγάπη προς τον πλησίον.
• Όποιος κοινωνεί αξία, γεύεται την ζωή. Όποιος κοινωνεί ανάξια, γεύεται τον θάνατο, ό οποίος, αν και ανεπίγνωστα, κατοικεί μέσα του.
• Για να κατανοήσεις τα ιερά κείμενα χρειάζεται ταπείνωση και προσευχή.
• Ή μελέτη του νόμου του Θεού πρέπει να γίνεται με υπομονή και επιμονή.
• Όταν κάποιος συνομιλητής σου βρίσκεται σε φανερή αντίθεση με την αλήθεια, υποχώρησε και τερμάτισε την συζήτηση.
• Να έχεις κλεισμένο στην καρδιά σου πάντοτε τον φόβο του Θεού και να στέκεσαι με ευλάβεια μπροστά Του.
• Φυλάξου από το ψέμα, γιατί θα διώξει τον φόβο του Θεού από μέσα σου.
• Κανείς δεν μπορεί να αποκτήσει τον τέλειο φόβο του Θεού, αν δεν ελευθερωθεί από κάθε μάταιη μέριμνα
• Αν ή ψυχή σου μολυνθεί από κάποιο θανάσιμο αμάρτημα, τότε και άλλες αμαρτίες θα σπεύσουν και θα σε προτρέπουν να τις διάπραξης.
• Κάθε αμετανόητος αμαρτωλός είναι ένας Ιούδας.
•Φυλάξου από την κατάκριση του πλησίον, όχι μόνο (την εξωτερική, που γίνεται) με τα λόγια, άλλα και (την εσωτερική, που συντελείται) μέσα στην καρδιά σου.
• Εκείνος που λέει το καλό, άλλα σκέπτεται το κακό, είναι ακόμη ατελής.
• Κάθε τι που θλίβει την συνείδηση και ικανοποιεί την σάρκα είναι αμαρτία.
• Ή καθαρή συνείδησης αποκτάται με την νηστεία, την αγρυπνία, την υπομονή και την ανδρεία.

Αν αγωνίζεσαι με ζήλο, αν δεν μένεις αργός και αν δεν λιποψυχείς, θα γνωρίσεις την νίκη. Ό Πρώτος Ασκητής, (ό Κύριος), σε παρακολουθεί. Στέφανοι, δόξα, τιμή και μακαριότης σε αναμένουν. Οι χορείες των Αγίων περιμένουν να σε δεχθούν για πάντα στην βασιλεία των ουρανών.
• Πάντοτε να κάνης διακριτική κατανομή στα ασκητικά σου παλαίσματα,
• Ή ενέργεια της χάριτος του Κυρίου είναι ανάλογη με την εκπλήρωση των εντολών Του από μας.

Για την προσευχή:
• Αν δεν υπάρχει αδήριτη ανάγκη, μην αφήνεις τον κανόνα σου.
• Όταν προσεύχεσαι, φρόντισε να έχεις ειρηνική διάθεση. Είναι ή σπουδαιότερη προϋπόθεσης για καρποφόρο προσευχή.
• Εκείνος που κοπιάζει πολύ στην προσευχή, πικραίνει όμως τον αδελφό του, κοπιάζει μάταια.
• Εκείνος που προσεύχεται, ελπίζει. Και εκείνος που ελπίζει, είναι ειρηνικός.
• Είναι αδύνατο να έχουμε καθαρή προσευχή, αν είμαστε βουτηγμένοι μέσα στις κοσμικές μέριμνες. Προσευχή σημαίνει απουσία κάθε εξωτερικού περισπασμού.
• Όποιος προσεύχεται απρόσεκτα, προσεύχεται εφάμαρτα.
• Όποιος δεν ασκείται στην συχνή προσευχή, δεν θα φθάσει στην αδιάλειπτη προσευχή.

Για την αυταπάρνηση:
• Αιτία κάθε αμαρτίας είναι ή απροθυμία μας να αρνηθούμε τον ύπνο, την βρώση και την πόσι.
• Μη συλλογίζεσαι τα του Θεού με γεμάτο στομάχι.
• Ή πείνα και ή δίψα είναι αναγκαίες σε έναν άνθρωπο που θέλει να εξαγνίσει το σώμα του και να προφυλαχθεί από πονηρούς λογισμούς και σαρκικές επιθυμίες.
• Ή χαλιναγώγησης του στομάχου κατασιγάζει τα πάθη. Όποιος νικιέται από την γαστριμαργία, τα συνδαυλίζει.
• Το γεμάτο στομάχι προξενεί ραθυμία και υπνηλία.
• Ή περίσσεια της τροφής σκοτίζει τον νου.
• Όποιος θέλει να έχει νου καθαρό από πονηρούς λογισμούς, πρέπει να αδυνατίσει την σάρκα του με την νηστεία
• Ή νηστεία μας είναι απαραίτητη, γιατί μ’ αυτήν ελευθερωνόμαστε από την αμαρτία αλλιώς δεν έχει αξία
• Τρώγε κάθε μέρα, αλλά συγκρατημένα.
• Το ψωμί η ή ζάχαρις και το ζεστό νερό είναι ή καλύτερη τροφή για ένα μοναχό. Χωρίς ζεστό νερό το στομάχι του νηστευτού στενεύει και προξενούνται διάφορες αρρώστιες.

Μετάφρασις: Συμεών μοναχός Παρακλητιανός
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΓΕΙΡΟΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ. ΕΚΔΟΣΕΙΣ. Ι.Μ. ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ. 1992

πηγή

Εσύ, μπαμπά, γιατί δεν κοινώνησες; π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος,

Πολλά χρόνια στην Εκκλησία. Από τότε που θυμάται τον εαυτό του. Από μικρό στα χέρια και την αγκαλιά και μετά με το σχολείο στις Κυριακές και τις γιορτές. Παπαδάκι στο Ιερό τα τελευταία χρόνια του Δημοτικού και τα πρώτα του Γυμνασίου.

Κάποιοι πρόλαβαν και την… μακαρία εκείνη εποχή που ο εκκλησιασμός ήταν υποχρεωτική εκδήλωση σχολικής δραστηριότητας! Τότε που «παίρναν» απουσίες όσοι κοιμόντουσαν ή το σκάγαν καθ’ οδόν! Τότε που ήταν η Εκκλησία στοιχείο κοινωνικής ευπρέπειας και τάξεως! Μερικοί ακόμα τα θυμούνται με νοσταλγία! Υπήρχε… τάξη, σεβασμός, γινόταν το… σωστό, τώρα όλα… διαλύθηκαν, λένε!.

Όλα αυτά που όντως γίνονταν και λειτουργούσαν, όχι μόνο τώρα, αλλά και τότε, ήταν απαράδεκτα! Ήταν η τάξη του… Γυμνασιάρχη, όχι του Θεού! Υπήρχε σύγχυση λόγων και κινήτρων. Η διδασκαλία της πίστεως γινόταν αναγκαστική πορεία. Η ελευθερία του Χριστού (Όστις θέλει…) καταργούνταν χάριν της χρησιμοθηρικής «ωφελείας». Η Εκκλησία ήταν ένας διδακτισμός: Τι πρέπει να ξέρεις! Όχι τι πρέπει να ζήσεις..!
Η συνήθεια για κάμποσα χρόνια και για… κάμποσους, λειτούργησε. Δούλεψε ως ασυνείδητη εξάρτηση και κράτησε τα πράγματα. Βέβαια σε μια ασάφεια και απροσδιοριστία. Αυτοί που εκκλησιάζονταν συζητούσαν για το… καθήκον του εκκλησιασμού. Βρίσκονταν κάθε Κυριακή στο Ναό, αλλά δεν μπορούσαν να πουν για ποιό λόγο βρίσκονταν εκεί. Δεν είχαν δυνατότητα να «παρουσιάσουν» την… «εν ημίν ελπίδα». Ούτε γιατί ο Χριστός είναι Θεός της ζωής τους μπορούσαν να «δικαιολογήσουν». Σ’ όλα αυτά επιπρόσθετα η δυσκολία της γλώσσας έκανε την υπόθεση… «θέατρο»! Συνήθειες (ίσως) ιερές αποκτούσαν οι άνθρωποι. Συνείδηση όμως πώς να «βλέπουν» και πώς να ακούνε τον λόγο του Χριστού, σπανίως και λίγοι! Έτσι και όλα όσα έχουν σχέση με την Εκκλησία και τον Χριστό έμπαιναν τελικά στο χώρο της ασάφειας και της θρησκοληψίας! Φόβοι, αγωνίες, θεολογική ασυναρτησία ήταν (μήπως και είναι;) τα κίνητρα της σχέσεως.

Μέσα σ’ αυτήν τη σύγχυση και το κατ’ ουσίαν Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας έχασε, περνώντας τα χρόνια, τον δυναμισμό της κοινής προσφοράς και έγινε… θέαμα και ακρόαμα ακατανόητο.
Θέαμα αφού οι χριστιανοί απλώς παρακολουθούν (σαν από… κερκίδες) χωρίς συμμετοχή ουδέ στο ΑΜΗΝ, που λέει ο Απόστολος (Α’ Κόρ. 14, 16)! Άγνωστοι, εν πολλοίς, μεταξύ τους… Χάθηκε η κοινότητα και η Εκκλησία έγινε… «τεκές»… προσευχομένων (υποτίθεται). Ο παπάς έπρεπε να τα τελεί όλα τυπικώς και οπωσδήποτε να κοινωνάει αφού δεν ξέραμε… τί να κάνουμε τα ΔΩΡΑ της Ευχαριστίας που τελέσθηκε!
Κατέληξε η Θεία Ευχαριστία ακρόαμα μουσικής πανδαισίας που «κάλυψε» το κενό της ακατανόητης γλώσσας με ηχητική ανακούφιση. Έγιναν τα ψαλλόμενα ένα λειτουργικό soundtrack! Μουσική χωρίς λόγια.
Όλα αυτά έσπρωξαν τον χριστιανό στον χώρο της ατομικής ευλάβειας. Έκαναν την υπόθεση προσωπική φιλοτιμία και ανάγκη. Η κοινότητα χάθηκε, και κάτω από το βάρος της ασυντόνιστης… ευσέβειας, δημιουργήθηκαν οι… θεούσες και οι άσχετοι! Η Μετάληψη έγινε αξιομισθία προσωπικής διαθέσεως. Χάθηκε αφού έγινε εκδήλωμα για δύο-τρείς φορές το χρόνο.
Πρέπει όμως όλοι να κοινωνάμε (οι χωρίς εμπόδιο πολύ μεγάλης αμαρτίας που μάς αποκόπτει από το σώμα της Εκκλησίας) όπως σαφέστατα φαίνεται στις ίδιες τις ευχές της Λειτουργίας: «…αξίωσέ μας με το δικό σου παντοδύναμο χέρι να μεταλάβουμε το άχραντο σώμα σου και το τίμιο αίμα σου, και μέσω ημών και όλος ο λαός». Γι’ αυτό, όπως είπαμε πηγαίνουμε στο Ναό, για να ενωθούμε με τον Χριστό και τούς αδελφούς μας. Αυτά είναι και το σωστό φρόνημα και η υγιής σχέση με την Ευχαριστία.
Το "σήμερα" δυστυχώς είναι οδυνηρό. Κοινωνεί ο παπάς και τα παιδάκια! Οι υπόλοιποι… Χριστιανοί κοιτάζουν από μακριά!
Άραγε τί θα πείτε στα παιδιά σας που τυχόν θα σάς ρωτήσουν:
- Εσύ μπαμπά-μαμά γιατί δεν κοινωνείς;
Ότι εσείς μεγαλώσατε; Ότι η μετάληψη αφορά μόνο τους μικρούς; Πιστεύετε στ’ αλήθεια ότι πείθετε με τέτοια… επιχειρήματα τα παιδιά; Εσείς πείθεστε;
Ας ξαναρχίσουμε μία σοβαρή σχέση με την Εκκλησία. Ας φύγουμε από τα… καθήκοντα και ας πάμε στη Ζωή που είναι ο Χριστός. Ας βάλουμε στόχο μια συνειδητή σχέση μαζί Του που αρχίζει με ειλικρινή αντιμετώπιση της πορείας και των πτώσεων κατ’ αυτήν (εξομολόγηση) και συνεχίζεται με την όσο γίνεται συχνότερη (γιατί όχι κάθε Κυριακή;) συμμετοχή μας στη Θεία Ευχαριστία. Όχι για να κάνουμε… ενέσεις αγιωσύνης με τη μετάληψη, αλλά να σχετισθούμε μ’ Αυτόν που θα μας οδηγήσει στον δρόμο του αγιασμού και της «ταύτισης» της καρδιάς μας με το δικό Του θέλημα και την δική Του καρδιά.
Σ’ όλη την Γραφή ο Χριστός αυτό και μόνο φωνάζει: Δος μου την καρδιά σου. Σε μάς μένει η απάντηση: Γεννηθήτω το θέλημά Σου. ΑΜΗΝ.
Με αγάπη και ευχές
ο Εφημέριος σας
π. Θεοδόσιος
(ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΠΡΕΒΕΖΗΣ)

πηγή

Η «περπατησιά» του ομολογητή και η αίρεση της Αγάπης

 Κώστας Ζουρδός, θεολόγος

Η Εκκλησία είναι μια κοινωνία προσώπων διαφορετικών μεταξύ τους, που το καθένα καταθέτει τα χαρίσματα του στην υπηρεσία των συνανθρώπων του. Υπάρχουν αρκετά μέλη της Εκκλησίας, που φαντάζονται χαρίσματα και ρόλους για τους εαυτούς τους, πιστεύοντας πως η εκκλησιαστική κοινότητα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την παρουσία και την προσφορά τους. Η Εκκλησία αφήνει αυτά τα «ψεύτικα χαρίσματα» να ανθίσουν, να παρουσιαστούν και να κριθούν στο χρόνο, δίνοντας την δυνατότητα στους εκφραστές τους να συνειδητοποιήσουν τη ρηχότητα των απόψεων και των συμπεριφορών τους. Αυτή η στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, φανερώνει τη μεγάλη ελευθερία που δίνει στα μέλη της, να μπορούν ελεύθερα να εκφράσουν την γνώμη τους, χωρίς απαγορεύσεις και αποκλεισμούς, αλλά και την δυνατότητα τα λεγόμενά τους να αναμετρηθούν με το χρόνο και την αλήθεια. Έτσι, παραδείγματος χάριν, μπορεί να υπάρχει ένα μέλος της εκκλησίας που στα κείμενα του να χαρακτηρίζει ως αιρετικούς, τέσσερις Πατριάρχες, τρεις Αρχιεπισκόπους, έναν Πρωτοπρεσβύτερο και δύο Καθηγητές χωρίς δισταγμό, χωρίς αίσθημα ευθύνης, με μεγάλη άνεση ακόμα και όταν χαρακτηρίζει εκκλησιαστικούς ηγέτες, που δεν βρίσκονται στη ζωή και δεν μπορούν να υπερασπίσουν τον εαυτό τους. Αυτοί οι εκκλησιαστικοί «χαρισματούχοι» στη στράτα της θεολογικής ζωής, φαντάζονται περπατησιά  ομολογητή και θέλουν να τους θυμούνται σαν τον Μάξιμο τον Ομολογητή ή σαν τον Κύριλλο Αλεξανδρείας. 

Τους φαντάζομαι κλεισμένους στα γραφεία τους με ένα σωρό βιβλία  κανόνων, αποφάσεων Οικουμενικών Συνόδων και το «Πηδάλιο», από την μια και από την άλλη ομιλίες και κείμενα από όλους αυτούς που έχουν στοχεύσει με σκοπό να τους στείλουν στην πυρά και την δημόσια διαπόμπευση. Σε μια στοίβα χαρτιά να ψάχνουν λέξη-λέξη, φράση-φράση να βρουν την αίρεση ή να την κατασκευάσουν και να την παρουσιάσουν στη δημοσιότητα, ψηλώνοντας έτσι το μπόι της αυταρέσκειάς τους. Φαντάζομαι ένα τέτοιο μέλος της εκκλησίας μας, να πηγαίνει στο ναό που διακονεί και να διαφημίζει στους χειροκροτητές τη θεολογική του δεινότητα. Τον φαντάζομαι μπροστά από τον καθρέπτη του σπιτιού του να θαυμάζει την κορμοστασιά του και να εκφωνεί τα περισπούδαστα θεολογικά κείμενα του, σκεπτόμενος με καμάρι τον τίτλο, που θα του αποδώσει η σύγχρονη εκκλησιαστική ιστορία, τον τίτλο του νέου ομολογητή.

Από την άλλη είναι η αγάπη και όλοι αυτοί οι αιρετικοί της αγάπης, που πονάνε όταν συμπολίτες τους αυτοκτονούν και δεν κυνηγούν τους κακοδόξους.

Που πονάνε όταν οι άνεργοι γεμίζουν τα συσσίτια και δεν κυνηγούν αξιώματα, καθηγητικές έδρες και τίτλους.

Που δακρύζουν τα μάτια τους όταν πληροφορούνται για ζωές που χάνονται από τις εκτρώσεις και δεν γεννούν ιδέες για να καταστρέψουν τους άλλους.

Που πληγώνονται με τις πληγές της πόρνης, του ζητιάνου, του ναρκομανή, του αλλοδαπού και δεν δημιουργούν πληγές στο σώμα της Εκκλησίας. Έχεις δει νέε ομολογητή, ανθρώπους να ψάχνουν στους κάδους για ένα ξεροκόμματο, μάτια γεμάτα αγωνία από τον πόνο, έκφραση απελπισίας ένα βήμα πριν το κενό ή σε ενδιαφέρουν μόνο τα κλειστά γραφεία συναλλαγών και εξουσίας; 

Ανήκω σε εκείνους που υπάρχουν για την αγάπη και έναν τέτοιο θεό υπηρετούν, της αγάπης. Μια αγάπη που δεν γνωρίζει διαχωρισμούς. Μια αγάπη που γνωρίζει ότι ο πολιτισμός μου είναι ο διαφορετικός. Μια αγάπη που αναγνωρίζει ως μόνη βλασφημία κατά του Θεού, την προσβολή του προσώπου του άλλου, του αλλόπιστου, της πόρνης, του ζητιάνου, όλων.

Ανήκω σε εκείνους που υπάρχουν για την αγάπη και είμαι νέε ομολογητή: Το χέρι δίπλα σου, που σηκώνει τα χέρια για προσευχή. Είμαι από την ίδια μήτρα που γέννησε και εσένα. Είμαι το πρεζόνι, που του είπαν πως μαστουρωμένος μπορεί να αντέξει. Είμαι ο μπεκρής, που πιστεύει πως το μπουκάλι είναι λήθη. Είμαι ο ζητιάνος, που παλεύει να κρατηθεί από το τίποτα που έχει για μαξιλάρι. Είμαι το μικρό παιδί, που μπλέκεται στα πόδια σου, ενώ τρέχεις να προλάβεις το μετρό. Είμαι η άδεια σου μέρα από αισθήσεις. Είμαι η νύχτα που ξερνά δηλητήριο. Είμαι το χαμένο σου χαμόγελο.
Είμαι ο φόβος ,για όσες στιγμές πόνεσες. Η οργή,για όσα όνειρα δολοφονηθήκαν από τα αφεντικά σου. Είμαι ο πόνος, που ήρθε να σε βρει την ώρα της μεγάλης σου βεβαιότητας. Είμαι η αμφιβολία, που τυραννάει την σκέψη σου.

Δεν υπάρχουν όρια στην αγάπη.. Δεν χάνεις ποτέ.. Δεν υπάρχει τίποτα να χάσεις από όσα σου ανήκουν όταν αγαπάς. Αγάπα και δώσε μου.. Όχι σαν έμπορος φτηνών και μικρών υποσχέσεων... Αλλά σαν ερημίτης που χαρίζει στο δέντρο την τελευταία του σταγόνα από νερό.. Σαν πατέρας που δίνει το τελευταίο γάλα του παιδιού του στο παιδί του γείτονα που πεινάει.. Σαν πρόσφυγας που συγυρίζει το σπίτι του λίγο πριν του το πάρει ο κατακτητής.. Σαν ασκητής που ανοίγει πληγές στο σώμα του για να φάνε τα κουνούπια.. Σαν τον άστεγο, που μοιράζεται μια μπαγιάτικη φέτα ψωμί με έναν σκύλο που αλυχτάει.. Όχι σαν σύννεφο περαστικό.. Μα σαν βροχή που ποτίζει το ξερό χώμα και γίνεται ένα με την ουσία του.. Όχι σαν φωτιά που απογυμνώνει τον αέρα. Μα σαν φλόγα δυνατή που ζεσταίνει ακόμα και στους λασπότοπους.

Αγάπα, αδερφέ μου. Με το πάθος ενός ερωτευμένου. Με τον έρωτα ενός αγίου. Με την τόλμη μιας αίρεσης, που θέλει να διευρύνει τα όρια της αγάπης γιατί η αγάπη δεν έχει όρια. Και να ξέρεις πως όλοι όσοι υπηρετούν την αγάπη πιστεύουν πως ο Θεός έφτιαξε την αλήθεια με πολλές πόρτες για να δέχεται κάθε πιστό που τις χτυπάει

                                         Κώστας Ζουρδός

Όταν οι Καλόγεροι πολεμούσαν, οι Νενέκοι προσκυνούσαν

Γράφει ὁ Κωνσταντῖνος Χολέβας, Πολιτικὸς Ἐπιστήμων

Στὶς 24 Ἰουνίου 1827 ἔλαβε χώρα μία ἀπὸ τὶς τελευταῖες μάχες τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως. Ἡ μάχη τῶν μοναχῶν τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου 
Καλαβρύτων κατὰ τοῦ Ἰμπραὴμ καὶ τῶν Τουρκο-αἰγυπτίων του. Ὁ Ἰμπραήμ, υἱοθετημένος γιὸς τοῦ Μεχμὲτ Ἀλῆ, Ἀντιβασιλέως τῆς Αἰγύπτου, εἶχε πάρει ἐντολὴ ἀπὸ τὸν Σουλτάνο νὰ ἐκκαθαρίσει τὴν Πελοπόννησο ἀπὸ κάθε ἑστία ἑλληνικῆς ἀντίστασης.
Ἀρχικὰ εἶχε ἐπιτυχίες λόγω τῆς διχόνοιας τῶν ἐπαναστατῶν καὶ λόγω τῆς προδοτικῆς στάσης μερικῶν τουρκοπροσκυνημένων, ὅπως ὁ διαβόητος Νενέκος.
Ὅταν ὁ Ἰμπραὴμ μὲ 15.000 στρατιῶτες βρέθηκε στὴν περιοχὴ τῶν Καλαβρύτων αἰσθάνθηκε ντροπὴ ποὺ ἡ Μονὴ τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου μὲ τὴ θαυματουργὸ εἰκόνα τῆς Παναγίας, ἔργο τοῦ Εὐαγγελιστῆ Λουκᾶ, ἔμενε ἀπόρθητη. Οἱ μοναχοὶ ἀξιοποιοῦσαν τὸ βραχῶδες τοῦ ἐδάφους καὶ εἶχαν μεταβάλει τὴ Μονὴ τῆς μετανοίας τους σὲ καστρομονάστηρο. Τοὺς ἐνίσχυσαν μερικὲς ἑκατοντάδες ἀνδρῶν ὑπὸ τὸν Ν. Πετιμεζὰ καὶ ὁ ὑπασπιστὴς τοῦ Κολοκοτρώνη, ὁ γνωστὸς λόγιος Φωτάκος Χρυσανθόπουλος, ὁ ὁποῖος ἔγραψε στὰ...

Ἀπομνημονεύματά του ὅτι «οἱ Τοῦρκοι αἰσθάνθηκαν καλογερικὸ πόλεμο». Στὸ πλευρὸ τοῦ Ἰμπραὴμ πολέμησε ὁ Νενέκος ἐπικεφαλῆς λίγων προδοτῶν Ἑλλήνων.
Τὴ λεβεντιὰ τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς καὶ τὸ ἦθος τοῦ ἑλληνορθοδόξου κληρικοῦ καὶ μοναχοῦ διατρανώνουν οἱ πολυάριθμοι τότε μοναχοί τοῦ Μ. Σπηλαίου μὲ τὶς δύο ἀπαντήσεις τους πρὸς τοὺς ἀπεσταλμένους τοῦ Ἰμπραήμ. Στὴν πρώτη ἀπαντοῦν ὅτι δὲν παραδίδονται καὶ ὅτι θὰ ἀγωνισθοῦν, διότι πιστεύουν στὴ Θεία Πρόνοια καὶ στὴν τελικὴ ἥττα τοῦ Αἰγυπτίου στρατάρχη.
Ἡ δεύτερη ἀπάντησή τους ἀξίζει νὰ ἀναδημοσιευθεῖ ὁλόκληρη. Σημειώνω ὅτι ὑπῆρχε σὲ παλαιότερα ἀναγνωστικά τοῦ Δημοτικοῦ ποὺ σήμερα ἔχουν ἀντικατασταθεῖ ἀπὸ ψευδοπροοδευτικὰ κείμενα. Θαυμάστε:
«Ὑψηλότατε ἀρχηγὲ τῶν Ὀθωμανικῶν ἁρμάτων, χαῖρε.
Ἐλάβομεν τὸ γράμμα σου καὶ εἴδομεν τὰ ὅσα γράφεις. Ἠξεύρομεν πὼς εἶσαι εἰς τὸν κάμπον τῶν Καλαβρύτων πολλᾶς ἡμέρας καὶ ὅτι ἔχεις ὅλα τὰ μέσα τοῦ πολέμου. Ἠμεῖς διὰ νὰ προσκυνήσωμεν εἶναι ἀδύνατον, διότι εἴμεθα ὁρκισμένοι εἰς τὴν πίστη μας, ἢ νὰ ἐλευθερωθῶμεν ἢ νὰ ἀποθάνωμεν πολεμοῦντες, καὶ κατὰ τὸ ἀϊνὶ(πίστη) μας, δὲν γίνεται νὰ χαλάσει ὁ ἱερὸς ὅρκος τῆς πατρίδος μας. Σᾶς συμβουλεύομεν, ὅμως, νὰ ὑπάγεις νὰ πολεμήσεις σὲ ἄλλα μέρη, διότι ἀν ἔρθεις ἐδῶ νὰ μᾶς πολεμήσεις καὶ μᾶς νικήσεις, δὲν εἶναι μεγάλον κακόν, διότι θὰ νικήσεις παπάδες. Ἂν ὅμως νικηθεῖς, τὸ ὁποῖον ἐλπίζομεν ἄφευκτα μὲ τὴ δύναμη τοῦ Θεοῦ, διότι ἔχομεν καὶ θέση δυνατή, καὶ θὰ εἶναι ἐντροπή σου καὶ τότε οἱ Ἕλληνες θὰ ἐγκαρδιωθοῦν καὶ θὰ σὲ κυνηγοῦν πανταχοῦ. Ταῦτα σὲ συμβουλεύομεν καὶ ἠμεῖς, κάμε ὡς γνωστικὸς τὸ συμφέρον σου. Ἔχομεν καὶ γράμματα ἀπὸ τὴν βουλὴ καὶ ἀρχιστράτηγον Θεόδωρον Κολοκοτρώνην, ὅτι εἰς πάσαν περίπτωσιν πολλὴν βοήθειαν θὰ μᾶς στείλει, παλληκάρια καὶ τροφᾶς, και ότι ἢ θὰ ἐλευθερωθῶμεν τάχιστα ἢ θὰ ἀποθάνωμεν κατὰ τὸν ἱερὸν ὅρκον τῆς Πατρίδος μας.
ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ ὁ Ἡγούμενος
Καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ παπάδες καὶ καλόγεροι
Τὴν 22αν Ἰουνίου 1827, Μέγα Σπήλαιον».
Ἡ μάχη ἔγινε μετὰ ἀπὸ δύο ἡμέρες καὶ δίπλα στοὺς Ἕλληνες ἐνόπλους πολέμησαν 100 μοναχοὶ ποὺ ἔβγαλαν τὰ ράσα καὶ φόρεσαν φουστανέλλες. Ὁ Ἰμπραὴμ ἡττήθηκε καὶ ἔχασε πολλοὺς ἄνδρες. Μετὰ τὴν Ἁγία Λαύρα ἄλλο ἕνα μοναστήρι τῶν Καλαβρύτων ἔδωσε τὸ μήνυμα τῆς ἀξιοπρέπειας στοὺς ἀγωνιζομένους. Ἐπισημαίνω τὰ ἐπίκαιρα διδάγματα:
Α) Ἡ ὑπερήφανη ἀπάντηση τῶν μοναχῶν ἐντάσσεται στὴν παράδοση τῶν πολλών ΟΧΙ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τὸ Μολῶν Λαβὲ μέχρι τὸ ΟΧΙ τοῦ 1940.Αὐτὴ εἶναι ἡ διαχρονικὴ συνέχεια τοῦ Ἑλληνισμοῦ.
Β) Ὁ καλογερικὸς πόλεμος καὶ ἡ ἀπώθηση πολλαπλασίων στρατευμάτων ἀποδεικνύουν γιὰ μία ἀκόμη φορᾶ πόσο ἄδικο ἔχουν οἱ ἀποδομητὲς ἱστορικοί, ποὺ ἀρνοῦνται τὴν ἐθνικὴ προσφορὰ τοῦ Ὀρθοδόξου κλήρου καὶ τῶν μοναστηριῶν.
Γ). Οἱ τουρκοπροσκυνημένοι Νενέκοι τότε ἔπαιρναν τὰ ὄπλα ὑπὲρ τοῦ κατακτητῆ. Σήμερα μᾶς ὑπονομεύουν παραχαράσσοντας τὴν Ἱστορία. Τελικὰ ἡττῶνται καὶ χλευάζονται!


ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, 18/6/2013

ΠΙΣΤΕΥΩ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

ΠΙΣΤΕΥΩ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ 
ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ 
Ό πόνος μας γιά τόν θάνατο των πλησίον μας θά ήταν άπαρηγόρητος καί άπέραντος εάν ο Κύριος δεν μας εΙχε δώσει τήν αιώνια ζωή. Η ζωή μας θά ήταν κενή νοήματος αν τελείωνε μέ τόν θάνατο. Τί όφελος, τότε, θα υπήρχε από την αρετή ή τις αγαθές πράξεις; Θα είχαν δίκιο αυτοί πού λένε: «Ας φάμε καί ας πιούμε, αύριο πεθαίνουμε!». Αλλά ο άνθρωπος δημιουργήθηκε για αιώνια ζωή, και δια του Αναστάντος Χριστού άνοιξαν οι πύλες της Ουράνιας Βασιλείας, της αιωνίας μακαριότητας, για εκείνους που πιστεύουν σ' Αυτόν και που ζουν ενάρετα. 
Η επίγεια ζωή μας είναι προετοιμασία για τη μελλοντική μας ζωή, και αυτή η προετοιμασία τελειώνει με τον θάνατό μας. «Καί καθ' όσον άπόκειται τοις άνθρώποις άπαξ αποθανείν, μετά δε τούτο κρίσις» (Πρός Έ6ραίους 9:27). Τότε ο άνθρωπος αφήνει πίσω όλες τις επίγειες φροντίδες του· το σώμα του διαλύεται για να εγερθεί ξανά κατά τη γενική ανάσταση. Η ψυχή του, ωστόσο, συνεχίζει να ζεί· ούτε για ένα λεπτό δε σταματάει να υπάρχει. 
Πολλές εμφανίσεις νεκρών μας έχουν επιτρέψει να γνωρίζουμε εν μέρει τί συμβαίνει στην ψυχή όταν αφήνει το σώμα. Όταν πια δε βλέπουμε με τα σωματικά μάτια, η πνευματική μας όραση είναι ενεργή . Αυτό συχνά συμβαίνει και πριν τον πραγματικό μας θάνατο· ενώ ο ετοιμοθάνατος βλέπει και ακόμα συνομιλεί με τους παρευρισκομένους, ωστόσο, βλέπει και κάτι που οι άλλοι δε μπορούν να δουν. Αφήνοντας το σώμα, η ψυχή βρίσκεται μεταξύ άλλων πνευμάτων, καλών καί κακών. Συνήθως, αγωνίζεται εναντίον εκείνων των πνευμάτων που ομοιάζουν περισσότερο πρός αυτήν: αλλά αν όσο βρισκόταν στο σώμα ήταν υπό την επίδραση συγκεκριμένων πνευμάτων, η ψυχή συνεχίζει να εξαρτάται απ' αυτά, ακόμα και όταν αφήνει το σώμα, ανεξάρτητα από το πόσο δυσάρεστη μπορεί να αποδειχθεί η συνάντηση της με τα πνεύματα. 
Για δυό μέρες η ψυχή απολαμβάνει σχετική ελευθερία και μπορεί να επισκεφτεί αγαπημένα της μέρη στη γη, αλλά την τρίτη μέρα παίρνει τον δρόμο προς άλλους κόσμους. Κατά τον χρόνο της τρίτης μέρας περνάει μέσα από ορδή μοχθηρών πνευμάτων, τα οποία εμποδίζουν τη διάβασή της και κατηγορούν την ψυχή για διάφορες αμαρτίες, μέσω των οποίων τα ίδια τα πνεύματα την είχαν εξαπατήσει. Σύμφωνα μ με αποκαλύψεις, υπάρχουν είκοσι τέτοια εμπόδια, ονομαζόμενα «φυλάκια διοδίων». Σε κάθε εμπόδιο η ψυχή ελέγχεται για μία συγκεκριμένη αμαρτία. Αφού περάσει το ένα εμπόδιο, πηγαίνει στο επόμενο, και μόνο όταν έχει επιτυχώς περάσει όλα τα εμπόδια μπορεί η ψυχή να συνεχίσει τον δρόμο της και να μην πέσει αμέσως στη γέεννα. Αυτοί οι δαίμονες και οι δοκιμασίες τους είναι τόσο φρικτά, ώστε ή Θεοτόκος η ίδια όταν πληροφορήθηκε από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ για την επικείμενη ανάπαυση της, ικέτευσε τον Υιό της να την απαλλάξει από εκείνους τους δαίμονες και για να ανταποκριθεί στην προσευχή της, ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός φανερώθηκε από τον ουρανό για να πάρει την ψυχή της Υπεραγίας Θεοτόκου και να τη μεταφέρει στον ουρανό. Η τρίτη μέρα είναι τρομακτική για την ψυχή, η οποία ιδιαιτέρως εχει ανάγκη της προσευχής. 

Όταν Έχει περάσει με ασφαλή τρόπο από τα φυλάκια διοδίων και έχει υποκλιθεί ενώπιον του Θεού, η ψυχή τις επόμενες τριάντα επτά μέρες επισκέπτεται τις ουράνιες κατοικίες και τα χάσματα του Άδη, χωρίς να γνωρίζει που θα βρεθεί, και μόνο την τεσσαρακοστή μέρα προσδιορίζεται ο τόπος της αναμονής μέχρι τήν ανάσταση των νεκρών. Κάποιες ψυχές προγεύονται την αιώνια χαρά και μακαριότητα, ενώ κάποιες άλλες έχουν εμπειρία του φόρου των αιωνίων δαπανών, που θα αρχίσουν τελεσίδικα μετά τη φοβερή κρίση. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, αλλαγές στη κατάσταση της ψυχής είναι ακόμα πιθανές, ιδιαίτερα μέσω της προσφοράς στ’ όνομά τους της Αναίμακτης Θυσίας (μνημόνευση κατά τή Θεία Λειτουργία) και ομοίως μέσω των προσευχών. Η σπουδαιότητα της μνημόνευσης κατά τη Θεία Λειτουργία καταδεικνύεται από το παρακάτω συμβάν. Πριν από το άνοιγμα του σκηνώματος του 
Αγίου Θεοδοσίου του Τσέρνιγκοφ (1896), ο ιερέας, που είχε ενδύσει με άμφια το σκήνωμα, κάθισε εξουθενωμένος κοντά στα λείψανα και αποκοιμήθηκε. Στον ύπνο του εμφανίστηκε ο ιεράρχης και του είπε: «Σ' ευχαριστώ που κοπιάζεις για χάρη μου. Σε παρακαλώ όταν ιερουργείς να μνημονεύεις τους γονείς μου» και έδωσε τα ονόματά τους, πρεσβύτερος Νικήτας και Μαρία. Ο ίερέας τον ρώτησε: «Μα πώς ζητάς εσύ, ένας Αγιος Ίεράρχης, τις προσευχές μου, όταν βρίσκεσαι στον ουράνιο θρόνο και χορηγείς στους ανθρώπους την ευλογία του Θεού;». «Αυτό είναι αλήθεια», απάντησε ο Αγιος. «Αλλά η ποοσφορά κατά τη Θεία Λειτουργία είναι πιο ισχυρή από τις δικές μου προσευχές». 
Οι αποθανόντες παρομοίως ωφελούνται από τις επιμνημόσυνες ακολουθίες και προσευχές που τελούνται γι’αυτούς στο σπίτι και επίσης από τις αγαθοεργίες που τελούνται στ’ όνομα τους, όπως για παράδειγμα, οι ελεημοσύνες και οι δωρεές προς τις εκκλησίες. Αλλά, ιδιαιτέρως ωφελούνται από τη μνημόνευσή τους κατά τη Θεία Λειτουργία. Πολλές έμφανίσεις κεκοιμημένων και άλλα περιστατικά επιβεβαιώνουν το μεγάλο όφελος που προκύπτει από τις επιμνημόσυνες δεήσεις. Πολλοί που έχουν αποβιώσει μετανοημένοι, αλλά δεν μπόρεσαν να το φανερώσουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ανακουφίζονται από τις οδύνες και αναπαύονται. Στην εκκλησία προσφέρονται πάντοτε προσευχές για την ανάπαυση των κεκοιμημένων, ακόμη και τη μέρα της Καθόδου του Αγίου Πνεύματος - στις προσευχές της γονυκλισίας κατά τον Εσπερινό, διαβάζεται ιδιαίτερη παράκληση «γι' αύτούς που κρατούνται στον Άδη». Για τον καθέναν από μας που επιθυμεί να δείξει την αγάπη του προς τους αποθανόντες και να τους βοηθήσει ουσιαστικά, ο καλύτερος τρόπος για να το κάνει, είναι να προσεύχεται γι' αυτούς και, ιδιαιτέρως να τους μνημονεύει στη Θεία Λειτουργία όταν τα τεμάχια, τα οποία αφαιρούνται από τον Αμνό για τους ζωντανούς και τους κεκοιμημένους, τοποθετούνται στο Αίμα του Κυρίου με τα λόγια: “ Απόπλυνον, Κύριε, τα αμαρτήματα των ενθάδε μνημονευθέντων δούλων σου τω Αίματί σου τω αγίω». 

Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα σημαντικότερο, τίποτα καλύτερο για τους κεκοιμημένους από το να προσευχόμαστε γι' αυτούς, δίνοντας τα ονόματά τους για μνημόνευση κατά τή Θεία Λειτουργία. Πάντοτε έχουν ανάγκη απ' αυτό και ιδιαιτέρως στην περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής κατά την οποία η ψυχή των αποθανόντων παίρνει τον δρόμο της για τις αιώνιες μονές. Το υλικό σώμα δεν αισθάνεται τίποτα πια, δεν βλέπει τους πλησίον του που έχoυν συγκεντρωθεί, δεν μυρίζει την ευωδιά των λουλουδιών, δεν ακούει τους επικήδειους μονολόγους. Αλλά η ψυχή αισθάνεται τις προσευχές που προσφέρονται υπέρ αυτής και ευγνωμονεί εκείνους που τις προσφέρουν και είναι πνευματικά κοντά τους. 
Συγγενείς και αγαπημένοι φίλοι των αποθανόντων! Κάντε ό,τι είναι αναγκαίο γι' αυτούς και ό,τι εναπόκειται στη δύναμη σας. Αντί να δαπανάτε χρήματα σε εξωτερικούς στολισμούς του φερέτρου και του τάφου, βοηθήστε τους φτωχούς υπέρ της μνήμης των δικών σας κεκοιμημένων και ενισχύστε τις εκκλησίες, όπου προσφέρονται προσευχές υπέρ αυτών. Δείξτε ευσπλαχνία στους αποθανόντες και φροντίστε για το καλό της ψυχής τους. Απ' αυτό το μονοπάτι θα περάσουμε όλοι. Και τότε πόσο μεγάλη θα είναι η επιθυμία μας να μας θυμούνται στις προσευχές. Ας είμαστε ευσπλαχνικοί με τους κεκοιμημένους. Μόλις κάποιος αποβιώσει, καλέστε αμέσως έναν ιερέα, ο οποίος αναγιγνώσκει τη «Συγχωρητική ευχή μετά θάνατον». Καταβάλετε κάθε προσπάθεια προκειμένου η νεκρώσιμη ακολουθία να τελεστεί σε εκκλησία, ενώ εσείς μέχρι τη στιγμή εκείνη να αναγιγνώσκετε το Ψαλτήριο στο προσκέφαλο του αποθανόντος. Η νεκρώσιμη ακολουθία δεν χρειάζεται να είναι περίτεχνη, αλλά δεν πρέπει να είναι συντομευμένη· μη σκέφτεστε τον εαυτό σας και τη δική σας άνεση, αλλά τους αποθανόντες, τους οποίους θα αποχωριστείτε για πάντα. Εάν στην εκκλησία υπάρχουν πολλοί κεκοιμημένοι ταυτοχρόνως, μη προβάλλετε αντίρρηση να τελεστεί κοινή νεκρώσιμη ακολουθία. 

Είναι καλύτερο όταν μια νεκρώσιμη ακολουθία τελείται για δύο ή περισσότερους κεκοιμημένους ταυτοχρόνως, καθώς οι προσευχές όλων των οικείων τους συγκεντρώνονται και γίνονται πιο θερμές, παρά όταν η μία ακολουθία διαδέχεται την άλλη και συντομεύεται λόγω έλλειψης χρόνου και ενέργειας, επειδή η κάθε λέξη της προσευχής είναι για τον κεκοιμημένο όπως μία σταγόνα νερού για ένα διψασμένο. Παρομοίως, είναι σημαντικό να φροντίζετε για την καθημερινή μνημόνευση των αποθανόντων στη Θεία Λειτουργία κατά τή διάρκεια των πρώτων σαράντα ημερών. Συνήθως, στις εκκλησίες όπου έγινε η νεκρώσιμη ακολουθία τελούνται καθημερινές ακολουθίες, κατά τις οποίες οι αποθανόντες μνημονεύονται στη πορεία των σαράντα ημερών και περαιτέρω. 

Εάν, όμως, η νεκρώσιμη ακολουθία τελείται σε μία εκκλησία όπου δεν τελούνται καθημερινές ακολουθίες, οι οικείοι του αποθανόντος οφείλουν να ρυθμίσουν να μνημονεύεται τ’ όνομα του σα εκκλησία όπου τελούνται καθημερινές ακολουθίες. Επιπλέον, είναι καλό να αποστέλλεται τ’ όνομα του αποθανόντος για μνημόνευση σε μοναστήρια και στην Ιερουσαλήμ, σε ιερούς τόπους όπου αναπέμπονται αδιάποπες προσευχές. Είναι σημαντικό η επί σαράντα ημέρες μνημόνευση να αρχίζει αμέσως μετά τη κοίμηση του προσώπου, όταν η ψυχή έχει ιδιαιτέρως ανάγκη των ποοσευχών. 
Ας φροντίσουμε για εκείνους που έχουν προηγηθεί στον άλλο κόσμο και ας κάνουμε γι' αυτούς ό,τι μπορούμε, ενθυμούμενοι ότι: «μακάριοι οι ελεήμονες, ότι αυτοί έλεηθήσονται». 
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: "Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ"

πηγή